Những buổi tiệc tùng dịp cuối năm hiếm khi vắng bóng ly bia hay chén rượu trên bàn ăn. Tuy nhiên, một công trình khoa học mới được công bố trên tạp chí Scientific Reports lại gióng lên hồi chuông cảnh báo, khi chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa 2 loại đồ uống phổ biến này với nguy cơ tổn thương thận cấp - tình trạng thận đột ngột suy giảm chức năng lọc máu.

Nghiên cứu quy mô lớn chỉ ra nguy cơ tổn thương thận từ các loại đồ uống có cồn quen thuộc trên bàn tiệc cuối năm. Ảnh minh họa: Pavel Danilyuk/Pexels
Nghiên cứu trên do Phó giáo sư dịch tễ học tim mạch Rudolph Schutte cùng các cộng sự tại Đại học Anglia Ruskin (Anh) thực hiện, dựa trên nguồn dữ liệu khổng lồ từ kho lưu trữ sinh học UK Biobank.
Nhóm khoa học đã sàng lọc hồ sơ của hơn 250.000 người trưởng thành trong độ tuổi 40-69 có thói quen sử dụng đồ uống có cồn, đồng thời loại trừ những người kiêng rượu bia hoặc từng có tiền sử tổn thương thận cấp.
Lượng tiêu thụ bia, rượu mạnh, vang đỏ và vang trắng hàng tuần của từng người được quy đổi theo chuẩn chung với mỗi đơn vị tương đương 10 ml cồn nguyên chất.
Sau thời gian theo dõi trung vị kéo dài 14 năm, các bác sĩ ghi nhận hơn 10.300 trường hợp mắc tổn thương thận cấp, chiếm tỷ lệ 4,1% tổng số người tham gia và có tới 7/10 ca bệnh là nam giới.
Khi phân tích sâu theo mức độ tiêu thụ, nhóm uống nhiều rượu mạnh nhất với mức trung bình gần 8,7 đơn vị/tuần, tương đương khoảng 7 ly nhỏ 30 ml, đối mặt với nguy cơ mắc bệnh cao hơn 25,5% so với nhóm uống ít nhất.
Tình trạng tương tự cũng xảy ra ở nhóm uống nhiều bia nhất với mức trung bình 23,6 đơn vị/tuần, tương đương gần 14 lon bia loại 330 ml, khi nguy cơ tổn thương thận tăng thêm 14,8%.
Những con số này vẫn giữ nguyên giá trị ngay cả khi nhóm nghiên cứu đã loại trừ hàng loạt yếu tố gây nhiễu như tuổi tác, giới tính, cân nặng, huyết áp, bệnh tiểu đường, thói quen hút thuốc hay bệnh lý về gan.
Ở những người chỉ uống ở mức trung bình, nguy cơ tổn thương thận cũng nhích nhẹ thêm 8,1% đối với rượu mạnh và 5,7% đối với bia, dù mức chênh lệch này chưa đủ lớn để khẳng định chắc chắn về mặt thống kê.
Giới chuyên môn cũng lưu ý đây là tỷ lệ gia tăng nguy cơ tương đối trên nền tỷ lệ mắc bệnh chung chỉ hơn 4% trong suốt 14 năm, vì vậy không thể hiểu máy móc rằng cứ 4 người uống nhiều rượu mạnh thì sẽ có 1 người hỏng thận.
Sự thay thế đầy rủi ro
Trước đây, y học thường mặc định rượu bia gây hại cho thận theo cơ chế gián tiếp thông qua việc tàn phá gan trước rồi mới kéo theo biến chứng suy thận. Dữ liệu mới từ Anh lại hé lộ một góc nhìn khác khi mối liên hệ giữa bia, rượu mạnh và tổn thương thận cấp vẫn tồn tại độc lập ngay cả khi các nhà khoa học loại bỏ hoàn toàn nhóm bệnh nhân mắc bệnh gan khỏi phép tính.

