Một phân tích dữ liệu quy mô lớn, được công bố trên tạp chí y khoa Family Medicine and Community Health cuối tháng 9, đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tác hại của thực phẩm siêu chế biến đối với sức khỏe con người.
Nghiên cứu trên do Bác sĩ Lưu Tiêu thuộc Bệnh viện Tôn Trung Sơn (Trung Quốc) và Viện Nghiên cứu Y khoa Duke-NUS (Singapore) dẫn đầu, phối hợp cùng các chuyên gia từ Hàn Quốc và Ấn Độ thực hiện.
Nhóm tác giả đã tổng hợp dữ liệu từ 51 nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu với sự tham gia của gần 8,8 triệu người trưởng thành tại châu Mỹ, châu Âu, châu Á và châu Đại Dương, được theo dõi trong khoảng thời gian từ 2 đến 32 năm.
Phân tích dữ liệu quy mô lớn đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tác hại của thực phẩm siêu chế biến đối với sức khỏe con người. Ảnh minh họa: iStock
Kết quả phân tích tổng hợp cho thấy, những người tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến nhất có nguy cơ gặp phải các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cao hơn hẳn so với nhóm ăn ít nhất.
Cụ thể, nguy cơ mắc các bệnh về tiêu hóa tăng 31%, nguy cơ trầm cảm hoặc lo âu tăng 27%, nguy cơ biến cố tim mạch và đái tháo đường đều tăng 24%, nguy cơ béo phì tăng 23%, nguy cơ ung thư tăng 12% và nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân tăng 18%.
Đặc biệt, nghiên cứu đã chỉ ra mối quan hệ theo liều lượng tiêu thụ rất rõ ràng. Cứ mỗi 100g thực phẩm siêu chế biến ăn thêm mỗi ngày, nguy cơ gặp các biến cố tim mạch như đột quỵ hay thắt ngực tăng thêm 14%, nguy cơ tăng huyết áp tăng 11%, nguy cơ mắc ung thư tăng 4%, nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa hay đái tháo đường tăng 2% và nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân tăng thêm 3%.
Ngoài ra, cứ mỗi 10% năng lượng nạp vào gia tăng từ nhóm thực phẩm này, nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường hoặc hội chứng chuyển hóa sẽ tăng tương ứng 16%.
Những người tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến nhất có nguy cơ gặp phải các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cao hơn hẳn so với nhóm ăn ít nhất. Ảnh minh họa: iStock
Thực phẩm siêu chế biến được định nghĩa là các sản phẩm công nghiệp ăn liền hoặc chỉ cần làm nóng, thường chứa nhiều phụ gia hóa học, chất bảo quản, chất tạo ngọt nhân tạo và chất nhũ hóa vốn không có trong căn bếp gia đình.
Nhóm thực phẩm này bao gồm nước ngọt có gas, bim bim đóng gói, bánh quy, kẹo, mì ống đóng hộp, đồ ăn đông lạnh, xúc xích và các loại thịt chế biến sẵn.
Đáng chú ý, lượng 100g thực phẩm này rất dễ được tiêu thụ trong sinh hoạt hàng ngày, tương đương với 1 gói khoai tây rán nhỏ, 1 hộp kẹo nhỏ, khoảng 9 chiếc bánh quy kem, 2 lát bánh mì siêu thị hoặc 1/3 chiếc pizza đông lạnh.
Lý giải về nguyên nhân khiến thực phẩm siêu chế biến gây hại, các nhà khoa học cho rằng sự kết hợp của nhiều loại phụ gia thực phẩm có thể tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tổng thể.
Bên cạnh đó, quá trình chế biến ở nhiệt độ cao còn sản sinh ra các hợp chất độc hại như acrylamide hay acrolein vốn liên quan trực tiếp đến bệnh tim mạch.
Sự thay đổi cấu trúc vật lý của thực phẩm trong công nghiệp cũng làm tổn thương hệ vi sinh đường ruột, gây ra tình trạng viêm mãn tính mức độ thấp và làm rối loạn khả năng kiểm soát đường huyết của cơ thể.
Nhóm thực phẩm chế biến bao gồm nước ngọt có gas, bim bim đóng gói, bánh quy, kẹo, mì ống đóng hộp, đồ ăn đông lạnh, xúc xích và các loại thịt chế biến sẵn. Ảnh minh họa: Jessica Pettway/CNN
Dù đưa ra những con số đáng ngại, các chuyên gia y tế độc lập lưu ý rằng đây là nghiên cứu quan sát nên chỉ phản ánh mối liên hệ tương quan chứ chưa thể khẳng định quan hệ nguyên nhân - kết quả trực tiếp.
Giáo sư Maya Vadiveloo thuộc Đại học Rhode Island (Mỹ) nhận định, thực phẩm siêu chế biến hiện chiếm hơn một nửa lượng calo hàng ngày của nhiều người. Do đó, ông cho rằng: "Có khả năng việc tiêu thụ nhiều loại thực phẩm kém lành mạnh này đi kèm với việc ăn ít đi các thực phẩm được nhấn mạnh trong hướng dẫn chế độ ăn uống của Hiệp hội Tim mạch Mỹ - những thực phẩm vốn có liên quan đến việc phòng ngừa bệnh mãn tính".
Trong khi đó, Tiến sĩ Fang Fang Zhang thuộc Đại học Tufts (Mỹ) khuyến cáo cần thận trọng khi giải thích kết quả về ung thư. "Dù ngày càng có nhiều nghiên cứu xem xét việc tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến liên quan đến nguy cơ ung thư, nhưng các kết quả tìm được lại kém nhất quán giữa các nghiên cứu", Tiến sĩ Zhang lưu ý.
Trước thực trạng này, các chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng không cần phải loại bỏ hoàn toàn các sản phẩm đóng gói một cách quá cực đoan hay hoảng loạn.
Thay vào đó, mục tiêu thiết thực hơn là giảm dần sự phụ thuộc vào đồ ăn nhanh, đồng thời tăng cường các thực phẩm nguyên bản giàu dinh dưỡng như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và đậu trong khẩu phần ăn hàng ngày.
Ngoài ra, việc áp dụng nhãn cảnh báo dinh dưỡng rõ ràng ở mặt trước bao bì sản phẩm cũng được xem là giải pháp cần thiết để hỗ trợ người dân đưa ra lựa chọn thực phẩm thông minh hơn.