Người trao tặng "con tàu trí tuệ" cho nông dân

Chàng thanh niên 34 tuổi hơn 10 năm qua đã rong ruổi trên khắp miền Bắc, miền Trung tìm hiểu những ngôi mộ, từ đường với mục đích thành lập tủ sách trên khắp làng quê Việt. Anh nguyện dành cả đời mình để "hành khất sách" không phải cho riêng mình mà dành tặng những người nông dân thiếu thốn.

Ơn nghĩa với sách

Sinh ra và lớn lên tại vùng đất học Hương Sơn- Hà Tĩnh, ngay từ nhỏ, Nguyễn Quang Thạch ham đọc những tác phẩm trong tủ sách của ông nội, anh được sống trong câu chuyện kể của ông tiếp cận kho tri thức đồ sộ của nhân loại. Người chú anh, mùa hè nào cũng đạp xe 50 km từ Nghi Sơn lên Hương Sơn để giải thích cho anh tận tường về truyện Kiều. Hình ảnh ấy không chỉ thôi thúc Thạch đam mê đọc sách mà còn giúp chàng trai này hình thành ý tưởng lập ra các tủ sách trên khắp các làng quê Việt Nam. Nhờ đọc sách nên Thạch tích luỹ cho bản thân được nhiều bài học quý giá, bài học lớn nhất chính là tình cảm con người với con người. Anh tin rằng nếu ai được đọc sách nhiều từ thuở nhỏ thì tình người sẽ được nhân lên gấp bội.

Nguyễn Quang Thạch (người thứ 3 từ phải sang) cùng với Trung tâm CSIP trao tặng sách cho tủ sách dòng họ.

Điều thôi thúc anh thực hiện ý tưởng đó là vào năm thứ hai đại học anh tình cờ gặp một phụ nữ  (Thanh Chương- Nghệ An) không may bị động kinh lạc đường về nhà. Anh tìm cách giúp đỡ chị tìm đường. Thạch vận động hàng nghìn sinh viên Đại học Vinh để tìm địa chỉ đưa chị về nhà, đáp lại  chỉ có hai sinh viên đồng cảm. Anh bất ngờ về sự lãnh đạm giữa người với người trong cuộc sống. Anh nhủ thầm phải khắc phục điều này bằng cách làm đẹp tâm hồn họ từ những giá trị tinh thần trong kho sách nhân loại. Thạch tâm sự: "Sách là một  hạ tầng cứng để tạo ra hạ tầng mềm nhân văn trong xã hội. Muốn tạo giá trị nhân văn bền vững, ta phải tìm trong những trang sách".

Nhân rộng tủ sách ra cộng đồng           

 Anh tìm ra con đường đưa sách đến người dân khi tình cờ đi qua một nghĩa địa. Anh nghiệm ra văn hóa dòng họ giữ vị trí quan trọng trong đời sống nông thôn. Dòng họ gắn kết các thành viên, giữ vững giá trị truyền thống. Thạch chia sẻ: "Trong những năm tháng kháng chiến, nhiều dòng họ khuyến khích con em ra chiến trường phục vụ Tổ quốc. Ngày nay dòng họ vẫn  là nơi dạy dỗ những giá tinh thần cho con cháu. Cách tốt nhất để đưa sách tới người nông dân chính là những tủ sách dòng họ".

Trong 10 năm, anh rong ruổi khắp miền quê từ miền Bắc tới miền Trung tìm hiểu về  ba yếu tố liên quan mật thiết tới dòng họ: Những ngôi mộ tổ được lập lên, việc xây dựng từ đường và lập gia phả trong dòng họ. Thạch hỏi thăm tất cả những người anh gặp ở bất kỳ con đường nào dù đi tàu hỏa, xe máy hay đi bộ trong các tỉnh, thành phố: Thái Bình, Nam Định, Hải Dương, TP. Vinh. Thạch xem xét khả năng bền vững và nhân rộng mô hình tủ sách tới người dân và triển khai mô hình của mình. Dòng họ nào tự đóng được tủ sách, Thạch sẽ đến tận nơi gửi sách tới bà con. Tháng 3/2007, bằng số tiền tự góp, anh thí điểm lập ba tủ sách trong dòng họ của mình: dòng họ Nguyễn Quang, dòng họ Trần và dòng họ Nguyễn Duy. Thạch được sự hỗ trợ sách từ người chú Nguyễn Quang Thân, nhà văn Nguyễn Quang Thiều, nhà sách Đông Tây, giáo sư Phong Lê.., cùng nhiều tập thể cá nhân khác. Anh tiếp tục mở rộng mô hình bằng cách trích tiền lương của anh, viết đơn xin tài trợ và trực tiếp đến nhiều gia đình vận động, quyên góp sách. Trong thư  gửi chủ tịch Hội khuyến học Việt Nam Nguyễn Mạnh Cầm, anh chia sẻ: "Cháu tin chắc nhu cầu đọc sẽ lan rộng nếu nguồn sách luôn có sẵn và phương thức tiếp cận sách dễ dàng. Văn hoá đọc ở nông thôn sẽ hình thành khi hầu hết các dòng họ được trang bị tủ sách".

