Làn sóng công nghệ số, đặc biệt là Trí tuệ nhân tạo (AI) đang quét qua mọi ngành nghề. Nhiều vị trí lao động bị thay thế, không ít công việc dần biến mất. Trong bối cảnh ấy, giáo dục vẫn được khẳng định là lĩnh vực không thể thay thế, bởi tình yêu thương, sự thấu cảm và nhân cách làm người chỉ có thể được truyền tải qua tương tác trực tiếp giữa thầy và trò.
Thế nhưng, đứng trước áp lực của công nghệ, mạng xã hội và kỳ vọng ngày càng lớn từ phụ huynh, các thầy cô trẻ hiện nay đang phải đối mặt với những thử thách chưa từng có.
Áp lực từ công nghệ và không gian mạng
Chưa bao giờ việc tiếp cận kiến thức lại dễ dàng đến thế. Chỉ với một câu lệnh, AI có thể soạn giáo án trong vài giây, giải bài toán phức tạp theo nhiều cách, hay thậm chí viết một bài văn đầy cảm xúc.
Thực tế cho thấy, ngay từ bậc tiểu học, thế hệ học sinh sinh ra trong lòng công nghệ đã tỏ ra vô cùng nhạy bén và am hiểu các nền tảng số. Khi người học có thể tìm thấy mọi câu trả lời trên smartphone nhanh hơn thời gian thầy cô viết lên bảng, vai trò truyền thụ kiến thức thuần túy của người thầy bị thách thức nghiêm trọng. Nếu giáo viên không am tường công nghệ, bài giảng sẽ nhanh chóng trở nên xơ cứng, lạc hậu trước những đôi mắt trẻ vốn đã quen với nhịp điệu sinh động của không gian mạng.

Sinh viên sử dụng Clip AI vào bài giảng dạy Tiếng Việt Tiểu học tại Trường Đại học Đồng Tháp. Ảnh: NVCC
Bên cạnh áp lực chuyên môn, người thầy thời nay còn chịu gánh nặng tâm lý lớn từ môi trường xung quanh. Mạng xã hội biến mỗi lớp học thành một không gian không có tường rào. Một hành xử chưa chuẩn mực hay một phút thiếu kiềm chế đều có thể trở thành tâm điểm của dư luận chỉ sau vài giây. Cùng với đó, phụ huynh thời công nghệ cũng am hiểu sâu sắc về hoạt động giảng dạy thông qua các công cụ số. Giữ vững sự kiên định, chuẩn mực đạo đức và lòng yêu nghề trong một môi trường mà mọi hành động đều có thể bị mổ xẻ trên không gian mạng thực sự là bài toán không dễ dàng với những giáo viên trẻ.
Giữ vững đạo đức và tình yêu thương học trò
Thực tế khẳng định AI không thể thay thế được người thầy. AI có thể cung cấp tri thức, nhưng không thể trao đi một ánh mắt cảm thông khi học trò thất bại, không thể truyền cảm hứng sống hay dạy trẻ em biết yêu thương. Giáo dục không chỉ là tích lũy dữ liệu, mà là quá trình thu phục nhân tâm và khai phóng tiềm năng. Mặc dù AI không thể thay thế nhà giáo, nhưng những giáo viên biết làm chủ công nghệ chắc chắn sẽ thay thế những người đứng ngoài dòng chảy này.
Trong quá trình rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên, bài học lớn nhất đặt ra là thay đổi tư duy. Người thầy thời đại số không còn lập kế hoạch để quyết định học sinh phải ghi nhớ kiến thức gì, mà phải xác định rõ với nội dung ấy, học sinh cần làm gì, làm bằng cách nào và người thầy phải thiết kế sự hỗ trợ ra sao để các em tự chiếm lĩnh tri thức. Khi chuyển trọng tâm từ bắt học sinh ghi nhớ sang tổ chức để các em hành động và kiến tạo sản phẩm học tập, người thầy mới thực sự phát huy vai trò định hướng và truyền cảm hứng. Hãy để AI đảm nhận những khâu lặp lại như soạn đề hay tra cứu tài liệu, để dành trọn tâm trí cho việc thấu hiểu từng học sinh.
Hơn thế nữa, người thầy còn là bộ lọc đáng tin cậy trước thông tin lan truyền như vũ bão trên mạng xã hội để chắt lọc vào bài giảng, đồng thời là người định hướng, giám sát để học sinh giữ vững sự chuẩn mực, đạo đức trong quá trình sử dụng công nghệ. Vai trò không thể thay thế của người thầy nằm ở trái tim thấu cảm, yêu thương học trò hết mực nhưng cũng sẵn sàng bao dung trước những vấp váp đầu đời. Khi người thầy gieo được niềm tin và sự an toàn tâm lý, học sinh sẽ mạnh dạn bày tỏ chính kiến, xóa bỏ rào cản sợ sai và hợp tác hiệu quả cùng bạn bè, thầy cô.
Ngày Hiến chương Nhà giáo 20/11 là dịp để tri ân, nhưng cũng là khoảng lặng để ngẫm suy. Giữa thế giới của những thuật toán và dòng dữ liệu cuồn cuộn, vị thế của người thầy không hề mất đi, mà đòi hỏi một tầm vóc mới: Bản lĩnh làm chủ công nghệ để giữ trọn vẹn phần "Nghĩa" và phần "Nhân" trong nghề dạy học.