Mpox là gì?
Mpox (trước đây gọi là đậu mùa khỉ - monkeypox) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus mpox thuộc chi Orthopoxvirus gây ra. Bệnh có khả năng lây truyền từ động vật sang người, cũng như lây trực tiếp giữa người với người, đặc biệt khi tiếp xúc trực tiếp với tổn thương da, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm virus.
Người sống với HIV không được xem là chắc chắn có nguy cơ mắc mpox cao hơn khi có cùng mức độ phơi nhiễm. Tuy nhiên, tình trạng miễn dịch có vai trò quan trọng đối với mức độ nặng của bệnh.
Người nhiễm HIV nào có nguy cơ mpox nặng?
Người nhiễm HIV tiến triển, đặc biệt khi suy giảm miễn dịch nặng, có nguy cơ mắc mpox nặng và tử vong cao hơn. Ảnh minh họa AI
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), người nhiễm HIV tiến triển và suy giảm miễn dịch có nguy cơ bị mpox nặng và tử vong cao hơn. WHO cũng ghi nhận bệnh nghiêm trọng hơn ở người mắc HIV tiến triển, đặc biệt khi hệ miễn dịch bị suy giảm đáng kể.
Nguy cơ đáng lưu ý ở những người có số lượng tế bào CD4 thấp, đặc biệt CD4 dưới 200 tế bào/mm³. Một số trường hợp có thể xuất hiện tổn thương lan rộng, kéo dài, hoại tử hoặc các biến chứng nghiêm trọng.
Ngược lại, việc nhiễm HIV nhưng đang được điều trị và kiểm soát tốt không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn sẽ mắc mpox nặng. Kiểm soát HIV và duy trì chức năng miễn dịch tốt là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ diễn biến nghiêm trọng.
Khi nào người nhiễm HIV cần đi khám?
Mpox có thể gây phát ban hoặc các tổn thương trên da, đôi khi kèm sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi hoặc sưng hạch. Tổn thương có thể xuất hiện ở nhiều vị trí, bao gồm vùng sinh dục, hậu môn, miệng và quanh mắt.
Ở người suy giảm miễn dịch, mpox có thể kéo dài hoặc gây tổn thương nặng. CDC lưu ý người có suy giảm miễn dịch liên quan đến HIV có nguy cơ xuất hiện các biểu hiện bệnh kéo dài hoặc đe dọa tính mạng.
Do đó, người sống với HIV khi xuất hiện tổn thương da hoặc triệu chứng nghi ngờ mpox nên đi khám sớm để được đánh giá và xét nghiệm khi cần. Không nên tự chẩn đoán dựa vào hình dạng tổn thương vì mpox có thể có biểu hiện tương tự một số bệnh nhiễm trùng khác.
Đặc biệt, cần được đánh giá y tế sớm nếu tổn thương lan rộng, đau nhiều, có dấu hiệu hoại tử, xuất hiện ở mắt hoặc quanh mắt, hoặc người bệnh có biểu hiện toàn thân nặng.
Không tự ý ngừng điều trị HIV
Người đang điều trị HIV không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc kháng virus (ART) khi mắc mpox.
WHO khuyến cáo người sống với HIV mắc mpox nhưng chưa điều trị ART nên được bắt đầu điều trị HIV nhanh chóng. Điều trị HIV giúp kiểm soát virus HIV và phục hồi, duy trì chức năng miễn dịch, từ đó có ý nghĩa quan trọng trong quản lý mpox ở người đồng nhiễm.
Nếu người bệnh đang sử dụng ART, bác sĩ sẽ đánh giá phác đồ hiện tại, tình trạng miễn dịch và các thuốc đang dùng để quyết định có cần điều chỉnh hay không. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc vì lo ngại tương tác hoặc tác dụng phụ.
Người suy giảm miễn dịch có thể cần được điều trị tích cực
Nhiều trường hợp mpox có thể được chăm sóc hỗ trợ và kiểm soát triệu chứng. Tuy nhiên, người có suy giảm miễn dịch nghiêm trọng, trong đó có người nhiễm HIV tiến triển, cần được theo dõi và đánh giá điều trị sớm hơn.
Hướng dẫn của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) về nhiễm trùng cơ hội ở người sống với HIV khuyến nghị đánh giá điều trị kháng virus mpox đối với những trường hợp nặng hoặc có nguy cơ cao. Lựa chọn điều trị phụ thuộc vào mức độ bệnh, tình trạng miễn dịch và các yếu tố lâm sàng cụ thể.
Vaccine giúp phòng mpox
Vaccine là một biện pháp quan trọng để phòng mpox ở người có nguy cơ phơi nhiễm. Hướng dẫn NIH cho biết vaccine Jynneos có thể được cung cấp cho người sống với HIV chưa từng mắc mpox nhưng có hoặc dự kiến có nguy cơ phơi nhiễm, không phụ thuộc số lượng CD4.
Người đã tiếp xúc với trường hợp mắc mpox cũng có thể được xem xét tiêm vaccine sau phơi nhiễm theo hướng dẫn y tế. Vaccine có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và nguy cơ bệnh nặng.
Chủ động hạn chế lây truyền
Khi mắc mpox, cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác và thực hiện hướng dẫn của cơ sở y tế. Cần tránh tiếp xúc trực tiếp với tổn thương da, dịch từ tổn thương và các vật dụng có khả năng nhiễm virus.
Người bệnh cũng nên tránh quan hệ tình dục trong thời gian còn khả năng lây truyền và không dùng chung khăn, quần áo, ga giường hoặc những vật dụng có thể tiếp xúc với tổn thương.
Ở người có tổn thương vùng sinh dục, hậu môn hoặc quanh hậu môn, bác sĩ có thể xem xét xét nghiệm các nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục khác, vì mpox và các nhiễm trùng này có thể đồng thời xuất hiện.
Lưu ý: Người nhiễm HIV mắc mpox không mặc nhiên sẽ bị bệnh nặng. Nguy cơ đáng lo ngại nhất tập trung ở người có HIV tiến triển hoặc suy giảm miễn dịch nghiêm trọng. Duy trì điều trị HIV, đi khám sớm khi có triệu chứng nghi ngờ, được đánh giá nguy cơ và điều trị phù hợp, đồng thời tiêm vaccine khi thuộc nhóm được khuyến nghị là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ biến chứng.
