Việc xác định đúng nguyên nhân khiến cơ thể gầy kéo dài là yếu tố quan trọng giúp xây dựng chế độ dinh dưỡng, luyện tập và điều trị phù hợp, tránh những ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe.
Yếu tố cơ địa và di truyền khiến nhiều người khó tăng cân
Mỗi người đều có một đặc điểm cơ thể và tốc độ chuyển hóa khác nhau, trong đó yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định vóc dáng.
Những người có cơ địa gầy thường sở hữu tốc độ chuyển hóa năng lượng cao hơn bình thường, khiến cơ thể tiêu hao nhiều calo hơn ngay cả khi nghỉ ngơi. Do đó, dù có chế độ ăn uống và sinh hoạt tương tự người khác, họ vẫn khó tăng cân.
Tuy nhiên, gầy do cơ địa thường không đi kèm với các biểu hiện bất thường về sức khỏe. Nếu tình trạng sụt cân xảy ra đột ngột, mệt mỏi kéo dài hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường khác, người bệnh cần đi khám để loại trừ các nguyên nhân bệnh lý.
Các bệnh lý khiến cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng
Một số bệnh lý có thể khiến cơ thể tiêu hao năng lượng nhiều hơn hoặc làm giảm khả năng sử dụng và hấp thu các chất dinh dưỡng, từ đó dẫn đến gầy sút và khó tăng cân.
1. Cường giáp
Cường giáp là tình trạng tuyến giáp hoạt động quá mức, làm tăng sản xuất hormone tuyến giáp. Các hormone này có vai trò điều hòa quá trình chuyển hóa của cơ thể.
Khi lượng hormone tuyến giáp tăng cao, tốc độ trao đổi chất được đẩy mạnh khiến cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng hơn bình thường. Vì vậy, người bệnh có thể ăn nhiều nhưng vẫn bị sụt cân, gầy gò, kèm theo các triệu chứng như hồi hộp, đánh trống ngực, run tay, mất ngủ và dễ cáu gắt.
Căng thẳng kéo dài cũng có ảnh hưởng đáng kể đến cân nặng.
Ở người mắc đái tháo đường type 1, tuyến tụy không sản xuất đủ insulin hoặc không sản xuất insulin, khiến glucose trong máu không thể đi vào tế bào để tạo năng lượng.
Khi cơ thể thiếu nguồn năng lượng cần thiết, nó sẽ bắt đầu phân giải lượng mỡ dự trữ và khối cơ để duy trì hoạt động, gây ra tình trạng sụt cân nhanh chóng dù người bệnh có thể ăn nhiều hơn bình thường.
3. Nhiễm trùng và chấn thương kéo dài
Khi cơ thể phải chống lại các bệnh nhiễm trùng hoặc phục hồi sau chấn thương, nhu cầu năng lượng sẽ tăng cao. Nếu lượng dinh dưỡng cung cấp không đáp ứng đủ, người bệnh dễ bị giảm cân, suy nhược và khó lấy lại cân nặng như trước.
4. Bệnh lý đường tiêu hóa
Các bệnh như viêm dạ dày mạn tính, viêm ruột, hội chứng kém hấp thu hoặc các rối loạn tiêu hóa khác có thể làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa, khiến khả năng hấp thu các dưỡng chất thiết yếu bị suy giảm.
Khi cơ thể không hấp thu đủ protein, chất béo, vitamin và khoáng chất, quá trình tăng cân cũng trở nên khó khăn hơn.
5. Nhiễm ký sinh trùng đường ruột
Một số loại ký sinh trùng như giun đũa, giun móc có thể sử dụng nguồn dinh dưỡng từ thức ăn trong đường ruột, đồng thời gây ảnh hưởng đến quá trình hấp thu dưỡng chất của cơ thể.
Người nhiễm ký sinh trùng có thể xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi, thiếu máu và khó tăng cân kéo dài.
6. Yếu tố tâm lý và rối loạn ăn uống
Tâm lý cũng có ảnh hưởng đáng kể đến cân nặng. Căng thẳng kéo dài, lo âu hoặc áp lực trong cuộc sống có thể làm giảm cảm giác ngon miệng, khiến lượng thức ăn nạp vào cơ thể bị giảm sút.
Đặc biệt, chứng chán ăn tâm thần là một rối loạn tâm lý nghiêm trọng, đặc trưng bởi sự lo sợ quá mức về việc tăng cân và việc hạn chế ăn uống kéo dài. Tình trạng này không chỉ gây sụt cân nghiêm trọng mà còn có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng, rối loạn nội tiết và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.
Khi nào người gầy khó tăng cân cần đi khám?
Không phải mọi trường hợp gầy đều là dấu hiệu bệnh lý. Tuy nhiên, nếu cân nặng giảm nhanh không rõ nguyên nhân, chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp kéo dài, cơ thể thường xuyên mệt mỏi, ăn uống kém, rối loạn tiêu hóa hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường khác, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm cần thiết nhằm đánh giá tình trạng dinh dưỡng, chức năng tuyến giáp, đường huyết, bệnh lý tiêu hóa hoặc các nguyên nhân tiềm ẩn khác.
Tóm lại, cơ thể gầy khó tăng cân có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ yếu tố di truyền đến các bệnh lý tiềm ẩn. Vì vậy, thay vì chỉ cố gắng ăn nhiều hơn, mỗi người cần tìm hiểu đúng nguyên nhân, xây dựng chế độ chăm sóc phù hợp và chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Để tăng cân an toàn và bền vững, người gầy cần xây dựng chế độ ăn cân đối, tăng cường thực phẩm giàu đạm, chất béo lành mạnh, tinh bột phức hợp cùng các vitamin và khoáng chất cần thiết. Bên cạnh đó, duy trì tập luyện thể thao phù hợp, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng cũng góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể.
