Chúng tôi đến thăm GS. Phạm Gia Khải, nguyên Viện trưởng Viện Tim mạch vào một sáng đầu đông. Căn nhà yên tĩnh của GS nằm trong khu Hoàng Cầu như ấm hơn trong cái se lạnh với những bó hoa tươi thắm, những lời chúc, lời tri ân của những đồng nghiệp thế hệ sau và học trò đến người thầy, một "cây cổ thụ" trong lĩnh vực tim mạch.
Với một người suốt cả một đời tâm huyết với nghề thì được làm việc, cống hiến là một hạnh phúc và GS. Phạm Gia Khải sau gần trọn một đời gắn bó với nghề, trong ông vẫn có tâm trạng thấy mình chưa làm hết việc, hụt hơi mà vẫn chưa đáp ứng hết yêu cầu của mọi người. Nhìn lại cả một quãng đường buồn vui đã qua, từ một chàng trai sinh ra ở mảnh đất Hà Thành thanh lịch, được đào tạo bài bản và gắn bó với Bệnh viện Bạch Mai làm công tác giảng dạy, điều trị suốt một thời gian dài. Ông đã đúc kết một kinh nghiệm riêng cho bản thân và ông cho rằng, người thầy thuốc giỏi là người ngoài trình độ, tay nghề thì phải có tâm hồn mơ mộng và nhạy cảm. Bởi vì đôi khi con người bước qua sự tuyệt vọng, bước qua được cõi chết cũng bởi sự lãng mạn và niềm tin vào khát vọng sống...
Suốt một đời hành nghề cứu người, GS. Khải sớm nhận ra một điều, làm người chữa bệnh thì bản thân người bác sĩ, trong một khoảng thời gian cụ thể chỉ cứu được một người còn dạy chữa bệnh thì có thể hướng dẫn một lớp người có thể chữa bệnh cứu người. Chính vì thế, khi là chủ nhiệm bộ môn tim mạch, ông luôn kết hợp kiến thức và phương pháp kinh điển với hiện đại, tài liệu trong nước và quốc tế, chú trọng địa bàn thực địa. Cán bộ được đào tạo từ bộ môn tim mạch của ông hầu hết đều được đánh giá là những người có trình độ chuyên môn tốt, có đạo đức nghề nghiệp, đáp ứng nhu cầu của xã hội. Đối với ông, giảng dạy không thể lấy những kiến thức giáo điều từ sách vở và áp dụng một cách máy móc mà phải xuất phát từ những nghiên cứu khoa học của người Việt Nam, trong hoàn cảnh cụ thể của đất nước. Vì vậy, nghiên cứu khoa học đối với ông là việc làm không thể thiếu. Chỉ tính từ năm 2000 đến nay, ông đã có hơn 40 đề tài nghiên cứu khoa học có giá trị. Nhờ các công trình khoa học ứng dụng có hiệu quả mà chi phí cho các phương pháp điều trị tim mạch ở Việt Nam rẻ hơn rất nhiều so với giá điều trị ở nước ngoài. Nhiều người nghèo, những người không có điều kiện chính nhờ những ứng dụng từ những công trình khoa học của ông đã được chữa trị và cứu sống.
Khi ở vị trí Viện trưởng Viện Tim mạch, người bác sĩ, vị viện trưởng có tâm ấy đã tạo điều kiện cho rất nhiều học trò của mình có cơ hội đi sang những nước có nền y học phát triển để có thể tu nghiệp và trưởng thành. Bằng nỗ lực và tất cả sự kính trọng của học trò dành cho ông, họ đều thành tài và đều trở về phục vụ đất nước.
Một trong những đóng góp to lớn của ông là từ công trình nghiên cứu của ông, lần đầu tiên ở Việt Nam, việc phát triển chẩn đoán bằng siêu âm các bệnh về tim đã tạo bước tiến mới về điều trị tim mạch, đẩy mạnh điều trị nội khoa và ngoại khoa (thời gian 1974 - 1978). Không chỉ dừng lại ở đấy, ông đã đưa phương pháp tim mạch can thiệp vào Việt Nam để áp dụng và trở thành một bước đột phá mới về phương pháp chữa trị tim mạch. Bên cạnh đó, những thành tựu trong việc điều trị dị tật tim, van tim hẹp bẩm sinh, hẹp eo động mạch chủ, thăm dò điện sinh lý tim, đưa năng lượng sóng radio vào đốt... là những thành tựu mà quãng thời gian làm Viện trưởng Viện Tim mạch, bằng nỗ lực và tấm lòng của mình, GS. Khải và đồng nghiệp đã làm được.
Mặc dù là người sớm đưa các kỹ thuật hiện đại ứng dụng trong điều trị tim mạch, nhưng GS. Phạm Gia Khải lại cho rằng phải biết kết hợp: "Nhìn, sờ, gõ, nghe" là 4 thao tác cơ bản, kinh điển cần cho các thầy thuốc khi khám bệnh. Khi con người chưa có các dụng cụ, các máy móc phục vụ cho lâm sàng thì các kỹ năng này luôn nâng cao mức độ nhạy cảm các giác quan của thầy thuốc, giúp phân tích và tổng hợp được các triệu chứng lâm sàng của người bệnh. Còn hiện nay khi có rất nhiều các phương tiện cận lâm sàng khác thì 4 thao tác này vẫn phát huy giá trị. Kết hợp với hỏi bệnh tỉ mỉ một cách hệ thống, trong rất nhiều trường hợp, bệnh được chẩn đoán đúng và có hướng điều trị đúng. Ngoài ra, thầy thuốc tiếp xúc nhiều hơn với bệnh nhân, quan hệ giữa con người với con người trở nên nhân văn hơn, người bệnh tin tưởng, quý trọng thầy thuốc hơn.
 Mặc dù đã không còn làm công tác quản lý nhưng hằng ngày GS. Khải vẫn đi buồng khám bệnh cho bệnh nhân tại Viện. |
Ở tuổi 72, mặc dù đã nghỉ công tác quản lý nhưng niềm đam mê công việc ở ông dường như không bao giờ cạn. Hằng ngày, ông vẫn cùng các đồng nghiệp và học trò của mình đi buồng thăm bệnh nhân, "hóa giải" nhiều ca phức tạp, tham gia hội chẩn các ca khó và hỗ trợ các bệnh viện chuyên ngành và tuyến dưới. Tâm nguyện của ông và các đồng nghiệp là trong cuộc đời làm sao cứu sống được nhiều người, làm vơi đi nỗi đau của người bệnh.
Có người từng nói: "Đừng để trái tim làm khổ con người" và ông chính là người gần 50 năm làm nhiệm vụ duy trì nhịp đập những trái tim, cứu sống nhiều người bệnh. Ông là một trong những người đứng đầu ngành tim mạch ở Việt Nam - người được phong tặng nhiều danh hiệu cao quý: Thầy thuốc nhân dân, Nhà giáo nhân dân, Anh hùng lao động, GS.TS. Phạm Gia Khải - Nguyên Viện trưởng Viện Tim mạch - Bệnh viện Bạch Mai, nguyên Chủ nhiệm bộ môn Tim mạch, Trường đại học Y Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng chuyên môn bảo vệ sức khỏe cán bộ Trung ương khu vực phía Bắc, Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, hội viên Hội Tim mạch Pháp, hội viên Hội Siêu âm Mỹ, hội viên Hiệp hội Tim mạch ASEAN.
Hạnh Thu