Robot tự hành trong môi trường nguy hiểm
Sáng ngày 17/4, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức tọa đàm "Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo – nền tảng cho phát triển công nghệ chiến lược".
Đây là sự kiện chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 và hưởng ứng các hoạt động kỷ niệm Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam (18/5), Ngày thành lập Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (20/5/1975-20/5/2026). Sự kiện do Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức.
Tọa đàm với chủ đề "Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo – nền tảng cho phát triển công nghệ chiến lược" là nội dung trọng tâm của chương trình. Hai diễn giả tham dự tọa đàm là PGS.TS. Tô Thị Mai Hương (Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội) với tham luận "Thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo - kinh nghiệm từ Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội"; TS. Ngô Mạnh Tiến (Viện Vật lý): "Sản phẩm công nghệ chiến lược: Robot di động tự hành - từ nghiên cứu, phát triển sản phẩm đến đào tạo nhân lực và hợp tác với doanh nghiệp chế tạo thử nghiệm, chuyển giao công nghệ".
TS. Ngô Mạnh Tiến (Viện Vật lý) dẫn đầu đã phát triển các nền tảng robot tự hành thông minh, có khả năng di chuyển độc lập...
Nhóm nghiên cứu do TS. Ngô Mạnh Tiến (Viện Vật lý) dẫn đầu đã phát triển các nền tảng robot tự hành thông minh, có khả năng di chuyển độc lập, nhận diện môi trường và thực hiện nhiệm vụ mà không cần can thiệp trực tiếp của con người. Bên cạnh đó, các robot cộng tác di động (mobile cobots) cũng được giới thiệu, cho phép phối hợp linh hoạt với kỹ thuật viên trong quá trình vận hành.
Robot tự hành được thiết kế để hoạt động trong các khu vực có mức độ rủi ro cao như nhà máy điện hạt nhân, phòng thí nghiệm hoặc cơ sở xử lý chất phóng xạ. Các thiết bị này có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng như: Lập bản đồ và giám sát mức độ bức xạ; Khảo sát, định vị khu vực nguy hiểm; Vận chuyển và xử lý chất phóng xạ; Ứng phó sự cố rò rỉ, tẩy xạ và cô lập nguồn nguy hiểm.
Đặc biệt, robot còn giúp giảm thiểu phơi nhiễm bức xạ cho con người, từ đó nâng cao an toàn lao động và hiệu quả vận hành lâu dài.
"Trong nhà máy điện hạt nhân, robot có thể tham gia kiểm tra lò phản ứng, giám sát hệ thống đường ống, xử lý chất thải, vận hành từ xa và làm sạch bề mặt nhiễm xạ. Nhiều loại robot chuyên dụng đã được phát triển như robot bánh xích, robot dưới nước, robot cánh tay máy, drone hay robot phỏng sinh học để thích nghi với các môi trường phức tạp", TS. Ngô Mạnh Tiến cho biết.
Tại sự kiện, nhóm nghiên cứu cũng trình diễn các công nghệ cốt lõi trong phát triển robot tự hành, bao gồm Hệ thống định vị và lập bản đồ đồng thời (SLAM); Thuật toán điều hướng và tránh vật cản; Tích hợp cảm biến lidar, camera 3D và cảm biến bức xạ; Ứng dụng học sâu tăng cường trong điều khiển
Robot được mô phỏng và thử nghiệm trên các nền tảng như Matlab, ROS và Gazebo, trước khi chế tạo thực tế. Quá trình phát triển bao gồm thiết kế cơ khí, chế tạo, lắp ráp và tích hợp hệ thống phần cứng – phần mềm đồng bộ.
Các sản phẩm hoàn chỉnh đã được thử nghiệm tại một số cơ sở hạt nhân, cho thấy khả năng vận hành ổn định trong môi trường phức tạp, có nhiều nguồn bức xạ và điều kiện không xác định.
Một điểm nhấn quan trọng là mô hình hợp tác "ba nhà" gồm viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Mô hình này nhằm thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao, đồng thời đẩy nhanh quá trình thương mại hóa sản phẩm robot.
Các sản phẩm robot tự hành không chỉ phục vụ nghiên cứu mà còn được đưa đi trưng bày tại nhiều triển lãm khoa học – công nghệ lớn, trong đó có các sự kiện quốc gia về phát triển kinh tế số và xã hội số.
Việc phát triển robot tự hành được đặt trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, theo các chủ trương và chính sách mới của Chính phủ. Làm chủ công nghệ robot thông minh sẽ góp phần nâng cao năng lực khoa học – công nghệ quốc gia, đảm bảo an toàn trong các ngành công nghiệp đặc thù, đồng thời mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược "Make in Vietnam".
