Chủ trương xã hội hóa nhà ở, làm nhà giá rẻ và nhà dành cho người thu nhập thấp được dư luận xã hội hết sức quan tâm. Mặc dù chương trình nhà ở xã hội kèm theo nhiều cơ chế ưu đãi, khuyến khích được triển khai đến nay đã hơn 1 năm, nhiều dự án được đăng ký chuẩn bị đưa vào sử dụng, tuy nhiên mới chỉ đáp ứng được một phần rất nhỏ so với nhu cầu thực của số lượng lớn người có thu nhập thấp. Không những thế, còn không ít rào cản để người thu nhập thấp có thể sở hữu một ngôi nhà mong ước như vấn đề giá thành, các dự án nhà ở xã hội thiếu vốn...
Nhiều rào cản
Hiện cả nước đang có hơn 40 dự án nhà thu nhập thấp với tổng mức đầu tư gần 7.000 tỉ đồng. Trong đó, riêng Hà Nội có 11 dự án nhà ở xã hội dành cho người thu nhập thấp. Tuy nhiên, số lượng dự án đăng ký nhiều song một số dự án mới chỉ là ý tưởng, chưa có quỹ đất, quy hoạch, thiết kế, nguồn vốn. Thủ tục đầu tư tuy đã giảm một số khâu nhưng vẫn còn phức tạp. Thêm nữa là lợi nhuận từ mảng thị trường này không nhiều (tối đa 10%) và thu hồi vốn chậm, không như nhà ở thương mại. Vì vậy mà các dự án nhà ở xã hội chưa thực sự thu hút được sự quan tâm của các nhà đầu tư.
Có một thực tế là ở các đô thị lớn với giá đất cao như hiện nay, để hình thành một chung cư giá rẻ là một rào cản rất khó vượt qua. Mặc dù chính sách khuyến khích ghi rõ: doanh nghiệp được ưu tiên vay vốn, hỗ trợ lãi suất… nhưng thực tế chưa bố trí được nguồn vốn hỗ trợ và ngân hàng cho vay ưu đãi. Theo báo cáo mới nhất của Ngân hàng Phát triển (VDB), trong số 11 dự án tại Hà Nội thì mới chỉ có duy nhất một dự án tiếp cận được với nguồn vốn vay ưu đãi. Đặc biệt, điều này diễn ra không chỉ riêng với Hà Nội mà là tình trạng chung của các dự án. Nguyên nhân là do chủ đầu tư các dự án nhà xã hội không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên không thể dùng làm tài sản thế chấp để cho vay, không đăng ký được giao dịch đảm bảo. Do vậy, doanh nghiệp tham gia xây dựng nhà ở xã hội sẽ gặp nhiều khó khăn và giá thành sản phẩm có thể sẽ bị đẩy lên cao.
Mục đích chính của nhà thu nhập thấp là dành cho người nghèo, những người chưa có nhà và có mức thu nhập trung bình, nhưng có một vấn đề nữa khiến không ít người có thu nhập thấp, không nói là rất thấp không thể mua được căn hộ xã hội với giá tối thiểu. Bởi vì thời gian qua, có nhiều ý kiến về việc có một số dự án nhà ở xã hội ở địa bàn Hà Nội đưa mức giá khá cao (trên 700 - 800 triệu đồng/1 căn hộ), nhưng vẫn tự coi đó là “nhà giá thấp” so với mức lương trung bình 3 triệu đồng/tháng của cán bộ công nhân viên thì mức giá trên vẫn còn quá “tầm tay với”. Theo các chuyên gia xây dựng, nếu tính toán chi li thì giá nhà cho người nghèo có thể hạ xuống thấp hơn nữa.
 Với mức giá như hiện nay, nhà thu nhập thấp vẫn còn quá tầm với của nhiều người nghèo. |
Bài toán vẫn còn nan giải
Trước những khó khăn này, Bộ Xây dựng đã có đề xuất gửi Bộ Tài nguyên môi trường cách giải quyết ách tắc. Cụ thể, đối với những dự án chủ đầu tư đã được UBND cấp tỉnh cấp quyết định giao đất mà không được cấp sổ đỏ, Bộ Xây dựng sẽ phối hợp Bộ Tài nguyên môi trường hướng dẫn các địa phương cấp sổ đỏ đối với diện tích đất được giao. Ngoài ra, để đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, trường hợp chủ đầu tư đã có quyết định giao đất, có biên bản bàn giao mốc giới nhưng chưa kịp cấp sổ đỏ, đề nghị Bộ Tài nguyên môi trường chỉ đạo cho đăng ký giao dịch đảm bảo quyền sử dụng đất đối với dự án đó. Tại Hà Nội, nơi tập trung nhiều dự án nhà ở thu nhập thấp, UBND TP đã yêu cầu Sở Tài nguyên môi trường Hà Nội xem xét, giải quyết các vướng mắc trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các chủ đầu tư thực hiện các dự án nhà ở xã hội, nhà dành cho người thu nhập thấp để nhà đầu tư có cơ sở vay vốn ưu đãi.
Bên cạnh đó, theo các chuyên gia kinh tế, trong lúc khó mua được nhà nhưng để đáp ứng nhu cầu nhà ở của người có thu nhập thấp, cần khuyến khích, tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân có quỹ đất xây dựng các chung cư để bán, để cho thuê đảm bảo quy chuẩn xây dựng, phù hợp với thu nhập thực tế của người thu nhập thấp nhưng không phá vỡ cảnh quan kiến trúc đô thị. Có như thế mới đáp ứng đúng khả năng thanh toán của người thu nhập thấp, vì thực tế, giá nhà xã hội hiện nay chỉ thấp so với nhà thương mại, nhưng quá khả năng thu nhập của phần đông người dân.
Minh Quang