Trải qua bao thăng trầm lịch sử, nhiều công trình văn miếu ở Quảng Nam bị rơi vào tình trạng xuống cấp và có nguy cơ trở thành phế tích.
Vào thế kỷ XIX, Quảng Nam xuất hiện 5 khu văn miếu lớn là Cẩm Phô miếu (thành phố Hội An, đầu thế kỷ XIX), Văn miếu Chiên Đàn hay Khổng miếu (thành phố Tam Kỳ, năm 1840), Văn miếu Hàng huyện (huyện Duy Xuyên, năm 1850 -1860), Văn miếu Hà Lam (huyện Thăng Bình, năm 1856) và Cồn Văn miếu (huyện Đại Lộc, cuối thế kỷ XIX). Đó là những công trình kiến trúc - văn hóa - nghệ thuật độc đáo và tiêu biểu cho truyền thống hiếu học của mảnh đất “Ngũ phụng tề phi”.
Hiện nay, trong 8 văn miếu của Quảng Nam, duy chỉ có khu Khổng miếu đã được xếp hạng Di tích quốc gia (2006) và 2 di tích cấp tỉnh gồm khu phế tích Văn Từ Phủ Điện Bàn (2008) và Cồn Văn miếu (2007), 5 di tích còn lại gồm Văn miếu Hội An, Văn miếu Cẩm Phô, Văn chỉ Minh Hương, Văn miếu Hàng huyện, Văn miếu Hà Lam thì chưa có một “danh phận” xứng tầm (?).
Những tấm văn bia tại Khu văn miếu Hà Lam bị vứt lăn lóc, trên hành lang của một nhà thờ tiền hiền làng Hà Lam. |
Chưa dám nói đến những khu văn miếu nằm chờ… công nhận, các khu văn miếu đã được công nhận (dù quốc gia hay tỉnh) đều có chung một số phận bi thảm. Từ một di tích, do bàn tay con người và sự vô tình của thời gian đã nhanh chóng trở thành... phế tích, đang đứng trước nguy cơ sụp đổ trong nay mai. Đơn cử như “số phận” bi đát và đáng thương tâm của khu Khổng miếu thành phố Tam Kỳ.
Là Di tích lịch sử văn hóa duy nhất trong 8 văn miếu ở Quảng Nam được công nhận là Di tích quốc gia nhưng xem ra Khổng miếu TP. Tam Kỳ cũng trở nên hoang phế theo thời gian. Khổng miếu đã lâu không có ai trông coi. Cổng tường rào chắn bị mục, bị gỉ sắt, thậm chí còn không có, đang bị quên lãng cùng thời gian…
Ông Trần Ngọc Đội - Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện Thăng Bình cho biết: “Nhìn những tấm bia nằm lăn lóc, ngổn ngang, bừa bộn, chúng tôi không khỏi xót xa, bức xúc và chạnh lòng… Tất cả chỉ vì kinh phí của tỉnh eo hẹp nên khó khăn trong việc bảo quản những tấm bia này. Trước mắt, tỉnh chỉ có thể tu bổ những di tích đã được xếp hạng.
Và để có cơ sở pháp lý, tỉnh cũng đang lập hồ sơ đệ trình lên Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch để công nhận là di tích cho khu Văn miếu cấp tỉnh, sau đó là công nhận di tích cấp tỉnh cho những khu Văn miếu còn lại. Hy vọng việưc làm này sẽ giúp con cháu hiện nay và mai sau hiểu rõ hơn về truyền thống hiếu học của quê hương Quảng Nam”.
Văn miếu cùng với những văn bia “khổ hạnh” kia là một minh chứng cho truyền thống hiếu học của Quảng Nam. Bởi vậy, ngay bây giờ, cần có những biện pháp kịp thời để bảo vệ những khu Văn miếu, cụ thể là những văn bia còn lại để con cháu tự hào về ông cha mình.
Dương Văn Út
