Cha mẹ cần nhận biết các dấu hiệu cảnh báo, đặc biệt là những biểu hiện của cơn suy tuyến thượng thận cấp để đưa trẻ đến cơ sở y tế đúng lúc.
Suy tuyến thượng thận xảy ra khi tuyến thượng thận không sản xuất đủ các hormone cần thiết cho cơ thể, đặc biệt là cortisol và trong một số trường hợp là aldosterone. Đây là những hormone có vai trò quan trọng trong duy trì huyết áp, đường huyết, cân bằng nước và điện giải, đồng thời giúp cơ thể thích nghi với tình trạng căng thẳng như nhiễm trùng, chấn thương hoặc bệnh cấp tính.
Ở trẻ em, suy tuyến thượng thận có thể biểu hiện âm thầm trong thời gian dài hoặc đột ngột chuyển thành cơn suy tuyến thượng thận cấp. Nếu không được xử trí kịp thời, trẻ có thể bị mất nước, hạ đường huyết, rối loạn điện giải, tụt huyết áp, sốc và thậm chí tử vong.
1. Dấu hiệu suy tuyến thượng thận mạn tính ở trẻ
Các triệu chứng suy tuyến thượng thận mạn thường tiến triển từ từ nên dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với những vấn đề sức khỏe thông thường. Cha mẹ cần lưu ý khi trẻ có các biểu hiện:
- Mệt mỏi, thiếu năng lượng, giảm khả năng hoạt động.
- Chóng mặt, đặc biệt khi đứng lên, do hạ huyết áp tư thế.
- Đau bụng kéo dài hoặc tái diễn.
- Biếng ăn, ăn uống kém hoặc trẻ nhỏ bú kém.
- Chậm tăng cân, sút cân không rõ nguyên nhân.
- Buồn nôn, nôn.
- Tiêu chảy.
- Da sẫm màu hơn bình thường, đặc biệt ở môi, nếp gấp da, đầu gối, khuỷu tay hoặc các vùng thường xuyên chịu ma sát. Biểu hiện này thường gặp ở suy tuyến thượng thận nguyên phát.
Các triệu chứng có thể không xuất hiện đầy đủ ở mọi trẻ. Vì vậy, khi trẻ mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém, chậm tăng trưởng hoặc thường xuyên chóng mặt, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân.
2. Cơn suy tuyến thượng thận cấp nguy hiểm thế nào?
Cơn suy tuyến thượng thận cấp thường xảy ra khi cơ thể chịu một tình trạng stress cấp tính, trong khi tuyến thượng thận không đáp ứng đủ nhu cầu hormone. Tình trạng này có thể xuất hiện ở trẻ đã có suy tuyến thượng thận nhưng chưa được chẩn đoán hoặc ở trẻ đang điều trị glucocorticoid và ngừng thuốc đột ngột.
Suy tuyến thượng thận ở trẻ em có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Một số yếu tố có thể khởi phát cơn suy tuyến thượng thận cấp gồm nhiễm trùng nặng, sốt, nôn ói hoặc tiêu chảy kéo dài, chấn thương, phẫu thuật và một số tình trạng cấp tính khác.
Các dấu hiệu cảnh báo gồm:
- Đau bụng, buồn nôn, nôn nhiều hoặc tiêu chảy.
- Mất nước, khát nhiều.
- Đau đầu, chóng mặt.
- Mệt mỏi, suy nhược nghiêm trọng.
- Da lạnh, nhợt nhạt, có thể vã mồ hôi.
- Thở nhanh hoặc khó thở.
- Tụt huyết áp.
- Lú lẫn, lơ mơ, giảm ý thức.
- Hôn mê trong trường hợp nặng.
Cơn suy tuyến thượng thận cấp có thể diễn biến nhanh và đe dọa tính mạng do tụt huyết áp, hạ đường huyết, rối loạn điện giải và sốc. Vì vậy, khi trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt là nôn nhiều, đau bụng, yếu lả, tụt huyết áp, lơ mơ hoặc mất ý thức, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế cấp cứu ngay, không nên chờ bệnh tự cải thiện.
3. Không tự ý ngừng thuốc corticoid
Một trong những nguyên nhân gây suy tuyến thượng thận là sử dụng glucocorticoid kéo dài hoặc ngừng thuốc đột ngột sau một thời gian điều trị. Vì vậy, cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các thuốc, sản phẩm có chứa corticoid cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Corticoid có thể được sử dụng dưới nhiều dạng như thuốc uống, thuốc tiêm, thuốc bôi ngoài da, thuốc hít hoặc khí dung. Nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng tuyến thượng thận phụ thuộc vào loại thuốc, liều dùng, thời gian điều trị và cách sử dụng.
Đối với trẻ đang phải điều trị corticoid kéo dài, cha mẹ cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị. Không tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc, kể cả khi các triệu chứng của bệnh ban đầu đã cải thiện. Việc ngừng thuốc cần được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ, trong một số trường hợp phải giảm liều từ từ để cơ thể có thời gian phục hồi khả năng sản xuất hormone.
4. Làm gì để hạn chế nguy cơ?
Không phải mọi trường hợp suy tuyến thượng thận đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, cha mẹ có thể hạn chế một số nguy cơ bằng cách:
Không tự ý sử dụng thuốc corticoid cho trẻ. Chỉ dùng khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.
Cần tuân thủ điều trị và tái khám đúng hẹn. Trẻ đã được chẩn đoán suy tuyến thượng thận cần dùng thuốc thay thế hormone theo đúng hướng dẫn. Cha mẹ cần trao đổi với bác sĩ về cách xử trí khi trẻ bị sốt, nhiễm trùng, nôn hoặc tiêu chảy để phòng ngừa cơn suy tuyến thượng thận cấp.
Cần theo dõi sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Khám định kỳ giúp đánh giá chiều cao, cân nặng, huyết áp và phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.
Tóm lại: Suy tuyến thượng thận ở trẻ em là bệnh lý cần được theo dõi lâu dài. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, sử dụng thuốc đúng chỉ định và đặc biệt không tự ý ngừng glucocorticoid có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa những biến chứng nguy hiểm. Khi trẻ xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ cơn suy tuyến thượng thận cấp, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được cấp cứu và điều trị kịp thời.
