Nhiều người cho rằng nhân sâm có tính bổ, dễ gây hưng phấn nên người tăng huyết áp phải tránh hoàn toàn. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện có không cho thấy nhân sâm làm tăng huyết áp một cách nhất quán. Tác động của nhân sâm có thể khác nhau tùy loại sâm, chế phẩm, liều dùng và từng người.
1. Vì sao nhiều người cho rằng tăng huyết áp không được dùng nhân sâm?
Trong y học cổ truyền, nhân sâm được xếp vào nhóm thuốc bổ khí. Khi sử dụng không phù hợp, một số người có thể gặp mất ngủ, bồn chồn, đánh trống ngực hoặc cảm giác nóng bứt rứt. Những biểu hiện này trước đây thường được liên hệ với nhận định nhân sâm có thể làm tăng huyết áp.
Tuy nhiên, cảm giác bồn chồn, mất ngủ hay hồi hộp không đồng nghĩa với huyết áp chắc chắn tăng. Muốn biết nhân sâm có ảnh hưởng đến huyết áp hay không cần dựa vào số đo huyết áp và các nghiên cứu được kiểm soát.
Một vấn đề khác là "nhân sâm" không phải tên gọi của một chế phẩm duy nhất. Panax ginseng, Tây dương sâm và tam thất đều thuộc chi Panax nhưng có thành phần hoạt chất khác nhau. Ngay với nhân sâm Panax ginseng, bạch sâm và hồng sâm cũng có sự khác biệt do cách chế biến. Vì vậy, không nên đánh đồng mọi sản phẩm mang tên "sâm" và cho rằng tất cả đều có tác động giống nhau lên huyết áp.
Các thử nghiệm lâm sàng hiện có không cho thấy Panax ginseng làm tăng huyết áp một cách nhất quán. Một phân tích gộp 17 thử nghiệm ngẫu nhiên với hơn 1.300 người tham gia cho thấy tác động chung của nhân sâm lên huyết áp phần lớn là trung tính.
Nhân sâm tươi.
Một số nghiên cứu trên người tiền tăng huyết áp hoặc tăng huyết áp còn ghi nhận hồng sâm Hàn Quốc có thể làm giảm huyết áp ở mức nhỏ. Chẳng hạn, một nghiên cứu trên 62 người tiền tăng huyết áp sử dụng 5g hồng sâm mỗi ngày trong 12 tuần ghi nhận huyết áp giảm so với ban đầu.
Tuy nhiên, không phải nghiên cứu nào cũng cho kết quả tương tự. Ở những người tăng huyết áp đang dùng thuốc hạ áp, một nghiên cứu sử dụng hồng sâm 3 g/ngày trong 3 tháng không ghi nhận sự khác biệt rõ ràng về huyết áp so với giả dược. Điều này cho thấy tác động của nhân sâm lên huyết áp không đơn giản theo hướng "làm tăng" hoặc "làm giảm", mà có thể thay đổi tùy loại sâm, chế phẩm, liều dùng và người sử dụng.
2. Người tăng huyết áp có phải kiêng hoàn toàn nhân sâm?
Không nên xem tăng huyết áp đơn thuần là chống chỉ định tuyệt đối đối với mọi chế phẩm nhân sâm. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người tăng huyết áp có thể tự ý sử dụng nhân sâm. Đặc biệt, người có huyết áp chưa kiểm soát, bệnh tim mạch phức tạp hoặc đang dùng nhiều loại thuốc cần thận trọng hơn.
Khi lựa chọn sản phẩm, nên xác định rõ đó là loại sâm nào, dạng chế biến gì và thành phần hoạt chất ra sao. Không nên coi các sản phẩm chỉ ghi chung chung là "sâm" có tác dụng tương đương với những chế phẩm đã được nghiên cứu. Mặc dù một số nghiên cứu ghi nhận nhân sâm có thể làm giảm huyết áp nhẹ, bằng chứng hiện nay chưa đủ để coi nhân sâm là thuốc điều trị tăng huyết áp.
Người đang điều trị tăng huyết áp không nên tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc để chuyển sang dùng nhân sâm. Các thuốc hạ huyết áp và những biện pháp điều trị chuẩn vẫn giữ vai trò chính trong kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch. Nhân sâm, nếu được sử dụng, chỉ nên được xem xét như một sản phẩm bổ sung trong những trường hợp phù hợp, chứ không thay thế điều trị đã được bác sĩ chỉ định.
3. Người tăng huyết áp cần lưu ý gì khi dùng nhân sâm?
Một trong những vấn đề cần quan tâm là tương tác với thuốc. Người tăng huyết áp, đặc biệt người cao tuổi hoặc có nhiều bệnh lý, có thể đang sử dụng đồng thời thuốc hạ áp và các thuốc khác. Dữ liệu hiện có cho thấy nhân sâm có thể ảnh hưởng đến đông máu và đường huyết; tương tác với một số thuốc, trong đó có warfarin, cũng đã được đề cập. Vì vậy, người đang điều trị bệnh mạn tính hoặc sử dụng nhiều thuốc nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng.
Một số người có thể xuất hiện mất ngủ, rối loạn tiêu hóa, đau đầu hoặc cảm giác kích thích khi sử dụng nhân sâm. Nếu có những biểu hiện này, không nên mặc nhiên cho rằng huyết áp đã tăng mà cần đo huyết áp để kiểm tra.
Khi bắt đầu sử dụng hoặc thay đổi chế phẩm nhân sâm, nên theo dõi huyết áp để phát hiện những thay đổi bất thường. Nếu huyết áp đang kiểm soát kém hoặc xuất hiện triệu chứng tim mạch mới, cần ưu tiên đánh giá nguyên nhân và điều chỉnh điều trị tăng huyết áp thay vì tự bổ sung nhân sâm.
Các bằng chứng hiện nay cho thấy quan niệm "người tăng huyết áp tuyệt đối không được dùng nhân sâm" chưa phản ánh đầy đủ dữ liệu khoa học. Nhân sâm không làm tăng huyết áp một cách nhất quán; một số nghiên cứu còn ghi nhận tác động giảm nhẹ huyết áp với một số chế phẩm. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý dùng nhân sâm với mục đích hạ huyết áp hoặc thay thế thuốc đang điều trị. Cách tiếp cận phù hợp là đánh giá từng trường hợp, lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc và thành phần rõ ràng, lưu ý các thuốc đang sử dụng và theo dõi huyết áp trong quá trình dùng.
Mời bạn xem thêm video:
5 biện pháp để ổn định huyết áp và bảo vệ tim mạch | SKĐS
