Nguy cơ cháy nổ tiềm ẩn từ pin xe điện, đồ điện tử cũ hỏng

Xã hội
SKĐS - Thu gom sai cách, pin xe điện, điện thoại, máy tính, nhiều thiết bị điện tử khi hết sử dụng có thể tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ.

Pin cũ, hỏng có thể trở thành nguồn gây cháy nổ

Tại Diễn đàn Công nhân lao động vì Môi trường 2026 diễn ra hôm 18/11, TS Lê Danh Quang, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội cảnh báo về rủi ro tiềm ẩn từ các loại rác thải là thiết bị điện tử cũ, hỏng có trong chính các gia đình.

Pin xe điện, điện thoại, máy tính và nhiều thiết bị điện tử khi hết sử dụng vẫn có thể tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ nếu bị thu gom, lưu giữ hoặc tháo dỡ không đúng cách. Đáng lo ngại, việc xử lý rác thải điện tử bằng phương pháp thủ công không chỉ làm gia tăng nguy cơ hỏa hoạn mà còn có thể phát tán các chất độc hại, ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người.

Theo TS Lê Danh Quang, pin lithium-ion đang được sử dụng rộng rãi trong nhiều thiết bị như điện thoại, máy tính xách tay, tai nghe không dây, xe điện, dụng cụ điện cầm tay và các thiết bị điện tử khác. Loại pin này có ưu điểm dung lượng lớn, khả năng sạc lại và tính ứng dụng cao. Tuy nhiên, khi bị hư hỏng, biến dạng, đâm thủng, đoản mạch hoặc quá nhiệt, pin lithium-ion có thể xảy ra hiện tượng thoát nhiệt mất kiểm soát (thermal runaway).

Nguy cơ cháy nổ tiềm ẩn từ pin xe điện, đồ điện tử cũ hỏng- Ảnh 1.

Một vụ cháy xe điện. Ảnh minh họa

Đây là hiện tượng nhiệt độ bên trong pin tăng nhanh, kéo theo các phản ứng sinh nhiệt liên tiếp, làm phát sinh khí, có thể dẫn đến bốc cháy, thậm chí gây cháy lan sang các thiết bị và vật liệu xung quanh.

Đáng chú ý, nguy cơ không chỉ xuất hiện ở những viên pin đang được sử dụng. Nhiều thiết bị điện tử đã bị loại bỏ vẫn còn pin, tụ điện hoặc các bộ phận tích trữ năng lượng. Nếu những thiết bị này bị nghiền ép, tháo dỡ không đúng cách hoặc để các cực pin tiếp xúc với vật dẫn điện, hiện tượng chập điện, phát sinh tia lửa và cháy nổ hoàn toàn có thể xảy ra.

Theo TS Lê Danh Quang, bên cạnh nguy cơ từ pin và linh kiện điện tử, bản thân rác thải điện tử cũng chứa nhiều vật liệu dễ cháy như nhựa, dây dẫn, bao bì và các chất cách điện. Khi được tập kết với khối lượng lớn nhưng không phân loại, không kiểm soát nguồn nhiệt và thiếu phương án phòng cháy, chữa cháy, một sự cố nhỏ cũng có thể nhanh chóng phát triển thành đám cháy lớn.

Nguy cơ này càng đáng quan tâm trong quá trình thu gom và vận chuyển rác thải. Khi pin và thiết bị chứa pin bị bỏ chung với rác sinh hoạt hoặc phế liệu thông thường, chúng có thể chịu tác động va đập, chèn ép trong quá trình thu gom, ép rác, vận chuyển và phân loại. Những tác động cơ học này có thể khiến pin bị hư hỏng, phát nhiệt và dẫn đến cháy.

Tại các cơ sở tháo dỡ, tái chế thủ công, việc đập phá linh kiện, cắt dây điện, đốt nhựa hoặc đốt dây dẫn để thu hồi kim loại cũng làm gia tăng nguy cơ cháy nổ. Không chỉ vậy, những hoạt động này còn phát sinh khói, bụi và các chất độc hại, gây nguy hiểm cho người trực tiếp tham gia xử lý.

Theo TS Lê Danh Quang, nguy cơ từ rác thải điện tử không dừng lại ở các sự cố cháy, nổ. Những thiết bị này còn chứa nhiều thành phần có khả năng gây ô nhiễm đất, nước và không khí.

Việc đốt, chôn lấp hoặc tháo dỡ không đúng kỹ thuật có thể làm phát tán kim loại nặng và các chất độc hại ra môi trường. Đặc biệt, người lao động trực tiếp thu gom, phân loại, tháo dỡ và tái chế thủ công là nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cao nếu không được trang bị phương tiện bảo hộ, hệ thống thông gió và quy trình làm việc an toàn.

Như vậy, rác thải điện tử đặt ra đồng thời hai yêu cầu cấp thiết: kiểm soát nguy cơ cháy nổ từ pin, linh kiện và ngăn ngừa ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, việc kiểm soát những nguy cơ này hiện còn gặp nhiều khó khăn ngay từ khâu phân loại, thu gom đến lưu giữ và xử lý.

"Thực tế, người dân và nhiều cơ quan, doanh nghiệp chưa hình thành thói quen phân loại rác thải điện tử riêng biệt. Pin cũ, điện thoại hỏng, máy tính, bộ sạc và linh kiện thường được giữ lại trong nhà hoặc bỏ chung với rác sinh hoạt. Điều này khiến các đơn vị thu gom khó nhận diện những thành phần nguy hiểm, nhất là pin vẫn còn năng lượng hoặc đã bị hư hỏng.

Trong khi đó, hệ thống thu gom chuyên biệt chưa thực sự thuận tiện. Các điểm tiếp nhận rác thải điện tử chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế, người dân còn thiếu thông tin về địa điểm bàn giao. Ngược lại, mạng lưới thu mua phế liệu tự phát dễ tiếp cận hơn nhưng không phải cơ sở nào cũng bảo đảm điều kiện an toàn và bảo vệ môi trường", TS Quang nói.

Không tự ý tháo dỡ, tiếp tục sử dụng pin có dấu hiệu hư hỏng

Để hạn chế nguy cơ cháy nổ và ô nhiễm môi trường từ rác thải điện tử, TS Lê Danh Quang cho rằng cần triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý, thu gom, lưu giữ và xử lý an toàn.

Trước hết, cần thực hiện nghiêm các quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu (EPR). Đồng thời, tăng cường kiểm tra việc thực hiện trách nhiệm tái chế đối với các sản phẩm điện, điện tử thuộc diện điều chỉnh; làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ và xử lý, bảo đảm chất thải được chuyển giao đến các cơ sở đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật.

Cùng với đó, cần phát triển mạng lưới thu gom rác thải điện tử chuyên biệt tại khu dân cư, siêu thị điện máy, trường học, cơ quan, khu công nghiệp và cơ sở bảo hành thiết bị. Các chương trình thu gom thiết bị điện tử cũ định kỳ, mô hình đổi thiết bị cũ lấy ưu đãi cũng cần được khuyến khích để tạo thuận lợi cho người dân bàn giao sản phẩm hết hạn sử dụng.

Đặc biệt, pin và thiết bị chứa pin cần có quy trình tiếp nhận riêng, không để lẫn với rác sinh hoạt hoặc phế liệu thông thường.

Trong các giải pháp, kiểm soát nguy cơ cháy nổ tại cơ sở thu gom, lưu giữ và tái chế cần được ưu tiên. Các đơn vị cần phân loại riêng pin, thiết bị chứa pin và những loại pin có dấu hiệu hư hỏng, biến dạng; bố trí khu vực lưu giữ phù hợp, kiểm soát nguồn nhiệt, nguồn lửa và nguy cơ chập điện. Chất thải không được bố trí cản trở lối thoát nạn, lối tiếp cận phục vụ chữa cháy.