Từ năm 2007, sau hai năm mô hình đi vào hoạt động, đã có gần 5000 cuốn sách được quyên góp, khoảng 400 cuốn tạp chí, cùng số tiền 50 triệu đồng do 61 cá nhân, trong đó có 5 người bạn nước ngoài ủng hộ. Anh đã gây dựng được 43 tủ sách. Trong đó có hai cá nhân và hai dòng họ tự nhân rộng mô hình. Chị Lê Thị Hoa lập kỳ tích khi tạo 9 tủ sách cho 9 xóm của quê hương Sóc Trăng. 

Dòng họ Vũ, làng  Mỗ Trạch, Bình Giang, Hải Dương khi nhận được 130 cuốn sách anh tặng ngày 15/3/2007, ngay ngày hôm đó cả họ góp thêm 50 đầu sách.  Cho tới nay số lượng sách của dòng họ đã lên tới hơn 2000 cuốn. Dòng họ Nguyễn (Phú Thọ) khi nhận được tủ sách của anh còn có quy định con cháu trong dòng họ một năm góp từ một đến hai cuốn vào tủ sách. Chị Vũ Thị Lan, người con dâu tỉnh Thái Bình, giám đốc công ty đồ chơi Hà Thành liên lạc với anh xây dựng tủ sách cho nhà chồng đồng thời ủng hộ mô hình tủ sách với số tiền 2 triệu đồng. Có nhiều dòng họ trích quỹ khuyến học ủng hộ hai, ba trăm ngàn góp cho anh nhân rộng mô hình ở các dòng họ nơi khác.

Dự án 30.000 USD

Ngày 8/9 vừa qua, dự án của anh vượt qua hơn 70 dự án xã hội khác được chọn hỗ trợ khoảng 30.000 USD  từ chương trình Hỗ trợ doanh nhân xã hội 2009 của Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến phục vụ cộng đồng CSIP. Thạch vui mừng: "Sự hỗ trợ của CSIP là nguồn động viên rất lớn giúp tôi đẩy nhanh tiến trình giúp hàng ngàn dòng họ nông thôn có tủ sách và giúp hàng triệu người dân có cơ hội tiếp cận sách những năm tiếp theo". Tủ sách của anh sẽ mở rộng khắp đất nước với sự giúp đỡ nhiệt thành từ những tấm lòng yêu sách như chị Trương Đình Bạch Hồng, giáo viên THPT Trương Định (TP. Hồ Chí Minh), chị Nguyễn Thị Phương Thảo (Hải Phòng), bác Nguyễn Quang Hoàn tình nguyện viên vận chuyển sách...

Vào dịp tết năm nay, anh sẽ có một chuyến đi xuyên Việt kêu gọi các dòng họ phát huy tinh thần đọc sách của con em trong dòng tộc thông qua chương trình tủ sách dòng họ cũng như mong muốn mọi tầng lớp trong xã hội quan tâm đến nông dân, nông thôn nhiều hơn bằng những cuốn sách thiết thực. Chuyến đi của anh được thực hiện trong dịp tết bởi ngày tết là ngày mọi người xa quê tụ họp đông đủ. Hàng triệu công chức và trí thức Việt Nam sẽ biết đến và cùng anh đóng góp sách cho nông dân. Anh tâm sự về dự án cuộc đời của mình: "Tại Việt Nam có trên dưới 60.000  dòng họ có quỹ khuyến học và họ sẵn sàng trích quỹ khuyến học để đóng tủ sách. Giả sử mỗi dòng họ bỏ ra 1 triệu thì 60.000 dòng họ sẽ có 60 tỉ nhưng để có sách bỏ vào các tủ đó thì phải mất 700 tỷ. Tôi phải tìm kiếm nguồn lực để xin sách ở khắp mọi nơi. Một năm làm 1000 tủ thì phải mất 60 năm sẽ hết nhưng khi làm được vài năm tôi tin chắc  sẽ có nhiều người biết đến và cùng thực hiện với tôi".

Ngô Huệ