TS.BS. Trần Khánh Vân, Trưởng khoa Vi chất Dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.
1. Vai trò của dinh dưỡng với tuyến giáp
Theo TS.BS. Trần Khánh Vân, Trưởng khoa Vi chất Dinh dưỡng tại Viện Dinh dưỡng Quốc gia, bệnh tuyến giáp là vấn đề sức khỏe nghiêm trọng mà nhiều người có thể gặp phải. Khi chức năng tuyến giáp bị rối loạn, cơ thể dễ dàng phải đối mặt với các tình trạng như suy giáp và cường giáp, dẫn đến các bệnh lý phức tạp hơn.
Để cải thiện tình trạng này, dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng do trực tiếp tham gia vào quá trình tổng hợp và chuyển hóa hormone tuyến giáp. Các chất dinh dưỡng đa lượng như protein, lipid và carbohydrate cung cấp năng lượng, tham gia cấu trúc và điều hòa chuyển hóa. Trong khi đó, các vi chất như iod, selen, sắt, kẽm và vitamin D lại giữ vai trò thiết yếu trong các phản ứng enzym, điều hòa miễn dịch và bảo vệ tế bào.
Đặc biệt, iod là nguyên liệu bắt buộc để tổng hợp hormone tuyến giáp. Khi vào cơ thể, iod được hấp thu tại ruột non, vận chuyển đến tuyến giáp và tham gia vào quá trình tạo T3, T4 thông qua các phản ứng iod hóa. Tuy nhiên, cả thiếu và thừa iod đều có thể gây rối loạn chức năng tuyến giáp. Thiếu iod dẫn đến giảm tổng hợp hormone, trong khi thừa iod có thể gây ức chế tạm thời quá trình sản xuất hormone hoặc làm nặng thêm các bệnh lý sẵn có.
Chính vì vậy, dinh dưỡng không chỉ là yếu tố hỗ trợ mà còn là một công cụ có thể điều chỉnh, góp phần cải thiện chức năng tuyến giáp và giảm nguy cơ mắc bệnh.
2. Nguyên tắc dinh dưỡng cho người bệnh tuyến giáp
TS.BS. Trần Khánh Vân cho biết, dinh dưỡng với người mắc bệnh tuyến giáp cần được xây dựng dựa trên cơ chế bệnh sinh và tình trạng chức năng tuyến giáp, thay vì áp dụng một chế độ ăn chung, bao gồm:
Cân bằng nội môi vi chất: Người bệnh cần tránh cả thiếu và thừa iod, đặc biệt ở các bệnh lý tự miễn. Đồng thời, cần đảm bảo cung cấp đủ selen, kẽm và các vi chất tham gia trực tiếp vào hoạt động của enzyme tuyến giáp.
Cá thể hóa theo từng bệnh lý: Với suy giáp, khi chuyển hóa cơ bản giảm, người bệnh cần kiểm soát năng lượng, lipid và hỗ trợ quá trình chuyển hóa. Ngược lại, ở cường giáp, khi chuyển hóa tăng cao, nhu cầu năng lượng và protein tăng lên, cần kiểm soát mất cơ và phòng ngừa loãng xương.
Ổn định hấp thu và tương tác với thuốc: Một số thực phẩm như đậu nành, thực phẩm giàu chất xơ hoặc canxi có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu thuốc hormone tuyến giáp như levothyroxine. Vì vậy, cần bố trí thời gian ăn uống hợp lý, đặc biệt là duy trì khoảng cách ít nhất 3 - 4 giờ giữa thuốc và các thực phẩm này.
Điều hòa miễn dịch: Với bệnh tự miễn, chế độ ăn nên hướng tới giảm viêm, tăng cường các thực phẩm giàu omega-3, vitamin D và hạn chế thực phẩm siêu chế biến.
Tổng thể, dinh dưỡng trong bệnh tuyến giáp cần được xem như một hệ thống điều chỉnh sinh học tinh vi, không đơn thuần chỉ là cung cấp năng lượng.
Tiêu thụ đậu nành có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu thuốc hormone tuyến giáp.
3. Các khuyến nghị về dinh dưỡng dành cho người bệnh tuyến giáp
Để hỗ trợ hiệu quả cho quá trình điều trị, người bệnh cần duy trì chế độ ăn cân đối và đa dạng.
Về nguyên tắc chung, nên đảm bảo đầy đủ các nhóm chất: Đạm từ thịt nạc, cá, trứng, sữa và đậu; chất béo tốt từ dầu ô liu, cá biển và quả bơ; tinh bột lành mạnh từ gạo lứt, khoai, yến mạch; cùng với rau xanh và trái cây tươi để bổ sung vitamin và chất xơ.
Một số vi chất quan trọng cần chú ý bao gồm selen (có trong cá biển, tôm, hạt), kẽm (thịt bò, hàu), sắt (thịt đỏ, rau lá xanh), vitamin D và canxi (sữa, cá nhỏ ăn cả xương). Đây là những yếu tố hỗ trợ trực tiếp cho chức năng tuyến giáp và sức khỏe tổng thể.
Ở người suy giáp, nên tăng cường chất xơ, uống đủ nước, duy trì vận động để cải thiện táo bón và chuyển hóa. Đồng thời, cần tuân thủ nghiêm ngặt việc dùng thuốc, uống trước ăn sáng 30 - 60 phút và tránh dùng chung với sữa, cà phê, sắt hoặc canxi.
Trong khi đó, người cường giáp cần bổ sung đủ năng lượng, chia nhỏ bữa ăn và tăng lượng đạm để hạn chế mất cơ. Việc bổ sung canxi và vitamin D cũng rất cần thiết nhằm phòng ngừa loãng xương. Đồng thời, cần hạn chế thực phẩm giàu iod như rong biển, tảo biển và tránh các chất kích thích như cà phê, rượu bia.
Đối với viêm tuyến giáp tự miễn, nên ưu tiên chế độ ăn chống viêm với cá béo, dầu ô liu, rau xanh và trái cây, đồng thời hạn chế đường tinh luyện và thực phẩm chế biến sẵn. Việc loại bỏ gluten chỉ nên thực hiện khi có chỉ định y khoa.
Người bệnh cũng cần tránh một số sai lầm phổ biến như tự ý ngưng thuốc, sử dụng thực phẩm chức năng chứa iod liều cao, kiêng khem quá mức hoặc tin theo các chế độ ăn lan truyền chưa được kiểm chứng.
