Toàn tỉnh chỉ có hơn 60% người dân được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh, trong đó 9,1% người dùng nước sạch đạt tiêu chuẩn TC09. Đây là thực trạng đáng buồn về nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường ở nông thôn tại Hà Tĩnh. Việc đầu tư dàn trải, thiếu hợp lý kéo theo nhiều công trình kém chất lượng, không phát huy được hiệu quả đã ảnh hưởng đến chất lượng sống của người dân nông thôn.
“Chằng chịt” dự án không tác dụng
Từ nguồn vốn Chương trình MTQG, dự án Danida, cùng với nhân dân đóng góp, Hà Tĩnh đã xây dựng được 34 công trình cấp nước tập trung; 78 giếng làng; 200 giếng đào, khoan; 10.268 lu chứa nước mưa loại 2m3 và hàng trăm công trình vệ sinh với tổng đầu tư 95.519 triệu đồng...
 Một trong những giếng làng ở Thanh Lộc (Can Lộc) bị bỏ hoang. |
Điều đáng nói là nhiều giếng làng xây xong bỏ đó vì người dân không có nhu cầu sử dụng, công trình bị xuống cấp, hư hỏng nghiêm trọng, gây lãng phí tiền của Nhà nước. Điển hình là 10 giếng làng ở Thanh Lộc (Can Lộc) được đầu tư xây dựng từ năm 2002 nhưng đến nay vẫn chưa được nghiệm thu. Người dân Thanh Lộc xem đây là những chiếc giếng tử thần. Từ năm 2003 đến nay, một số giếng làng này đã cướp đi sinh mạng của 3 em nhỏ trên địa bàn. Đó là chưa kể nhiều em khác được phát hiện kịp thời và cứu sống. Ngoài ra, tại xã Thuận Lộc (thị xã Hồng Lĩnh) có 10 chiếc giếng làng thì 8 cái bị hư hỏng hoàn toàn, được người dân dùng làm hố đổ rác... Một số loại hình cấp nước khác như giếng khoan, giếng đào cũng phát huy hiệu quả thấp là do sử dụng lâu năm nước chuyển sang màu vàng và có mùi hôi tanh không sử dụng được; hệ thống các công trình vệ sinh, chuồng trại chăn nuôi gần kề với giếng nước, không bảo đảm khoảng cách tối thiểu cần thiết theo quy định, dẫn đến nước bị ô nhiễm...
Bao giờ dân mới được hưởng lợi?
Theo Chương trình MTQG nước sạch và VSMTNT, đến năm 2010, Hà Tĩnh sẽ có 85% dân số nông thôn được dùng nước hợp vệ sinh, trong đó 50% người được sử dụng nước đạt TC09. Kinh phí để thực hiện mục tiêu trên ước tính 319 tỷ đồng, Nhà nước hỗ trợ 208 tỷ, nhân dân đóng góp 111 tỷ đồng... Với mục tiêu trên, theo tiến độ hiện tại thì điều đó thật không dễ.
Mặc dù các ngành tại Hà Tĩnh đã tập trung nhiều cho công tác xây dựng các công trình cung cấp nước sinh hoạt không chỉ ở các vùng đồng bằng mà đến tận các xã vùng sâu, vùng xa, tuy nhiên, trong việc đầu tư phát triển các công trình cấp nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn vẫn đang còn bộc lộ những tồn tại yếu kém. Đặc biệt là đầu tư xây dựng các công trình cấp nước tập trung, giếng làng. Để giải quyết “bài toán khó” về nhu cầu nước sinh hoạt cho người dân nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng và đạt mục tiêu đề ra đến năm 2010, thì Hà Tĩnh cần có nhiều biện pháp hữu hiệu nâng cao ý thức trách nhiệm cùng với Nhà nước thực hiện các công trình cung cấp nước sinh hoạt để mọi người dân nông thôn được hưởng lợi một cách trọn vẹn. Mặt khác, cần tạo cơ chế phù hợp để các địa phương tổ chức thành lập bộ phận quản lý vận hành cho từng công trình, lập quy chế quản lý vận hành và quy định mức đóng góp kinh phí sử dụng nước phù hợp với từng địa phương, đơn vị, trên nguyên tắc bảo đảm chi phí hoạt động, không vì mục tiêu lợi nhuận. Đặc biệt, Trung tâm NS&VSMT cần thường xuyên tổ chức kiểm tra, đánh giá tất cả các công trình cấp nước nông thôn được xây dựng từ mọi nguồn vốn để lập phương án sửa chữa khôi phục những công trình hư hỏng, tiếp tục duy trì hoạt động và phát huy hiệu quả của công trình...
Về vấn đề các công trình nước sạch đầu tư nhiều nhưng không hiệu quả, ông Nguyễn Viết Nhất - Giám đốc Trung tâm NS&VSMTNT Hà Tĩnh thừa nhận: “Nguyên nhân dẫn đến các công trình cấp nước phát huy kém hiệu quả chủ yếu là do công tác tổ chức thực hiện chương trình còn chồng chéo và lúng túng. Mặt khác, bố trí nguồn vốn xây dựng hàng năm dàn trải, nhỏ giọt, đầu tư không dứt điểm, kéo dài thời gian thi công. Đặc biệt là các công trình cấp nước tập trung đã được xây dựng, có nhiều công trình dân không có nhu cầu dùng nước, nên công tác triển khai xây dựng không được người dân ủng hộ. Vì vậy ý thức quản lý, bảo vệ công trình công cộng không được tốt, tình trạng đập phá, lấy cắp đường ống vẫn đang phổ biến...”.
Bài, Ảnh: Quang Duy