Hiện nay, tình trạng xâm phạm bản quyền ở nhiều lĩnh vực vẫn tiếp tục xảy ra, nhiều tác giả không biết làm thế nào để bảo vệ lợi ích của mình trong thời đại kỹ thuật số. Chúng tôi có cuộc gặp gỡ với Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc VN (VCPMC), nhạc sĩ Phó Đức Phương vừa nhận Cúp vàng “Vì sự nghiệp phát triển cộng đồng”, nhà quản lý xuất sắc thời kỳ đổi mới.
- Thưa ông, được biết VCPMC đã hoạt động từ 2002 và cho tới nay đã có tới gần 2.000 tác giả ủy thác tác quyền. Nhưng còn rất nhiều người chưa hiểu rõ về hoạt động của VCPMC?
- VCPMC là mô hình tổ chức quản lý tập thể dựa trên các nguyên tắc cơ bản, nói tóm gọn vào 8 chữ “Phi lợi nhuận; Minh bạch; Chính xác và Hiệu quả”, nghĩa là hoạt động không nhằm kinh doanh sinh lợi nhuận mà vì mục đích bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các tác giả và chủ sở hữu tác phẩm âm nhạc. Minh bạch về thông tin và tài chính. Lưu trữ dữ liệu tác giả - tác phẩm chính xác; theo dõi và quản lý chính xác việc sử dụng tác phẩm; phân phối chính xác tiền bản quyền tới các tác giả, chủ sở hữu tác phẩm. Sử dụng các nguồn lực một cách tối ưu, đạt hiệu quả cao nhất.
- Thưa ông, trên lý thuyết thì như thế, nhưng để trở thành hiện thực thì ông có thể cho biết VCPMC đã làm thế nào?
- Chúng tôi có một ngân hàng dữ liệu về tác giả và tác phẩm luôn được cập nhật. Nhờ đội ngũ chuyên viên giỏi và thiết bị kỹ thuật, chúng tôi luôn cập nhật thông tin, ký những hợp đồng với những đơn vị sử dụng tác phẩm để thu phí bản quyền. Năm 2009 thu được trên 23 tỷ đồng, năm 2010 là 32 tỷ. Dự kiến 2011 thu 42 tỷ đồng. Để đảm bảo tính công khai, minh bạch, VCPMC luôn duy trì chế độ báo cáo thường xuyên về tình hình hoạt động tới các thành viên, bao gồm số liệu cụ thể về số tiền bản quyền đã thu được, các lĩnh vực thu, số tiền đã phân phối tới các tác giả…
 Nhạc sĩ Phó Đức Phương (thứ hai, bên trái) giao lưu về bản quyền với các đồng nghiệp ở Hoa Kỳ. |
- Những ai có thể đăng ký trở thành thành viên của VCPMC, thưa ông?
- Thành viên của VCPMC bao gồm các tác giả, chủ sở hữu tác phẩm âm nhạc đã ký hợp đồng ủy quyền cho VCPMC làm đại diện quản lý và khai thác quyền tác giả đối với các tác phẩm, bao gồm các bản nhạc có lời và không lời, sách và các công trình lý luận âm nhạc. Các tác giả nước ngoài cũng là thành viên thông qua các hợp đồng song phương mà chúng tôi ký với các tổ chức tương ứng trên thế giới. Mẫu đăng ký trong website của chúng tôi: http://vcpmc.org.
- Với những công việc như vậy hẳn ông rất bận bịu, vậy thời gian nào dành cho sáng tác và những việc khác, được biết ông còn là Ủy viên BCH Hội Nhạc sĩ VN, Phó CT Hội Âm nhạc HN?
- Người ta vẫn nói, được cái này mất cái kia. Mà tính tôi đã làm gì phải làm đến tận tâm tận lực, có trách nhiệm đến cùng. Trước đây tôi có thể nhận những đề nghị đặt hàng sáng tác, nhưng 5 năm nay thì không. Thậm chí có lúc cảm xúc chợt đến tôi cũng không đủ điều kiện để có thêm bản thảo mới. Việc tham gia công tác ở Hội Nhạc sĩ VN hay ở Hội Âm nhạc HN cũng là cần thiết trong ý nghĩa xã hội nghề nghiệp và cũng tạo điều kiện để tôi có thể làm tốt hơn việc bảo vệ lợi ích của các nhạc sĩ.
- Cho tới nay, VCPMC của ông đã có được bao nhiêu thành viên và đã thanh toán được cho bao nhiêu tác giả?
- Năm 2009, chúng tôi có 1.612 tác giả thành viên, năm 2010 có 1.730 và dự kiến năm nay là 2.200. Chúng tôi chi trả năm 2009 gần 12 tỷ, năm 2010 gần 23 tỷ. Có những tác giả đã nhận tới hơn 200 triệu/năm, khá nhiều người nhận trên 100 triệu/năm. Hầu hết những tác giả có tác phẩm được sử dụng trên các phương tiện: truyền thanh, truyền hình; các lĩnh vực giải trí, biểu diễn, karaoke, nhạc chuông, nhạc chờ… đều nhận được tác quyền của mình.
- Thật là khó tưởng tượng việc theo dõi cập nhật sử dụng và thu tiền tác quyền của VCPMC, vô cùng mênh mông trong thời đại kỹ thuật số và những tham vọng lợi ích. Để làm được như vậy cần những yếu tố nào?
- Chắc chắn không xả thân thực sự thì không làm được. Đã xả thân rồi còn phải là người có tâm, hiểu biết, có uy tín xã hội. Thiếu 1 trong 3 điều đấy thì không làm được.
- Trong quá trình làm việc, ông có vấp phải những vấn đề gì thực sự cam go không? Cảm giác của ông ra sao?
- Dĩ nhiên là luôn luôn cam go, bởi vì nó liên quan đến lợi ích của nhiều người. Khi mình buộc người ta phải trả tiền cho tác giả trong khi họ định lờ đi thì họ không vui, mặc dù không phải là tất cả. Và vì thế nên chúng tôi thường xuyên phải va chạm. Đôi khi tôi có cảm nghĩ nếu không vì chuyện tác quyền thì người ta cũng rất yêu quý mình vì yêu mến âm nhạc của mình, nhưng vì họ thường xuyên bị gửi công văn với chữ ký “Phó Đức Phương” yêu cầu họ phải trả tiền thì họ cũng ghét mình. Nhưng tôi xác định, đó là điều mình phải hy sinh. Đổi lại, mình và cơ quan của mình lại được rất nhiều nhạc sĩ tán thưởng vì đã đem lại lợi ích cho họ. Lợi ích chính đáng mà cá nhân họ không đủ khả năng để đòi.
- Xin cảm ơn NS Phó Đức Phương. Hy vọng nhạc sĩ có nhiều niềm vui trong công việc của mình.
Nguyễn Huyền
(thực hiện)