Nền móng đặt nhà máy điện hạt nhân phải rất chắc chắn
Các tiêu chí an toàn được nêu tại Thông tư 02 do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành, hướng dẫn đánh giá sơ bộ an toàn hạt nhân ở giai đoạn quyết định chủ trương đầu tư, tức giai đoạn tiền khả thi của dự án. Đây là văn bản hợp nhất hai Thông tư (13/2009 và 20/2025) cũng về nội dung này, đề cập tới các tiêu chí nhằm bảo đảm an toàn đối với địa điểm đặt nhà máy điện hạt nhân, các yêu cầu về khảo sát địa điểm và việc tổ chức thực hiện.
Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, ngoài yêu cầu liên quan tới đứt gãy, khu vực xây dựng nhà máy phải đảm bảo không có động đất cường độ lớn hơn 8 MSK trong bán kính 50 km và không có khả năng xảy ra núi lửa phun nham thạch đến vị trí cách nhà máy 15 km.
Phối cảnh nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận.
MSK là thang đo cường độ rung lắc và mức độ thiệt hại thực tế của động đất trên bề mặt. Mức 8 MSK tương đương khoảng 6-6,5 độ Richter, có thể gây rung lắc rất mạnh và làm hư hại công trình xây dựng. Thông tư nêu rõ, nếu địa điểm không đáp ứng các điều kiện này mà không có giải pháp khắc phục thì "không được chấp nhận".
Nền móng đặt lò phản ứng và nhà tuabin phải là đá gốc tương đối liền khối, bảo đảm cứng chắc, không bị dập vỡ, nứt nẻ mạnh hoặc phong hóa. Các công trình khác của nhà máy cũng không được xây trên nền đất yếu, đất có khả năng hóa lỏng, khuếch đại dao động hoặc trương nở mạnh.
Thông tư đồng thời đưa ra các tiêu chí về khí tượng và thủy văn. Trong 100 năm trở lại đây, địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân không được xảy ra ngập lụt, lũ quét và hiện tượng khí cực đoan có sức gió trên 300 km/h. Nguy cơ ngập lụt, lũ quét cũng phải được dự báo không có khả năng xảy ra trong suốt vòng đời hoạt động của nhà máy.
Các yếu tố từ hoạt động của con người xung quanh khu vực xây dựng nhà máy cũng nằm trong các tiêu chí bảo đảm an toàn. Khoảng cách từ nhà máy đến sân bay tối thiểu 7 km. Những công trình như cơ sở quốc phòng, tuyến giao thông lớn, kho chứa nhiên liệu, vật liệu dễ cháy nổ hoặc đường ống dẫn nhiên liệu phải được bố trí đủ xa để khi xảy ra sự cố không tạo áp lực vượt ngưỡng cho phép đối với nhà máy.
Bên cạnh đó, địa điểm này phải bảo đảm nguồn nước làm mát và nguồn điện cấp cho hoạt động của nhà máy điện hạt nhân duy trì liên tục trong mọi tình huống. Việc xác định khu vực cấm dân cư và khu vực hạn chế dân cư xung quanh nhà máy cũng được đặt ra, kèm các mức liều bức xạ cho phép đối với người dân tại ranh giới các khu vực này trong điều kiện vận hành bình thường cũng như trong tình huống sự cố giả định.
Thông tư 02 cũng đưa ra các yêu cầu cụ thể cho việc khảo sát địa điểm đặt nhà máy điện hạt nhân trong giai đoạn tiền khả thi. Việc khảo sát địa điểm được thực hiện trên phạm vi rộng, không chỉ dừng ở việc đo đạc địa chất.
Chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn phải thu thập, tổng hợp số liệu về đứt gãy, động đất, điều kiện nền đất, đặc điểm khí tượng, thủy văn, nguy cơ thiên tai, mật độ dân cư và sự biến động dân số khu vực.
Song song đó là đánh giá hệ thống giao thông, khả năng sơ tán, nguồn cung lương thực, thực phẩm, hạ tầng sinh hoạt và điều kiện thiết lập trung tâm ứng phó khẩn cấp bên ngoài nhà máy.
Tiêu chuẩn khắt khe về khu vực cấm và hạn chế dân cư
Liên quan đến an toàn nhà máy điện hạt nhân, tại Luật Năng lượng nguyên tử được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 cũng đưa ra nhiều điều kiện cụ thể đối với địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân. Theo đó, chủ đầu tư có trách nhiệm khảo sát, đánh giá chi tiết địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân dựa trên yếu tố tự nhiên và nhân tạo có khả năng tác động từ bên ngoài tới an toàn của nhà máy. Ngoài ra, việc lựa chọn phải tính đến phóng xạ từ nhà máy điện hạt nhân có thể gây hại cho con người và môi trường; mật độ, phân bố dân cư và biện pháp ứng phó sự cố bức xạ, sự cố hạt nhân.
Thông tư mới quy định một tiêu chí an toàn bức xạ cực kỳ nghiêm ngặt đối với ranh giới Khu vực cấm dân cư trong điều kiện vận hành bình thường: Liều hiệu dụng toàn thân của người đứng tại vị trí ranh giới ngoài khu vực cấm dân cư không được phép vượt quá 0,1mSv/năm (milisievert/năm).
Mức giới hạn 0,1mSv/năm là một tiêu chuẩn rất thấp, chỉ bằng khoảng 1/100 liều chiếu xạ từ phông phóng xạ tự nhiên trung bình mà con người phải chịu. Điều này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong việc giảm thiểu tối đa phơi nhiễm bức xạ cho cộng đồng dân cư xung quanh nhà máy.
Ngoài ra, thông tư cũng yêu cầu cả hai khu vực (cấm và hạn chế dân cư) phải tuân thủ các điều kiện để đảm bảo Liều hiệu dụng toàn thân không vượt quá 0,25 Sv (sievert) trong trường hợp xảy ra các tai nạn đã được thiết kế (Design-Basis Accidents), qua đó giảm thiểu ảnh hưởng của bức xạ đối với cộng đồng trong tình huống xấu nhất.
Cùng với đó, việc đặt nhà máy điện hạt nhân phải tính đến đặc điểm về quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn của địa điểm, bao gồm nguy cơ xâm nhập trái phép, phá hoại, tấn công khủng bố và các yếu tố ảnh hưởng đến việc bảo đảm an ninh, an toàn trong quá trình xây dựng, vận hành thử, vận hành và chấm dứt hoạt động nhà máy điện hạt nhân.
Nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam dự kiến đặt tại tỉnh Khánh Hòa, khu vực tỉnh Ninh Thuận cũ, với hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2.
Sau nhiều vòng đàm phán, Việt Nam đã cơ bản thống nhất được với phía Nga dự thảo Hiệp định về hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Nhà máy Ninh Thuận 1 do EVN làm chủ đầu tư, đặt tại xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam (cũ). Chính phủ cũng đang thúc đẩy triển khai Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2.
