Đinh lăng là một trong những cây thuốc phổ biến ở Việt Nam, thường được trồng thành vườn hoặc xen kẽ dưới tán cây khác hoặc trồng trong vườn nhà, vừa để làm cây cảnh, vừa làm thực phẩm, gia vị và dược liệu.
Lá non có thể ăn kèm các món cuốn, nấu canh hoặc đun nước uống. Củ, rễ đinh lăng dùng ngâm rượu. Nhiều người hái lá đinh lăng đun nước uống như một loại đồ uống thảo mộc để tăng cường sức khỏe và hỗ trợ phòng ngừa bệnh tật. Trong đó, không ít người mắc tăng huyết áp cũng lựa chọn loại nước lá đinh lăng này với kỳ vọng giúp ổn định huyết áp.
1. Đinh lăng được sử dụng như thế nào trong y học cổ truyền?
Đinh lăng (Polyscias fruticosa (L.) Harms) thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae). Rễ, thân và lá đinh lăng đều có thể được sử dụng làm thuốc, trong đó rễ là bộ phận được dùng phổ biến nhất.
Theo y học cổ truyền, đinh lăng có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, quy kinh Phế và Tỳ. Dược liệu được dùng với mục đích bổ khí huyết, ích tỳ, tăng cường thể lực, tăng tiết sữa, lợi tiểu, an thần, giải độc và hỗ trợ phục hồi sức khỏe sau ốm dậy. Trong thực hành lâm sàng y học cổ truyền, đinh lăng còn được phối hợp với nhiều vị thuốc khác trong một số bài thuốc dành cho người suy nhược cơ thể, ăn ngủ kém hoặc đau nhức xương khớp. Trong dân gian, nhiều người nấu nước lá đinh lăng uống hằng ngày với quan niệm giúp lưu thông khí huyết, thanh nhiệt hoặc cải thiện sức khỏe…
Các nghiên cứu về thành phần hóa học cho thấy lá và rễ đinh lăng chứa saponin triterpen, flavonoid, polyphenol, acid amin, ankaloid, vitamin và một số khoáng chất. Đặc biệt, saponin trong đinh lăng được đánh giá có cấu trúc tương đồng với một số saponin trong nhân sâm, vì vậy dược liệu này còn được gọi là "Nhân sâm của người nghèo". Tuy nhiên, sự tương đồng về thành phần không đồng nghĩa với tác dụng sinh học giống nhau.
Nước lá đinh lăng được nhiều người sử dụng như một loại đồ uống thảo mộc tốt cho sức khỏe.
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật ghi nhận chiết xuất đinh lăng có hoạt tính chống oxy hóa, giúp trung hòa các gốc tự do và làm giảm stress, oxy hóa. Đây là cơ chế được nhiều nhà khoa học quan tâm vì stress, oxy hóa có liên quan đến quá trình lão hóa cũng như sự phát triển của nhiều bệnh mạn tính, trong đó có bệnh tim mạch.
Một số nghiên cứu khác cho thấy chiết xuất đinh lăng có thể làm giảm phản ứng viêm thông qua điều hòa các chất trung gian gây viêm và bảo vệ tế bào trước tổn thương do oxy hóa. Ngoài ra, một số thử nghiệm trên động vật còn ghi nhận tác dụng bảo vệ gan, cải thiện trí nhớ hoặc tăng khả năng thích nghi của cơ thể với điều kiện bất lợi.
2. Tác dụng của nước lá đinh lăng với người tăng huyết áp
Trong Đông y, lá đinh lăng có vị nhạt, hơi đắng, tính bình. Nhờ có nhiều hoạt chất như: Saponin triterpen, flavonoid, polyphenol, acid amin, ankaloid, vitamin nhóm B và một số khoáng chất, lá đinh lăng có tác dụng tăng tuần hoàn não, bồi bổ hệ thần kinh, hỗ trợ giảm đau đầu, mất ngủ và giảm mệt mỏi; giúp tiêu sưng, trị mụn nhọt, giã đắp vết thương ngoài da, giúp lợi sữa, gọi sữa về nhiều hơn và hỗ trợ giảm tắc tia sữa ở phụ nữ sau sinh, kích thích tuyến sữa hoạt động tốt hơn.
Đối với người bị bệnh tăng huyết áp, thường kèm theo bị đau đầu, tăng mỡ máu, men gan, xơ vữa mạch, tắc mạch máu, mất ngủ. Ngoài mục tiêu quan trọng là duy trì huyết áp ở mức kiểm soát theo chỉ định của bác sĩ (huyết áp lý tưởng là dưới 140/90 mHg), nhằm giảm nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và tổn thương gan thận, người bị bệnh tăng huyết áp còn có thể uống nước lá đinh lăng để tăng tuần hoàn não, đưa máu lên não nhiều hơn, giảm đau đầu, cải thiện giấc ngủ và giảm mệt mỏi.
Tuy nhiên, nền tảng của việc kiểm soát bệnh vẫn là thực hiện lối sống lành mạnh theo khuyến cáo của bác sĩ: Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn hằng ngày, tăng cường rau xanh và trái cây, duy trì hoạt động thể lực, thể dục, thể thao ít nhất 20 - 30 phút mỗi ngày, hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá và tuân thủ điều trị bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Nước lá đinh lăng chỉ nên được xem là một loại đồ uống thảo mộc, kết hợp trong chế độ ăn uống lành mạnh, không phải là thuốc điều trị bệnh. Người bệnh không nên kỳ vọng loại nước uống này có thể thay thế thuốc hạ huyết áp hoặc giúp giảm huyết áp khi chưa có bằng chứng khoa học chứng minh.
Một điều cũng cần lưu ý là không phải dược liệu nào có nguồn gốc tự nhiên cũng hoàn toàn an toàn khi sử dụng lâu dài. Hiện nay, dữ liệu về tính an toàn của việc uống nước lá đinh lăng hằng ngày trong thời gian dài hoặc về khả năng tương tác với các thuốc điều trị tăng huyết áp vẫn còn hạn chế. Do đó, người đang sử dụng thuốc hạ huyết áp, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh gan, bệnh thận nặng, người bị tỳ hư tiết tả hoặc người đang điều trị nhiều bệnh lý mạn tính… nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên, kéo dài bất kỳ loại thảo dược nào, bao gồm cả lá đinh lăng.
Mời độc giả xem thêm:
