Tôi không phải là sinh viên trường y để được may mắn là học trò của GS.TSKH Đỗ Trung Phấn, nguyên Viện trưởng Viện Huyết học - Truyền máu TW và khi tôi vào nghề báo thì cũng là khi GS đã nghỉ hưu, do vậy tôi chỉ được biết đến GS qua những buổi hội nghị, hội thảo rồi mít tinh liên quan đến… máu. Nhưng rồi qua một học trò của thầy, anh bảo với tôi: Để hiểu rõ thêm về những gì liên quan chuyên ngành huyết học mà nhất là vận động hiến máu tình nguyện thì em nên gặp thầy Phấn. Được lời như cởi tấm lòng, tôi tìm đến gặp GS Phấn khi GS vào làm việc tại Viện Huyết học- Truyền máu TW.
Món quà lớn của người thầy thuốc
Đã nghỉ hưu được vài năm nhưng chỉ trừ những khi sức khỏe không đảm bảo hay phải đi công tác, còn bình thường mỗi tuần GS.TSKH Đỗ Trung Phấn vẫn dành hai ngày thứ 3 và thứ 5 để vào làm việc tại Viện Huyết học - Truyền máu TW bởi theo GS thì: “Mình còn sức khỏe thì còn cố gắng đóng góp cho nghề...”. Và cứ thế câu chuyện của GS với tôi chỉ xoay quanh chủ đề về máu - bởi đó là một chuyên ngành mà ông đã dành cả cuộc đời để gắn bó, để không ngừng học hỏi và để ứng dụng những kiến thức đã học vào thực tế khám chữa bệnh cứu người…
Bắt đầu từ câu chuyện về việc ngay từ những năm 1977-1978 ông cùng các cộng sự tiến hành nghiên cứu phương pháp điều trị bệnh suy tủy bằng cách cấy tuyến ức cho bệnh nhân suy tủy chưa rõ nguyên nhân. Những nỗ lực của người thầy thuốc để vượt qua khó khăn của quá trình nghiên cứu khoa học trong lúc đất nước còn thiếu thốn đã được đền đáp bằng kết quả đến nay một số người bệnh của GS Phấn ngày đó vẫn khỏe mạnh, xây dựng gia đình và có con cái. Với ông, một trong những niềm vui lớn của cuộc đời gắn bó với máu như một món quà vô giá là cách đây vài năm khi thấy ông trên truyền hình, một bệnh nhân cũ của ông từ Bắc Ninh đã xuống Hà Nội dẫn theo con đang học ĐH để gặp ông, cảm tạ ông mấy chục năm trước đã về tận quê anh động viên anh và gia đình cố gắng vượt qua khó khăn tiếp tục điều trị căn bệnh suy tủy. Gắn bó với máu, GS Phấn cũng dành nhiều tâm huyết cho việc điều trị bệnh máu Hemophilia (bệnh rối loạn đông máu) và liên hệ chặt chẽ với Hội Hemophilia của các nước để có thêm sự trợ giúp cho việc điều trị căn bệnh này tại Viện Huyết học- Truyền máu TW.
Cần cái tâm của người say nghề…
Tâm huyết, say mê với việc nghiên cứu và điều trị các bệnh về máu nhưng GS Phấn cũng luôn đau đáu với việc làm thế nào để có máu đảm bảo cho nhu cầu điều trị và để đảm bảo an toàn truyền máu, bởi những năm 1990-1992 vấn đề này còn đang khá mới mẻ. Lúc này tình hình thiếu máu diễn ra trầm trọng, dụng cụ bảo quản máu còn hạn chế, hệ thống sàng lọc máu còn thiếu…
Để giải quyết được vấn đề có đủ máu phục vụ điều trị, GS Phấn đã là người khởi xướng cùng các cộng sự khởi xướng phong trào hiến máu tình nguyện (HMTN), bồi dưỡng các sinh viên tâm huyết từ khi còn trên ghế giảng đường trường y- trường ĐH Sư phạm để làm các nhân tố điển hình của câu lạc bộ vận động HMTN Hà Nội. Đã 17 năm trôi qua, nhưng GS Phấn vẫn nhớ ngày 24/1/1994- ngày tổ chức HMTN đầu tiên trên toàn quốc tại Viện Huyết học- Truyền máu TW và chính thức phát động phong trào HMTN. Để nhân rộng phong trào bền vững, phát triển quy mô vận động HMTN trên cả nước, GS Phấn đã vận động Ban Khoa giáo TW vào cuộc, nhằm có sự chỉ đạo để các địa phương tích cực ủng hộ phong trào. Có được sự ủng hộ vào cuộc của các ban, ngành đã rất quan trọng nhưng làm thế nào để vận động người dân tham gia HMTN cũng là vấn đề quan trọng không kém. Do đó, rất nhiều lần GS Phấn đã cùng các bạn tình nguyện viên của câu lạc bộ HMTN đi vận động, tuyên truyền ở nhiều xã, phường. Ông kể rằng, bí quyết của ông khi đi vận động người dân hiến máu không phải là “đùng một cái là nói về hiến máu ngay mà phải có nghệ thuật, nào là hiến máu sẽ giúp kiểm soát sức khỏe cho cơ thể, nhất là những bệnh như HIV/AIDS, bệnh viêm gan B, C… ; hiến máu giúp cứu sống những người bệnh cấp cứu… rồi mới nói chính vào vấn đề là người dân nên tích cực tham gia hiến máu. Có như thế người ta mới thấm, mới hiểu được ý nghĩa và sự cần thiết của hiến máu…”.
Thúc đẩy được phong trào HMTN mới chỉ thành công được một phần mà việc để máu sau khi tiếp nhận được thực sự an toàn cho người truyền máu, GS Phấn đã triển khai việc xét nghiệm sàng lọc máu cho 100% đơn vị máu thu được (xét nghiệm viêm gan B, C và HIV), đồng thời thúc đẩy việc sản xuất các chế phẩm máu đạt tiêu chuẩn quốc tế từ những đơn vị máu toàn phần thu được. Đồng thời để sử dụng hiệu quả những đơn vị máu đã thu được, GS Phấn đã tổ chức các hội thảo, hội nghị khoa học để nâng cao công tác tuyên truyền, đào tạo, đào tạo lại cho thầy thuốc lâm sàng trong việc sử dụng máu và chế phẩm máu phục vụ điều trị.
Khi tôi hỏi GS về lý do nào khiến ông say mê với công tác vận động HMTN thì GS Phấn cười rất tươi và bảo rằng, HMTN cứu người không chỉ là một nghĩa cử cao đẹp, nó còn là hành động thể hiện nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng với mỗi người, do đó không chỉ riêng tôi mà tất cả những ai đã, đang làm việc cao đẹp HMTN đều là đang góp phần mang lại sự sống cho người khác… Đấy chính là lẽ của cuộc đời “sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình”.
Nguyễn Hoàng