Viêm phổi là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh có thể diễn biến từ nhẹ đến nặng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Nhận biết sớm các dấu hiệu viêm phổi giúp cha mẹ đưa trẻ đi khám đúng lúc, hạn chế nguy cơ biến chứng.
Viêm phổi xảy ra khi các tác nhân gây nhiễm trùng như virus, vi khuẩn hoặc một số tác nhân khác xâm nhập và gây viêm tại nhu mô phổi. Khi đó, các phế nang vốn chứa đầy không khí có thể chứa dịch viêm, ảnh hưởng đến quá trình trao đổi oxy.
Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng trẻ sơ sinh, trẻ dưới 5 tuổi, trẻ sinh non, trẻ suy dinh dưỡng hoặc có bệnh lý nền thường có nguy cơ diễn biến nặng hơn.
Ở giai đoạn sớm, các biểu hiện của viêm phổi đôi khi không đặc hiệu và dễ bị nhầm lẫn với cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh nhiễm virus đường hô hấp thông thường. Vì vậy, cha mẹ cần đặc biệt chú ý đến nhịp thở và tình trạng toàn thân của trẻ.
Nguyên nhân nào khiến trẻ bị viêm phổi?
Viêm phổi ở trẻ có thể do nhiều tác nhân khác nhau, trong đó virus và vi khuẩn là những nguyên nhân thường gặp.
Một số virus có thể gây nhiễm trùng đường hô hấp và viêm phổi ở trẻ như virus hợp bào hô hấp (RSV), virus cúm và một số virus khác. Trong một số trường hợp, nhiễm virus có thể tạo điều kiện cho bội nhiễm vi khuẩn, khiến bệnh diễn biến nặng hơn.
Các vi khuẩn có thể gây viêm phổi ở trẻ gồm phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae), Haemophilus influenzae và Staphylococcus aureus, cùng một số tác nhân khác. Tác nhân gây bệnh có thể thay đổi tùy theo độ tuổi, tình trạng miễn dịch và bệnh nền của trẻ.
Không phải trường hợp viêm phổi nào cũng có biểu hiện giống nhau. Trẻ càng nhỏ, triệu chứng đôi khi càng khó nhận biết. Trẻ sơ sinh có thể không ho rõ rệt nhưng biểu hiện bằng bỏ bú, thở nhanh, khó thở, li bì hoặc thân nhiệt bất thường.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ viêm phổi
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc hoặc diễn biến nặng của viêm phổi ở trẻ gồm:
- Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân.
- Suy dinh dưỡng.
- Hệ miễn dịch suy yếu.
- Có bệnh lý mạn tính như hen phế quản, bệnh tim bẩm sinh hoặc bệnh phổi.
- Thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá.
- Sống trong môi trường ô nhiễm không khí.
- Điều kiện nhà ở chật chội, thông khí kém.
- Thường xuyên tiếp xúc với người mắc bệnh hô hấp.
Viêm phổi là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới thường gặp ở trẻ nhỏ. Ảnh AI.
Thở nhanh là dấu hiệu quan trọng cần lưu ý
Một trong những dấu hiệu có giá trị nhận biết viêm phổi ở trẻ là thở nhanh. Cha mẹ có thể quan sát và đếm nhịp thở khi trẻ đang yên, không khóc, không bú hoặc ăn và tốt nhất là khi trẻ không sốt.
Theo ngưỡng thường được sử dụng trong đánh giá viêm phổi ở trẻ nhỏ, thở nhanh được xác định khi:
- Trẻ dưới 2 tháng tuổi: từ 60 lần/phút trở lên.
- Trẻ từ 2 tháng đến dưới 12 tháng tuổi: từ 50 lần/phút trở lên.
- Trẻ từ 12 tháng đến 5 tuổi: từ 40 lần/phút trở lên.
Cha mẹ có thể dùng đồng hồ để đếm số lần lồng ngực hoặc bụng của trẻ nâng lên trong một phút. Nếu trẻ thở nhanh bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá. Cha mẹ không nên tự chẩn đoán viêm phổi chỉ dựa vào nhịp thở.
Ngoài thở nhanh, trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng như ho, sốt, khò khè, khó thở, mệt mỏi, bú kém hoặc ăn uống kém. Một số trẻ có thể đau ngực, đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy, đặc biệt khi nhiễm trùng ảnh hưởng đến toàn trạng.
Dấu hiệu cảnh báo viêm phổi nặng
Khi bệnh tiến triển, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu khó thở rõ rệt. Đặc biệt, rút lõm lồng ngực là dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Khi trẻ hít vào, phần dưới lồng ngực bị kéo lõm vào thay vì nở ra bình thường.
Các biểu hiện đáng lo ngại khác gồm:
- Khó thở, thở rít hoặc khò khè.
- Tím môi hoặc đầu chi.
- Li bì, khó đánh thức hoặc giảm đáp ứng.
- Bỏ bú, không thể uống hoặc ăn.
- Nôn nhiều.
- Co giật.
- Sốt kèm tình trạng toàn thân xấu đi.
- Trẻ rất mệt, yếu hoặc có biểu hiện bất thường về ý thức.
Khi xuất hiện những dấu hiệu trên, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, bởi đây có thể là biểu hiện của bệnh nặng cần được xử trí khẩn cấp.
Chủ động phòng ngừa viêm phổi cho trẻ
Viêm phổi có thể diễn biến nhanh ở trẻ nhỏ. Vì vậy, khi trẻ ho, sốt kèm thở nhanh, khó thở, bú kém hoặc có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cha mẹ không nên chủ quan.
Đặc biệt, khi trẻ có biểu hiện rút lõm lồng ngực, tím tái, li bì, co giật hoặc không thể uống, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Để phòng viêm phổi, cha mẹ nên cho trẻ tiêm chủng đầy đủ, đặc biệt là các vaccine giúp phòng ngừa những tác nhân có thể gây bệnh hô hấp nghiêm trọng; bảo đảm chế độ dinh dưỡng phù hợp; giữ vệ sinh tay; hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh và tuyệt đối không để trẻ hít phải khói thuốc lá.
