Người Mông đón Tết ở Thủ đô

Tết cổ truyền của người Mông diễn ra khi mùa vụ đã thu hoạch xong, bà con được nghỉ ngơi sau một năm lao động vất vả. Ngày cuối cùng của tháng 11 âm lịch được coi là ngày kết thúc năm cũ, mở ra thời khắc chuyển giao thiêng liêng.

Gần đến ngày Tết, các gia đình tất bật dọn dẹp, sửa sang nhà cửa, chuẩn bị lương thực, thực phẩm và làm bánh dày – món ăn không thể thiếu trong mâm cúng tổ tiên. 

Chiều ngày cuối năm, nghi lễ quét bồ hóng được thực hiện với quan niệm quét sạch điều xấu, bệnh tật, rủi ro của năm cũ. Gia chủ buộc ba nén hương vào cành tre, quét từ trong nhà ra cửa chính, vừa quét vừa khấn cầu may mắn.

Cùng với đó là tục dán giấy đỏ ở cửa, dán giấy bản lên cột nhà và các nông cụ như dao, cuốc, liềm… để tạ ơn những công cụ đã đồng hành suốt một năm lao động. Người Mông quan niệm ngày Tết, cả con người lẫn nông cụ đều được "nghỉ ngơi" trước khi bước vào năm mới.

Trong gia đình, người đàn ông đảm nhiệm việc thay giấy bàn thờ, cắt giấy dó (giấy bản) dán mới, sửa sang không gian thờ cúng. Theo quan niệm của người Mông, bàn thờ "Xử Ca" là vị thần quan trọng nhất, gia đình nào cũng phải thờ phụng.

Lễ cúng Tết mang đậm tín ngưỡng riêng. Gia chủ dùng gà trống đẹp làm lễ vật, thực hiện nghi thức chấm tiết gà lên giấy bản theo hình mắt, mũi tượng trưng cho con người, rồi đốt hương khấn mời tổ tiên, thần linh về chứng giám, phù hộ năm mới mạnh khỏe, mùa màng bội thu, gia đình yên ấm.

Sau khi hoàn tất nghi lễ, gà lễ được chế biến đặt lên mâm cúng gồm rượu, cơm, nước luộc gà… đặt dưới bàn thờ gian giữa nhà. Tết không chỉ là dịp sum họp mà còn là thời khắc con cháu mời tổ tiên về ăn Tết, cùng cầu mong năm mới đủ đầy, hạnh phúc.

Việc tái hiện Tết Mông tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng giữa nhịp sống hiện đại.