Gan nhiễm mỡ đang trở thành một trong những bệnh lý chuyển hóa phổ biến, không chỉ gặp ở người thừa cân, béo phì mà còn xuất hiện ở những người có cân nặng bình thường nhưng duy trì chế độ ăn thiếu cân đối.
Trong đó, thói quen ăn quá nhiều thịt, bổ sung quá nhiều đạm động vật nhưng lại thiếu rau xanh và chất xơ được xem là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.
Gan nhiễm mỡ không do rượu là tình trạng chất béo tích tụ quá mức trong tế bào gan ở những người uống rất ít hoặc không sử dụng rượu, bia. Bệnh thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài, ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu nên nhiều người chỉ phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ hoặc khi đã xuất hiện biến chứng.
Ăn nhiều thịt, ít rau làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ
Ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều đạm động vật nhưng thiếu thực phẩm có nguồn gốc thực vật có liên quan mật thiết đến bệnh gan nhiễm mỡ.
Một nghiên cứu gần đây cho thấy, những người có nguồn protein chủ yếu từ thịt và các sản phẩm động vật có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ cao hơn khoảng 54% so với những người ưu tiên protein từ thực vật. Điều này không chỉ đúng với thịt đỏ mà còn được ghi nhận ở cả các loại thịt nạc như thịt bò, thịt gà hay gà tây nếu tiêu thụ với lượng lớn trong thời gian dài.
Việc ăn quá nhiều thịt trong khi thiếu rau xanh khiến cơ thể hấp thu lượng lớn chất béo bão hòa và cholesterol, đồng thời thiếu chất xơ, vitamin và các chất chống oxy hóa cần thiết. Hậu quả là quá trình chuyển hóa chất béo bị rối loạn, làm mỡ dễ tích tụ trong gan và lâu dần dẫn đến gan nhiễm mỡ.
Đặc biệt, các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, thịt hộp, lạp xưởng… còn chứa nhiều muối, chất bảo quản và các hợp chất có thể làm gia tăng phản ứng viêm, thúc đẩy tình trạng kháng insulin - một trong những cơ chế quan trọng dẫn đến gan nhiễm mỡ không do rượu.
Những ai có nguy cơ cao mắc gan nhiễm mỡ?
Bên cạnh chế độ ăn uống thiếu khoa học, một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ cao hơn, bao gồm:
- Người cao tuổi.
- Người mắc đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường.
- Người thừa cân, béo phì, đặc biệt là béo bụng.
- Người ít vận động.
- Người có rối loạn mỡ máu hoặc hội chứng chuyển hóa.
- Người thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh và nước ngọt có đường.
Các chuyên gia khuyến cáo, ngay cả những người có cân nặng bình thường nhưng duy trì chế độ ăn mất cân đối, ít rau xanh, nhiều thịt và chất béo cũng không nên chủ quan vì vẫn có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ.
Chế độ ăn nhiều đạm động vật nhưng thiếu rau xanh và chất xơ có thể làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Gan nhiễm mỡ có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm
Ở giai đoạn đầu, gan nhiễm mỡ thường không gây triệu chứng rõ rệt. Một số người chỉ cảm thấy mệt mỏi, đầy bụng, khó tiêu hoặc tức nhẹ vùng hạ sườn phải.
Nếu không được phát hiện và kiểm soát sớm, lượng mỡ tích tụ trong gan ngày càng nhiều sẽ gây viêm gan nhiễm mỡ không do rượu. Tình trạng viêm kéo dài có thể dẫn đến xơ hóa gan, xơ gan và làm suy giảm chức năng gan.
Các biến chứng nguy hiểm của gan nhiễm mỡ gồm:
- Xơ gan.
- Cổ trướng do tích tụ dịch trong ổ bụng.
- Giãn tĩnh mạch thực quản, có nguy cơ vỡ gây xuất huyết tiêu hóa.
- Bệnh não gan với biểu hiện lú lẫn, suy giảm khả năng nhận thức.
- Ung thư gan.
- Suy gan giai đoạn cuối.
Đây đều là những biến chứng nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.
Chế độ ăn từ thực vật giúp giảm nguy cơ mắc bệnh
Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy việc tăng cường thực phẩm có nguồn gốc thực vật giúp cải thiện sức khỏe gan và giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ. Vì vậy, nên ưu tiên chế độ ăn cân đối với nhiều rau xanh, trái cây tươi, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt dinh dưỡng. Những thực phẩm này cung cấp dồi dào chất xơ, vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa, góp phần giảm viêm, cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ quá trình chuyển hóa chất béo tại gan.
Bên cạnh đó, nên:
- Hạn chế thịt đỏ và các loại thịt chế biến sẵn.
- Tăng cường cá biển giàu acid béo Omega - 3.
- Sử dụng dầu thực vật, như dầu ô liu, thay cho mỡ động vật.
- Giảm tiêu thụ đồ ăn nhanh, nước ngọt và thực phẩm nhiều đường.
- Duy trì cân nặng hợp lý và tập luyện thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần.
Một trong những chế độ ăn được nhiều chuyên gia đánh giá cao trong phòng ngừa gan nhiễm mỡ là chế độ ăn Địa Trung Hải. Chế độ ăn này ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám, các loại hạt, cá và dầu ô liu; đồng thời hạn chế thịt đỏ, đường tinh luyện và chất béo bão hòa.
Chủ động thay đổi lối sống để bảo vệ gan
Một lá gan khỏe mạnh gần như không tích tụ mỡ. Chỉ cần mỡ bắt đầu xuất hiện trong gan cũng có thể là dấu hiệu sớm của gan nhiễm mỡ. Vì vậy, thay đổi chế độ ăn uống và lối sống từ sớm là giải pháp hiệu quả giúp bảo vệ chức năng gan.
Mỗi người cần xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, tăng cường rau xanh và thực phẩm có nguồn gốc thực vật, hạn chế tiêu thụ quá nhiều thịt và thực phẩm chế biến sẵn. Đồng thời, nên duy trì hoạt động thể lực đều đặn, kiểm soát cân nặng và khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bất thường về chức năng gan.
Việc thay đổi những thói quen tưởng chừng nhỏ trong bữa ăn hằng ngày không chỉ giúp giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ mà còn góp phần phòng ngừa nhiều bệnh lý chuyển hóa nguy hiểm khác như đái tháo đường, tăng huyết áp và bệnh tim mạch.
