Ho là phản xạ có lợi giúp làm sạch đường thở và bảo vệ hệ hô hấp của trẻ. Phần lớn các trường hợp ho ở trẻ em do virus gây ra và có thể tự cải thiện.
Tuy nhiên, cha mẹ cần nhận biết đặc điểm của từng loại ho, chăm sóc trẻ đúng cách và phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo để đưa trẻ đi khám kịp thời.
Ho là một trong những triệu chứng thường gặp nhất ở trẻ em, đặc biệt trong các đợt nhiễm trùng đường hô hấp như cảm lạnh. Mặc dù có thể khiến trẻ khó chịu, mất ngủ hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, ho không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng. Đây là phản xạ tự nhiên giúp đẩy chất nhầy, đờm và các tác nhân gây kích ứng ra khỏi đường thở.
Phần lớn các trường hợp ho cấp tính ở trẻ có liên quan đến nhiễm virus đường hô hấp. Vì vậy, sử dụng kháng sinh khi không cần thiết không những không mang lại lợi ích mà còn làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ và kháng kháng sinh.
1. Nhận biết các loại ho thường gặp ở trẻ
Dựa vào đặc điểm âm thanh, tính chất và thời gian xuất hiện, ho ở trẻ có thể được phân thành một số dạng phổ biến sau:
Ho có đờm: Cơn ho thường nghe nặng tiếng, có cảm giác như có chất nhầy hoặc đờm trong đường thở. Trẻ nhỏ có thể chưa biết cách khạc đờm mà thường nuốt xuống, khiến cha mẹ khó nhận biết. Ho có đờm thường xuất hiện khi trẻ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, nhưng cũng có thể liên quan đến những bệnh lý khác.
Ho khan: Là tình trạng ho không kèm theo tiếng đờm rõ rệt. Trẻ có thể cảm thấy ngứa, vướng hoặc kích thích ở cổ họng. Ho khan thường gặp trong giai đoạn đầu của nhiễm virus hoặc sau khi trẻ đã khỏi bệnh. Tình trạng kích ứng đường thở sau nhiễm virus có thể khiến trẻ tiếp tục ho một thời gian, ngay cả khi các triệu chứng khác đã cải thiện.
Ho cấp tính: Ở trẻ em, ho cấp tính thường được xác định là tình trạng ho kéo dài dưới 4 tuần, chủ yếu liên quan đến nhiễm virus đường hô hấp. Trong một số trường hợp, ho cũng có thể xuất hiện do dị ứng, hen phế quản hoặc tiếp xúc với các chất kích thích như khói thuốc.
Ho kéo dài: Ho trên 4 tuần ở trẻ em được xem là ho mạn tính và cần được đánh giá nguyên nhân. Tình trạng này có thể liên quan đến ho sau nhiễm virus, hen phế quản, viêm mũi dị ứng, viêm xoang hoặc viêm phế quản do vi khuẩn kéo dài. Cha mẹ không nên mặc định ho kéo dài là dấu hiệu bội nhiễm để tự ý sử dụng kháng sinh.
Đặc biệt, những cơn ho có tiếng ông ổng, ho kèm khò khè hoặc ho xuất hiện đột ngột sau khi trẻ ăn, chơi có thể gợi ý những tình trạng bệnh lý khác nhau. Cha mẹ cần chú ý đặc điểm cơn ho và các triệu chứng đi kèm để cung cấp thông tin chính xác cho bác sĩ.
Ho là một trong những triệu chứng thường gặp nhất ở trẻ em. Ảnh Minh Hiếu
2. Chăm sóc trẻ bị ho tại nhà như thế nào?
Nếu trẻ vẫn tỉnh táo, ăn uống được, thở bình thường và không có dấu hiệu bất thường, cha mẹ có thể chăm sóc, theo dõi trẻ tại nhà bằng một số biện pháp đơn giản:
Cho trẻ nghỉ ngơi và uống đủ nước: Cung cấp đủ nước giúp duy trì độ ẩm đường hô hấp, hỗ trợ làm loãng chất nhầy và giúp trẻ dễ chịu hơn. Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên tiếp tục cho trẻ bú mẹ hoặc uống sữa theo nhu cầu phù hợp với độ tuổi.
Sử dụng mật ong đúng cách: Với trẻ trên 12 tháng tuổi, mật ong có thể giúp giảm ho, đặc biệt là những cơn ho về đêm. Cha mẹ có thể cho trẻ sử dụng một lượng nhỏ mật ong trước khi đi ngủ. Tuyệt đối không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng tuổi vì nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ sơ sinh.
Tránh khói thuốc và các chất kích thích: Khói thuốc lá, thuốc lá điện tử, bụi và mùi hóa chất có thể kích thích đường thở, khiến trẻ ho nhiều hơn. Vì vậy, cần duy trì môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ và không có khói thuốc.
Không tự ý dùng thuốc ho, kháng sinh: Thuốc ho không phải lúc nào cũng cần thiết. Một số loại thuốc có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Trong khi đó, kháng sinh không có tác dụng điều trị các bệnh nhiễm virus. Cha mẹ chỉ nên cho trẻ sử dụng thuốc khi có chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ.
3. Những dấu hiệu ho ở trẻ cần đi khám ngay
Mặc dù phần lớn các trường hợp ho có thể tự cải thiện, cha mẹ không nên chủ quan nếu trẻ xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo.
Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi trẻ có biểu hiện khó thở, thở nhanh, co kéo lồng ngực, tím môi, da tái nhợt bất thường, lơ mơ hoặc buồn ngủ khác thường. Đặc biệt, nếu trẻ đột ngột xuất hiện cơn ho sau khi ăn, chơi hoặc có tiền sử sặc, hóc dị vật, cha mẹ cần cảnh giác với nguy cơ dị vật đường thở và đưa trẻ đi cấp cứu.
Ngoài ra, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám nếu cơn ho kéo dài trên 4 tuần, ngày càng nặng, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt; trẻ ăn uống kém, mệt mỏi, lờ đờ hoặc các biện pháp chăm sóc tại nhà không giúp cải thiện triệu chứng.
Nhận biết đúng đặc điểm cơn ho, chăm sóc phù hợp và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường là những việc cha mẹ cần thực hiện để bảo vệ sức khỏe hô hấp của trẻ. Khi trẻ bị ho kéo dài hoặc xuất hiện các triệu chứng cảnh báo, việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, tránh bỏ sót những bệnh lý nghiêm trọng.
