Năm nay là năm thứ 50 ngày Người tiêu dùng (NTD) Thế giới có chủ đề khá hấp dẫn: “Tiền của chúng ta, quyền của chúng ta”. Thế nhưng, nhiều người tiêu dùng không chịu theo chủ đề này. Họ kêu rằng: Tiền của chúng ta, quyền của... kẻ bán? Bởi lẽ, theo các bà nội trợ, người tiêu dùng đang nắm dao đằng lưỡi!
Trung tuần tháng 3, dù mùa lễ hội chưa dứt nhưng bỗng dưng nhớ ra trách nhiệm của mình, Bộ Công thương, Hội tiêu chuẩn và bảo vệ NTD và một số tờ báo rầm rộ tổ chức các hoạt động tuyên truyền chỉ để nhắc nhở NTD Việt Nam là họ là người có quyền... tiêu tiền. Một tờ báo điện tử còn tự nhìn nhận mình như là “cảnh sát” trên mặt trận chống buôn gian bán lận, móc túi NTD dẫu chưa lôi được ai ra tòa! Có nhà quản lý cấp vụ còn lớn tiếng rằng chúng ta đang sử dụng đồng tiền và có quyền lựa chọn hay tẩy chay. Vậy hãy sử dụng tiền của mình một cách tốt nhất! Còn một quan chức Hội tiêu chuẩn và bảo vệ NTD thì hô hào: “Hãy là NTD thông thái!”. Hóa ra, mấy chục triệu người dân nước ta vẫn rất mù mờ về quyền lợi của chính mình! Trên các phương tiện truyền thông đại chúng, ngày nào cũng có tin NTD bị cân điêu, đong thiếu, mua phải thực phẩm không rõ nguồn gốc; trẻ em ăn sữa cao giá mà thấp hàm lượng bổ béo, cả vạn người mua xăng bị ăn gian, mua phải hàng giả, đi taxi bị tính tiền “cuội”. Lâu lâu mới có tin vui về ông này bà nọ nhờ báo chí can thiệp đã bắt đền được người bán hàng... Tuy nhiên, tuyệt đại đa số NTD phải ngậm bồ hòn làm ngọt, nghiến răng chịu đựng vì có mà kiện củ khoai. Chẳng nói đâu xa, mới đây thôi, cả một tổ dân cư ở phường Nam Đồng, quận Đống Đa, Hà Nội dở khóc dở mếu vì ông nhà đèn nối điện kiểu gì mà điện áp vọt lên 360 vôn làm cháy cả loạt bóng đèn, chấn lưu, biến thế. Có nhà còn “đi” cả máy tính, máy giặt, tivi... Họ bàn nhau đi kiện nhà đèn. Nhưng có người tỉnh táo hơn ngăn lại, mất thời giờ, vô ích!
 Người tiêu dùng cần được đảm bảo quyền lợi khi mua hàng. Ảnh: BH |
Các lĩnh vực mà độc quyền Nhà nước bị biến thành độc quyền doanh nghiệp thì chất lượng phục vụ khó khá lên và phần thua thiệt đều thuộc về NTD. Công tơ điện chỉ sai, đồng hồ nước chạy phi mã, máy đếm giờ gọi điện thoại hư hỏng, máy ATM trục trặc... nhất nhất phần thua thiệt đều thuộc về khách hàng.
Phản ứng của NTD hầu như không có kết quả khi mà họ không được cơ quan chức năng và pháp luật hỗ trợ. Và doanh nghiệp cứ nhơn nhơn với thói vô cảm, vô lương tâm với phương châm sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi mặc cho khách hàng kêu cầu này nọ. Những thông tin về bán hàng về sản phẩm quá hạn được giải thích là in nhầm nhãn phụ. Trả gần 277 triệu đồng tiền tiết kiệm của khách hàng cho kẻ trộm, ngân hàng nọ nói rằng họ làm đúng quy định rằng người gửi tiền phải chịu hoàn toàn trách nhiệm. Hoặc đổ thừa cho khách rút tiền tại máy ATM trong vòng 20 phút ở hai nơi cách xa nhau tới 45km trong khi Hà Nội làm gì có taxi trực thăng!
Rồi là các rắc rối liên quan đến than phiền khiếu nại vẫn tái phạm. Ai đó nói rằng mấy chục triệu NTD dẫu có “tiền trong tay” nhưng “quyền” lại thuộc về nhà sản xuất, nhà cung ứng là người nắm dao đằng chuôi.
Trên thị trường Việt Nam chưa hề có vụ kiện nào liên quan tới vi phạm quyền lợi NTD được xét xử nghiêm minh theo Pháp lệnh bảo vệ NTD năm 1999. Và cũng chưa có doanh nghiệp gian dối nào bị đưa ra xử lý, dù họ đã xâm hại quyền lợi NTD. Giải mã nguyên nhân của tình trạng người tiêu dùng VN bị hành, bị bắt nạt, bị lừa và luôn chịu thua thiệt, được biết là do thiếu các chế tài để xử lý hành vi vi phạm của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ như cân, đong sai, thông tin về dịch vụ hàng hóa thiếu trung thực...
Lạm dụng điều này, các nhà cung cấp dịch vụ đã ép NTD thực hiện các điều khoản bất lợi cho họ vào hợp đồng soạn sẵn như điện, nước, xe máy, mua trả góp cho đến mua nhà đất chung cư. Kỳ cục hơn, ta lại có quy định NTD phải chứng minh rằng mình đã bị thiệt hại ra làm sao cả về tiền của vật chất và tinh thần, thời gian do sai phạm của nhà sản xuất, nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ nên mấy ai dám đi kiện vì “được vạ thì má đã sưng”.
Trong khi chờ đợi, hãy cố gắng hy vọng và chờ đón sự ra đời của bộ luật bảo vệ quyền lợi của NTD thay thế Pháp lệnh bảo vệ NTD năm 1999. Nghe nói trong tháng này, Bộ Công thương sẽ trình lên Chính phủ Dự thảo Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo kế hoạch, dự luật sẽ được đưa ra thảo luận tại Quốc hội vào tháng 5 tới và thông qua vào tháng 10/2010. Hy vọng rằng, luật mới sẽ tạo ra hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động bảo vệ NTD tại Việt Nam.
Bảo Giang