Bao bì và phương tiện vận chuyển cũng cần phù hợp để hạn chế va đập, chèn ép và tiếp xúc giữa các cực pin. Các cơ sở phải trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp với đánh giá nguy cơ, xây dựng phương án ứng phó và tổ chức huấn luyện cho người lao động.

Đối với pin đang phát nhiệt, bốc khói hoặc có dấu hiệu bất thường, không được tự ý tháo, chọc thủng, ép dẹt hay di chuyển khi có nguy cơ mất an toàn. Cần cảnh báo, cô lập khu vực và thông báo cho lực lượng chuyên môn để xử lý.

Đặc biệt, trước khi đưa thiết bị điện tử vào các dây chuyền nghiền, cắt hoặc tháo dỡ, cần kiểm tra và loại bỏ pin cùng các bộ phận tích trữ năng lượng nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh sự cố trong quá trình xử lý cơ học.

Theo chuyên gia, về lâu dài, việc đầu tư công nghệ tái chế hiện đại cũng là yêu cầu quan trọng. Các doanh nghiệp cần được khuyến khích đầu tư dây chuyền tháo dỡ, phân loại và thu hồi vật liệu theo hướng tự động hóa, giảm thao tác thủ công; đồng thời tăng cường hệ thống xử lý khí thải, bụi, nước thải và quản lý chất thải thứ cấp.

Việc hợp tác giữa doanh nghiệp với các trường đại học, cao đẳng kỹ thuật và cơ sở nghiên cứu cần được đẩy mạnh để phát triển công nghệ nhận diện pin, tháo dỡ an toàn và thu hồi kim loại có giá trị.

Bên cạnh giải pháp công nghệ, tuyên truyền và đào tạo nguồn nhân lực có vai trò quan trọng trong phòng ngừa sự cố. Người dân cần được hướng dẫn những nguyên tắc cơ bản như không vứt pin vào rác sinh hoạt, không đốt dây điện và bảng mạch, không tự ý tháo dỡ pin; không tiếp tục sử dụng hoặc sạc pin có dấu hiệu phồng, biến dạng, quá nhiệt. Các thiết bị hết nhu cầu sử dụng cần được bàn giao tại địa điểm tiếp nhận phù hợp.

Đối với doanh nghiệp, cần đào tạo nhân viên thu gom, kho vận, bảo trì và xử lý chất thải về nhận diện nguy cơ, phân loại pin, an toàn điện và kỹ năng ứng phó sự cố. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng cần tích hợp nội dung quản lý rác thải điện tử, an toàn pin, an toàn điện và phòng cháy, chữa cháy vào chương trình đào tạo các nghề điện - điện tử, cơ điện tử, công nghệ ô tô, công nghệ thông tin và bảo trì thiết bị.

Một hướng đi khác là thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số trong quản lý rác thải điện tử. Theo đó, cần khuyến khích sửa chữa, tái sử dụng và kéo dài tuổi thọ thiết bị khi vẫn bảo đảm chất lượng, an toàn; thúc đẩy thiết kế sản phẩm dễ tháo lắp, sửa chữa và tái chế.

Việc ứng dụng mã QR và cơ sở dữ liệu điện tử để quản lý, truy xuất quá trình tiếp nhận, vận chuyển và xử lý chất thải sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, hạn chế thất thoát và tạo điều kiện đánh giá hiệu quả quản lý.

Nguy cơ cháy nổ tiềm ẩn từ pin xe điện, đồ điện tử cũ hỏng- Ảnh 2.Cháy nổ toàn quốc tháng 10/2026 giảm số vụ nhưng tăng thương vong

SKĐS - Số vụ cháy tháng 10 giảm 31 vụ so với tháng 9 nhưng số người tử vong tăng lên 14, số người bị thương cũng tăng lên 13.



Ý kiến của bạn