Chiều 13/11, tại Kỳ họp thứ 2, với 100% ĐBQH có mặt tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Việc Quốc hội thông qua các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Cạnh tranh, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế và thực tiễn kinh doanh đang thay đổi nhanh chóng, nhất là trên môi trường số.
Theo Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia Trịnh Anh Tuấn, những sửa đổi lần này vừa bổ sung công cụ nhận diện, xử lý hành vi gây tổn hại đến cạnh tranh và quyền lợi người tiêu dùng, vừa hoàn thiện thủ tục, nâng cao tính minh bạch, khả năng dự đoán cho doanh nghiệp.
Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật trước khi Quốc hội thông qua. Ảnh: Media Quốc hội
Bổ sung công cụ kiểm soát cạnh tranh trong kinh tế số
Đối với Luật Cạnh tranh, ông Trịnh Anh Tuấn cho biết, điểm mới đáng chú ý là hiện đại hóa công cụ đánh giá cạnh tranh, phù hợp với sự phát triển của kinh tế số. Luật cập nhật cách xác định thị trường liên quan, bổ sung tiêu chí về số lượng và tổng giá trị giao dịch trên nền tảng số để xác định thị phần. Các yếu tố như dữ liệu, hiệu ứng mạng lưới, rào cản chuyển đổi và mức độ tích hợp trong hệ sinh thái cũng được bổ sung khi đánh giá sức mạnh thị trường đáng kể của doanh nghiệp.
Luật đồng thời bổ sung các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường như ưu tiên sản phẩm, dịch vụ trong cùng nhóm doanh nghiệp liên kết; hạn chế quyền lựa chọn, chuyển đổi của khách hàng; cản trở tiếp cận dữ liệu hoặc sử dụng dữ liệu không công khai để cạnh tranh với doanh nghiệp khác.
Một số hành vi cạnh tranh không lành mạnh cũng được bổ sung, gồm lạm dụng quyền phân phối, quyền bán hàng để cản trở hoạt động kinh doanh hợp pháp; sử dụng dấu hiệu, thông tin gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh hoặc nguồn gốc thương mại; thiết kế giao diện điện tử làm sai lệch, hạn chế hoặc cản trở quyết định tự nguyện của khách hàng.
Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia Trịnh Anh Tuấn. Ảnh: PV
Bên cạnh đó, Luật hoàn thiện cơ chế kiểm soát tập trung kinh tế, tạo cơ sở quy định các trường hợp được miễn thông báo tập trung kinh tế, làm rõ trách nhiệm thông báo kết quả thẩm định. Doanh nghiệp sau tập trung kinh tế cũng có thể kiến nghị xem xét sửa đổi, chấm dứt một phần hoặc toàn bộ điều kiện trong quyết định về tập trung kinh tế.
Để nâng cao hiệu quả thực thi, Luật quy định thời hiệu xử phạt 5 năm đối với các vi phạm hành chính liên quan đến hành vi hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh và vi phạm quy định về tập trung kinh tế; đồng thời hoàn thiện quy định về phạt tiền, tịch thu lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm.
Tăng quyền lựa chọn của người tiêu dùng, rõ trách nhiệm địa phương
Với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, theo Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia Trịnh Anh Tuấn, một trong những điểm mới quan trọng là tăng cường quyền quyết định của người tiêu dùng trong việc cung cấp thông tin. Theo đó, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thiết lập phương thức để người tiêu dùng lựa chọn, thể hiện sự đồng ý hoặc không đồng ý đối với từng mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin.
Luật cũng chuyển thẩm quyền ban hành, sửa đổi Danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ Công Thương. Việc này nhằm rút ngắn quy trình xem xét, kịp thời điều chỉnh danh mục theo diễn biến thị trường và yêu cầu bảo vệ người tiêu dùng.
Đáng chú ý, trách nhiệm của chính quyền địa phương hai cấp được phân định rõ giữa UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã. Nhiệm vụ tiếp nhận, giải quyết yêu cầu hỗ trợ thương lượng của người tiêu dùng được chuyển cho cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương, giúp người dân thuận lợi hơn khi tiếp cận cơ chế hỗ trợ, giảm thời gian, chi phí và hạn chế việc chuyển yêu cầu qua nhiều đầu mối.
Ngoài ra, Luật đẩy mạnh phân quyền cho Bộ trưởng Bộ Công Thương trong quy định chi tiết một số nội dung gắn trực tiếp với quản lý chuyên ngành. Những vấn đề có phạm vi tác động rộng, liên quan nhiều ngành, lĩnh vực hoặc cần điều phối liên ngành vẫn thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ.
Theo Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, dù không sửa đổi dàn trải về số lượng, các quy định mới đã tập trung giải quyết những vấn đề cấp thiết từ thực tiễn. Qua đó, vừa bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, vừa nâng cao hiệu quả quản lý, thực thi và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh mới.