Đại học thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
PGS.TS. Tô Thị Mai Hương hiện là Phó Trưởng Phòng Nghiên cứu, Đổi mới và Hợp tác Quốc tế tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) chia sẻ các mô hình và kinh nghiệm thực tiễn trong việc xây dựng, vận hành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại USTH, từ cơ chế thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đồng thời, bà cũng phân tích vai trò của liên kết viện - trường - doanh nghiệp trong việc chuyển giao tri thức, phát triển nguồn nhân lực và tạo động lực cho các sản phẩm khoa học công nghệ tham gia vào thị trường, góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
PGS.TS. Tô Thị Mai Hương cho biết, các mô hình quốc tế như Harvard Innovation Lab, Oxford Entrepreneurs hay NUS Enterprise cho thấy trường đại học đóng vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái ĐMST. Bám sát xu hướng này, USTH đã xây dựng Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp (Innovation Hub) nhằm thúc đẩy hoạt động nghiên cứu ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.
PGS.TS. Tô Thị Mai Hương hiện là Phó Trưởng Phòng Nghiên cứu, Đổi mới và Hợp tác Quốc tế tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH).
Trung tâm hướng tới hình thành hệ sinh thái hoàn chỉnh, bao gồm: khai thác tài sản trí tuệ, chuyển giao công nghệ, hợp tác doanh nghiệp, ươm tạo startup, đào tạo STEM và phát triển không gian sáng tạo như FABLAB, co-working space.
Một điểm nhấn là mô hình "joint lab" – phòng thí nghiệm hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp. Theo đó, hai bên cùng chia sẻ cơ sở vật chất, nhân lực và tài chính để phát triển sản phẩm, tối ưu quy trình sản xuất và giải quyết các bài toán thực tiễn.
Doanh nghiệp tham gia đầu tư phần lớn kinh phí nghiên cứu, trong khi trường cung cấp đội ngũ chuyên gia và hạ tầng phòng thí nghiệm. Kết quả nghiên cứu được đồng sở hữu và chia sẻ lợi ích theo mức đóng góp.
Nhà trường triển khai nhiều chương trình đào tạo STEM/STEAM, các khóa học vi tín chỉ, workshop và cuộc thi đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao kỹ năng cho sinh viên và giảng viên. Các hoạt động ươm tạo startup được đẩy mạnh thông qua cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp, tập huấn gọi vốn, xây dựng mô hình kinh doanh. Nhiều câu lạc bộ khoa học công nghệ của sinh viên đã đạt thành tích cao tại các sân chơi trong nước và quốc tế.
Bên cạnh đó, các startup do cựu sinh viên sáng lập trong lĩnh vực AI, công nghệ số, thương mại điện tử… đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.
USTH cũng tổ chức Tuần lễ Đổi mới sáng tạo thường niên, các diễn đàn công nghệ và chuỗi cuộc thi về AI, dữ liệu lớn, IoT, kinh tế tuần hoàn… nhằm lan tỏa tinh thần sáng tạo trong cộng đồng.
Theo các chuyên gia, mô hình Innovation Hub không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo cầu nối giữa nhà trường – doanh nghiệp – nhà đầu tư – cơ quan quản lý, từ đó thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện.
Việc phát triển hệ sinh thái này được kỳ vọng sẽ giúp các trường đại học Việt Nam chuyển mạnh từ đào tạo thuần túy sang tạo ra giá trị và tác động thực tiễn từ khoa học công nghệ, đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế – xã hội.
Trong khuôn khổ Chương trình, Triển lãm sách sẽ diễn ra từ ngày 17/4 đến ngày 21/5/2026 tại Thư viện Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, giới thiệu hơn 500 đầu sách và ấn phẩm khoa học tiêu biểu. Các tài liệu được tuyển chọn phong phú, bao gồm sách chuyên khảo, sách tra cứu, giáo trình và nhiều công trình học thuật thuộc các lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Điểm nhấn của hoạt động là hệ thống 12 tạp chí khoa học của Viện Hàn lâm cùng các ấn phẩm của Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) với gần 200 đầu sách, các xuất bản phẩm khoa học của IGroup Việt Nam và Tạp chí Pi (Hội toán học Việt Nam). Bên cạnh đó, hoạt động tặng sách với hơn 200 đầu sách dành cho độc giả, góp phần lan tỏa văn hóa đọc và mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức khoa học.
Đặc biệt, không gian trưng bày còn giới thiệu 50 ảnh tư liệu tiêu biểu ghi dấu hành trình xây dựng và phát triển của Viện Hàn lâm trong 50 năm (20/5/1975 - 20/5/2025), qua đó làm nổi bật những dấu mốc quan trọng, thành tựu nổi bật và đóng góp của Viện đối với sự phát triển khoa học và công nghệ của đất nước.
