Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Kon Tum có khoảng 30 điểm cát sỏi đã bị các chủ cơ sở khai thác cát sỏi trái phép ngang nhiên hoạt động công khai. Nhiều máy hút cát sỏi hoạt động gây chấn động cả một vùng sông nước, làm xói mòn sạt lở đất sản xuất của nhiều người dân. Nguy hại hơn, khai thác cát sỏi không có quy hoạch có thể làm thay đổi dòng chảy của sông suối, ảnh hưởng nặng nề đến tuổi thọ của các công trình phục vụ dân sinh.
Ngang nhiên khai thác gần cầu phục vụ dân sinh
Men theo triền sông Đăk Bla, gần cầu treo Kon Klor, phường Lê Lợi, thành phố (TP) Kon Tum (tỉnh Kon Tum) dài hơn 1km, chúng tôi thấy có đến 10 điểm khai thác cát sỏi. Hầu hết, các cơ sở khai thác cát sỏi này đều chưa được cấp giấy phép nhưng họ vẫn ngang nhiên hoạt động công khai như thách đố với chính quyền địa phương. Bà Mai Thị Hồng Thảo trú tại phường Thắng Lợi, TP. Kon Tum tố khổ: “Từ năm 1996, ông Tài đã khai thác cát sỏi tại địa điểm này rồi. Vào những lúc cao điểm, có từ 2-3 máy hút cát sỏi hoạt động từ 8 -18 giờ mới nghỉ, tiếng máy nổ đinh tai nhức óc không thể nào chịu nổi. Khi hút cát sỏi đã gây sạt lở đất vườn của gia đình tôi khoảng 300m2”.
 Hoạt động hút cát sỏi suốt ngày đêm. |
Ông Phan Văn Thế - Phó Chủ tịch UBND TP. Kon Tum thừa nhận: Trong thời gian gần đây, tình trạng khai thác cát sỏi trên sông Đăk Bla diễn ra ào ạt, công khai. Những vị trí khai thác cát sỏi có nguy cơ gây sạt lở lớn như ở thôn Kon Sơ Lam 1, phường Trường Chinh nằm dưới chân cầu treo Kon Klor. UBND TP. Kon Tum đang chỉ đạo tăng cường công tác kiểm tra, xử lý và truy quét triệt để vấn đề này. Trong đó, những điểm khai thác cát sỏi có nguy cơ gây sạt lở sẽ kiên quyết chấn chỉnh, buộc không cho khai thác.
Song trong thực tế, các điểm khai thác cát sỏi trên sông Đăk Bla lại diễn ra công khai ngay giữa ban ngày. Các chủ khai thác cát sỏi đã dùng xe múc, xe ben vận chuyển cát sỏi chạy ào ào mà chẳng thấy cơ quan nào can ngăn. Chỉ khoảng 2 tiếng đồng hồ, tôi nhẩm tính đã có trên 10 chuyến xe ben chở cát sỏi từ sông Đăk Bla chạy trên đường Trường Chinh, Trần Phú, Nguyễn Huệ nối dài.
Mỗi năm thất thoát 17 tỷ đồng
Theo kết quả đánh giá của Sở Tài nguyên và Môi trường, chỉ tính trên sông Đăk Bla, TP. Kon Tum có đến 15 điểm khai thác cát sỏi với trữ lượng khai thác trên 120.000m3/năm. Nếu tính trữ lượng cát sỏi của sông Đăk Bla kéo dài từ huyện Kon Plông về đến TP. Kon Tum và sông Pô Kô kéo dài từ huyện Đăk Glei về đến huyện Sa Thầy, thì trữ lượng cát sỏi trên địa bàn tỉnh ta có thể lên đến hàng triệu m3. Ông Cúc sở hữu 2 chiếc máy hút cát sỏi đặt phía trên cầu Kon Klor tính nhẩm, mỗi ngày phục vụ xe ben 5 lượt vận chuyển cát với trọng lượng ngót nghét khoảng 60m3 với giá bán cát ngay tại bãi 34.000 đồng/m3, mỗi ngày ông Cúc đút túi trên 2 triệu đồng. Trong lúc đó, chủ cơ sở khai thác cát sỏi của ông Cúc chỉ là “đàn em út” so với các chủ cơ sở khai thác cát sỏi khác trên sông Đăk Bla. Cả đoạn sông Đăk Bla chảy qua TP. Kon Tum, tính sơ sơ, mỗi ngày các cơ sở khai thác khoảng 600m3, thì thất thoát tiền thuế tài nguyên trên 20 triệu đồng. Như vậy, theo tính toán của ngành chức năng, cả tỉnh có khoảng 30 điểm khai thác cát sỏi phục vụ nhu cầu xây dựng trên 500.000 m3/năm, thì hàng năm tỉnh thất thoát trên 17 tỷ đồng! Trong thực tế, thuế tài nguyên này có thể thất thoát nhiều hơn, vì theo người dân cho biết, cát sỏi khai thác trên địa bàn tỉnh còn phục vụ nhu cầu xây dựng tại một số địa phương của tỉnh Gia Lai.
Vậy nguyên nhân thực trạng này do đâu? Hầu hết, các điểm khai thác cát sỏi đều nằm gần các tuyến đường giao thông, trong lúc đó, các chuyến xe ben, xe tải vận chuyển cát sỏi lại chạy công khai trên đường chẳng lẽ ngành chức năng không biết? Tỉnh không cấp phép, huyện và thành phố chỉ đạo xử lý chưa quyết liệt; các xã, phường, thị trấn thì dung túng, buông lỏng quản lý; các ngành chức năng chưa phối hợp tốt trong công tác quản lý và xử lý dứt điểm việc khai thác cát sỏi trái phép, thì “sa tặc” lộng hành là điều dễ hiểu. Một câu hỏi nữa được đặt ra là với lượng cát sỏi khổng lồ để phục vụ nhu cầu xây dựng trên địa bàn tỉnh và một số địa phương lân cận thì nguồn ngân sách, thuế tài nguyên cát sỏi thất thoát đang chảy vào túi ai? Câu trả lời dành cho các ngành chức năng xem xét!
Bài và ảnh: Thành Tú