(SKDS) - Tại buổi tọa đàm Bảo vệ quyền lợi của ca sĩ, nhạc sĩ trên các lĩnh vực sử dụng âm nhạc do Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam vừa tổ chức, những tranh luận giữa ca sĩ, nhạc sĩ với cơ quan quản lý cho thấy việc hiểu về quyền tác giả âm nhạc còn nhiều mơ hồ. Với tình trạng này, việc thực thi quyền tác giả âm nhạc xem ra còn lắm gian nan.
Khi tác giả kiện, người ra trước tòa sẽ là ca sĩ
Lẽ thường, ca khúc là sản phẩm tinh thần của tác giả cũng như CD, DVD, VCD là sản phẩm của ca sĩ và đương nhiên họ có quyền sở hữu sản phẩm của mình làm ra. Mặc nhiên ai sử dụng sản phẩm của họ phải xin phép, phải trả tiền bản quyền - chuyện rõ như ban ngày. Đó cũng là cách hỗ trợ, động viên nhạc sĩ, ca sĩ, người chủ sở hữu tác phẩm âm nhạc tái tạo sức lao động, hào hứng đầu tư cho tác phẩm mới tốt hơn.
Là cơ quan đại diện cho gần 1 triệu nhạc sĩ thế giới, hơn 2.500 nhạc sĩ Việt Nam, nhạc sĩ Phó Đức Phương - Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) cho biết rằng, ở các nước, mỗi khi sử dụng tác phẩm âm nhạc, ca sĩ phải trả tiền bản quyền cho nhạc sĩ. Còn ở Việt Nam, từ 10 năm nay, VCPMC đã quy về một đầu mối là các nhà tổ chức biểu diễn, ông cũng nêu rõ rằng, trước mỗi chương trình biểu diễn, các ca sĩ cần hỏi nhà tổ chức xem đã xin phép các tác giả hay chưa, nếu chưa xin phép mà cứ biểu diễn thì sẽ gặp rất nhiều rắc rối.
Luật sư Phạm Vũ Khánh Toàn (Giám đốc văn phòng luật Phạm và Liên danh) nhấn mạnh thêm rằng: Mối quan hệ giữa tác giả và ca sĩ rất khăng khít. Trước khi ca sĩ hát phải xin phép tác giả vì ca sĩ là người trực tiếp sử dụng tác phẩm. Người ra trước toà khi tác giả nhờ luật pháp can thiệp là ca sĩ. Bởi vì cũng theo ông Toàn, luật quy định rõ chỉ nhạc sĩ mới có quyền biểu diễn tác phẩm của mình cho công chúng. Ca sĩ hát bài hát mà không xin phép tác giả là trực tiếp xâm phạm quyền tác giả chứ không phải nhà tổ chức.
-25e28.jpg) Ca sĩ biểu diễn trên sân khấu phải xin phép tác giả. |
Ý kiến này khiến NSND Quang Thọ bức xúc, phản ứng liền. Theo NSND Quang Thọ thì trong mỗi chương trình biểu diễn, ca sĩ không thể đi xin phép từng nhạc sĩ để được sử dụng tác phẩm. Ca sĩ chỉ biết đến hát, tất cả mọi chuyện về văn bản giấy tờ phải do người tổ chức chương trình đứng ra xin phép cơ quan quản lý văn hóa. Cũng theo NSND Quang Thọ, ca sĩ không dùng tác phẩm âm nhạc để hành nghề mà chỉ là người trung gian truyền tác phẩm đến khán giả. Ca sĩ chỉ có nhiệm vụ đến đó để hát thôi. Vì thế, ca sĩ không có trách nhiệm và không có quyền làm việc với tác giả. Việc đó là của nhà tổ chức, họ bán vé thu tiền thì họ phải có trách nhiệm về tài chính với tác giả, ca sĩ và nhạc công.