Mối liên hệ giữa bia, rượu mạnh và tổn thương thận cấp vẫn tồn tại độc lập ngay cả khi các nhà khoa học loại bỏ hoàn toàn nhóm bệnh nhân mắc bệnh gan khỏi phép tính. Ảnh minh họa: Yan Krukau/Pexels
“Từ trước đến nay, rượu bia thường được cho là gây tổn thương thận thông qua tác động lên gan, nhưng nghiên cứu của chúng tôi cho thấy rượu mạnh và bia có thể góp phần trực tiếp gây tổn thương thận thông qua các con đường viêm”, Tiến sĩ Schutte nhận định.
Để kiểm chứng giả thuyết này, nhóm tác giả đã đo lường 2 chỉ dấu viêm đặc trưng trong máu là protein phản ứng C và bạch cầu trung tính. Kết quả cho thấy nhóm tiêu thụ nhiều bia và rượu mạnh sở hữu chỉ số viêm cao hơn hẳn nhóm ưa chuộng rượu vang.
Dù vậy, mức độ chênh lệch thực tế giữa các nhóm còn khá khiêm tốn nên cơ chế gây viêm trực tiếp này vẫn cần thêm nhiều bằng chứng lâm sàng để khẳng định chắc chắn, thay vì chỉ dừng lại ở các thí nghiệm trên động vật trước đó.
Trái ngược với bia và rượu mạnh, cả rượu vang đỏ lẫn vang trắng đều không cho thấy mối liên hệ rõ rệt nào với nguy cơ tổn thương thận cấp trong nghiên cứu này. Thậm chí, nam giới uống vang đỏ còn có xu hướng giảm nhẹ rủi ro, khiến các nhà khoa học đặt giả thuyết về vai trò bảo vệ của hợp chất chống oxy hóa polyphenol có trong nho.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là suy đoán bước đầu và hoàn toàn không đồng nghĩa với việc rượu vang là thức uống an toàn tuyệt đối cho thận.
Bằng chứng là khi tổng lượng tiêu thụ vượt ngưỡng khuyến cáo tối đa 14 đơn vị cồn/tuần của các cơ quan y tế Anh, tương đương khoảng 8-9 lon bia 330 ml, nguy cơ tổn thương thận lập tức tăng vọt ở mọi loại đồ uống, bao gồm cả rượu vang. Đáng ngại hơn, với riêng rượu mạnh, rủi ro đối với thận đã bắt đầu nhen nhóm ngay cả khi người dùng uống dưới ngưỡng khuyến cáo này.
Bài học từ bảo vệ thận
Dưới góc nhìn phản biện, Tiến sĩ Peter Rice, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Rượu bia Anh, tỏ ra thận trọng khi cho rằng sự khác biệt sức khỏe giữa người uống rượu vang và người uống bia có thể bắt nguồn từ điều kiện kinh tế, chế độ dinh dưỡng và thói quen vận động lành mạnh hơn chứ không hẳn do bản chất loại đồ uống.
“Nhìn chung, những người uống rượu vang thường ít có các yếu tố nguy cơ về chế độ ăn và vận động hơn, đồng thời cũng khá giả hơn”, ông Rice lý giải.

Tiến sĩ Peter Rice cho rằng khác biệt sức khỏe giữa người uống rượu vang và người uống bia có thể bắt nguồn từ điều kiện kinh tế, chế độ dinh dưỡng và thói quen vận động. Ảnh minh họa: STOCK PHOTO/Getty Images
Bản thân nhóm tác giả cũng thừa nhận nghiên cứu mang tính chất quan sát nên chưa thể kết luận quan hệ nhân quả tuyệt đối, bên cạnh những hạn chế từ việc người tham gia tự khai báo lượng uống hay độ tuổi khảo sát chỉ giới hạn ở nhóm trung niên và cao tuổi.
Tổn thương thận cấp vốn là bệnh lý diễn tiến cực nhanh chỉ trong vài giờ đến vài ngày, nhưng lại để lại hệ lụy nặng nề về lâu dài. Thống kê từ chính nghiên cứu này chỉ ra có tới 21,5% bệnh nhân sau khi trải qua đợt tổn thương cấp tính đã tiến triển thành bệnh thận mãn tính không thể phục hồi.
Điều nguy hiểm là bệnh thường diễn biến âm thầm, đôi khi chỉ biểu hiện qua vài dấu hiệu dễ bị bỏ qua như mệt mỏi, buồn nôn hoặc phù nhẹ ở chân.
Do đó, thay vì tìm cách chuyển từ bia sang rượu vang với tâm lý yên tâm hơn, giải pháp bảo vệ thận thiết thực nhất vẫn là cắt giảm tối đa tổng lượng cồn nạp vào cơ thể. Những người đang mang sẵn bệnh lý nền ở gan hoặc thận càng cần tham vấn ý kiến bác sĩ trước khi nâng ly, bởi đối với sức khỏe con người, ngưỡng uống an toàn nhất đôi khi chính là con số 0.