Thực ra thì lập luận của luật sư Khánh Toàn và lý giải của NSND Quang Thọ đều đúng. Về nguyên tắc, ca sĩ là người trực tiếp dùng tác phẩm đầu tiên thì luật pháp sẽ phải hỏi đến ca sĩ trước tiên. Nhưng VCPMC đã quy về một mối là các nhà tổ chức biểu diễn, ca sĩ chỉ biết đến hát thôi. Câu chuyện trở nên rắc rối và căng thẳng bởi bên nào cũng khăng khăng bảo vệ cái lý của mình. Chỉ đến khi ông Phạm Xuân Phúc (đại diện Thanh tra Cục Bản quyền) dẫn ra Điều 18 Luật Sở hữu trí tuệ quy định về quyền tác giả, Điều 19 Luật sở hữu trí tuệ quy định quyền nhân thân tác giả có quyền công bố và cho phép ai hát thì mọi chuyện xem ra mới đỡ căng thẳng. Ông Phúc nhấn mạnh: Mỗi công dân cần có trách nhiệm nghiên cứu pháp luật để thực hiện nghĩa vụ. Ai sử dụng tác phẩm với mục đích kinh doanh, thương mại phải xin phép và trả tiền cho tác giả. Ông cũng dẫn luật: Theo văn bản mới nhất, Điều 18 Khoản 2 Nghị định 17 Luật Sở hữu trí tuệ, nhà tổ chức biểu diễn phải thực hiện nghĩa vụ làm thủ tục trước khi tổ chức chương trình.
Như vậy, theo luật thì ca sĩ phải có trách nhiệm đầu tiên, nhưng ca sĩ đã thông qua nhà tổ chức biểu diễn, tức là ca sĩ đã trả tiền cho tác giả, việc này đã làm 10 năm nay rồi. Vậy thì người tổ chức biểu diễn phải là người đứng ra thực hiện nghĩa vụ với tác giả. Ông Phúc cho biết, sắp tới, theo quy định mới, khi gộp Nghị định 47 và 75, mức phạt đối với hành vi không xin phép tác giả mà cứ biểu diễn sẽ tăng từ 8 triệu đồng lên 50 triệu đồng đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tập thể.
Khi nào có văn hóa tôn trọng tác giả?
Chuyện các ca sĩ ngôi sao mỗi đêm diễn thu vài chục triệu đến cả trăm triệu đồng từng gây choáng với công chúng thì nay đã là chuyện bình thường. Nghe con số đến chóng mặt, chẳng thể nào tin nổi tài năng của ca sĩ lại được trọng vọng đến thế. Vậy nhưng, nhạc sĩ - người làm ra sản phẩm cho ca sĩ sử dụng để làm bệ đỡ lên hàng sao thì thù lao lại quá ít ỏi.
Nhạc sĩ Văn Dung bức xúc với câu hỏi: Ai quy định số tiền trả cho tác giả, ca sĩ và nhà tổ chức? Ông cho biết, trong chương trình kỷ niệm Ngày Âm nhạc quốc tế tổ chức tại Thiên đường Bảo Sơn do nhạc sĩ An Thuyên làm, chính mắt ông chứng kiến việc trước khi ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng đến, người đại diện của ca sĩ này có mặt trước, yêu cầu ông An Thuyên ký vào giấy tờ để thanh toán trước cho họ 50 triệu đồng, sau đó Mr Đàm đến, hát xong 2 bài rồi nhận nốt 50 triệu đồng còn lại. Không bức xúc sao được trong khi mức thù lao cho ca sĩ cao đến thế mà nhạc sĩ hưởng tác quyền ca khúc chỉ được 3 - 5 triệu đồng/bài.
Cùng nỗi bức xúc này, nhạc sĩ lão thành Huy Thục cho biết, chương trình ca nhạc Tiếng hát trên đường quê hương tổ chức ở Nhà hát Lớn Hà Nội đêm 19/8/2012 vừa qua, Ban tổ chức bán vé tầng 1 là 600.000 đồng, tầng 2 là 300.000 đồng và tầng 3 là 200.000 đồng. Vậy mà họ thanh toán cho ông tiền tác quyền là 4 triệu đồng cho 14 ca khúc, sau đó còn trừ tiếp 10% thuế, vậy là ông chỉ còn nhận được 3,6 triệu đồng. Ông cũng cho biết thêm, trong chương trình Hội thi tiếng hát người làm báo vừa mới đây, cô nhà báo được giải Nhất dự thi hát ca khúc của ông, nhận được 40.000.000 đồng, vậy mà một lời cảm ơn tới ông cũng không có.
Buồn thay, khi công sức lao động của người sáng tạo không những bị rẻ rúng mà còn bị coi thường!
Kiều Hương