Vùng biển cha ông để lại vậy mà tàu nước ngoài ngang nhiên xông vào “tuần tra”. Ngày 22/3/2013, tàu QNg 96382 TS của ông Bùi Văn Phải ở huyện đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) về bến Lý Sơn đã tố tàu tuần tra Trung Quốc bắn đạn lửa gây cháy nóc tàu lúc 8h ngày 20/3 trước đó. Chuyện chủ quyền cần phải đấu tranh làm rõ bằng pháp lý và chứng cứ lịch sử. Một trong những người đau đáu với vấn đề này là nhà nghiên cứu Phan Thuận An hiện đang sống tại phường Phú Hiệp, TP. Huế.
 Nhà nghiên cứu Phan Thuận An. Ảnh: trt.com |
Từ ngày còn trẻ, nhà nghiên cứu Phan Thuận An đã say mê nghiên cứu về lịch sử nước Việt. Am hiểu lịch sử lại thông thạo cả tiếng Anh, tiếng Pháp và Hán Nôm, những công trình nghiên cứu của cụ luôn có tính thuyết phục với những dẫn chứng khoa học cụ thể bằng tư liệu gốc trong nước và nhiều tài liệu gốc của nước ngoài viết về Việt Nam. “Gia tài” hiện nay của cụ là hàng trăm công trình nghiên cứu về lịch sử, văn hóa Huế và Việt Nam được xuất bản. Rất nhiều công trình trong số này được dịch ra nhiều thứ tiếng và được nhiều thư viện nổi tiếng trên thế giới lưu trữ, trong đó có Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ.
Nay tuổi cao, nhưng nhà nghiên cứu Phan Thuận An vẫn lặng lẽ đi tìm chứng cứ chủ quyền theo mệnh lệnh của trái tim một người con nước Việt. Đi sẽ đến, tìm sẽ thấy như một quy luật nếu mục đích trong tim cháy bỏng dẫu quá khứ có bị bụi thời gian phủ kín, chôn lấp. Giữa một rừng văn bản có cái nhàu nát, từ cái này lần ra cái kia, lần đầu tiên cụ trào nước mắt, tay run run khi phát hiện ra tờ Châu bản bằng tiếng Việt tại Phủ Công chúa Ngọc Sơn (con vua Đồng Khánh), tọa lạc trên đường Nguyễn Chí Thanh, TP. Huế. Đây rồi, chứng cứ là đây khi trong tờ Châu bản có nội dung ngày 10/2/1939, Tòa khâm sứ Trung kỳ đề nghị Nam triều thưởng Huy chương Long tinh hạng 5 cho đơn vị lính khố xanh ở Trung kỳ vì họ đã có công trong việc "lập đồn phòng thủ ở đảo Hoàng Sa". Đến ngày 15/2/1939, Tổng lý Ngự tiền văn phòng Trần Đình Tùng lúc bấy giờ dâng lên hoàng đế Bảo Đại tờ "tấu" xin nhà vua duyệt y và nhà vua đã phê một chữ "chuẩn"! Hoàng Sa không có người Việt, không phải thuộc đất Việt sao lại có chuyện thưởng người đồn trú ở Hoàng Sa và nhà vua đại diện cho nhà nước bấy giờ chấp thuận.
Từ Châu bản thứ nhất, cụ phát hiện ra Châu bản thứ 2 cùng nội dung nhưng có 2 văn bản bằng hai thứ tiếng Việt và Pháp. Bản tiếng Pháp sao lại văn bản của Khâm sứ Trung kỳ gửi triều đình Huế đề nghị triều đình truy tặng Huân chương Long tinh của Nam triều cho ông Louis Fontan - Chánh cai đội hạng nhất của đội lính khố xanh trú đóng tại quần đảo Hoàng Sa, đã qua đời vì bệnh sốt rét sau chuyến công tác tại quần đảo này. Bản tiếng Việt do Ngự tiền văn phòng dâng lên triều đình cũng nội dung này và được nhà vua ký phê "chuẩn y". Tài liệu chứng minh thêm có cả người Pháp đến quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam.
Những Châu bản liên quan đến Hoàng Sa được nhà nghiên cứu Phan Thuận An phát hiện chứng tỏ quần đảo Hoàng Sa đã thuộc chủ quyền của Việt Nam từ trước khi Đại chiến Thế giới lần thư hai bùng nổ. Đây là tài liệu hiếm quý, độc bản và là tư liệu chính thống của triều đình do đích thân nhà vua ký nên giá trị vừa có tính pháp lý quốc gia, vừa mang tầm quốc tế.
Thú vị nhất là ở Huế có 9 đỉnh bằng đồng được đúc năm 1836 đặt trước Thế Miếu trong Đại nội Huế, là nơi thờ các vua nhà Nguyễn bấy nay nhưng cửu đỉnh chỉ được kính nhi viễn chi. Cũng có nhiều nhà nghiên cứu nhưng chỉ thấy mỗi “đỉnh” là nơi khắc thụy hiệu của mỗi nhà vua sau khi băng hà. Tình yêu nước và nỗi đau đáu về chủ quyền biển đảo nước nhà trong cụ như sóng ra-đa chạm vào sự đồng điệu, cần tìm trên cửu đỉnh và hình ảnh biển đảo đất nước trong đó có Hoàng Sa được phát hiện qua những nét khắc trong tất cả cửu đỉnh! Bảo vật ngoài chuyện là di sản văn hóa giờ được mang thêm ý nghĩa của chứng cứ chủ quyền dân tộc.
Những nét khắc, đúc nổi trên cửu đỉnh hiện ra 153 hình ảnh về đất nước. Đặc biệt, trên 3 đỉnh trong số này có khắc hình ảnh các vùng biển của nước ta thời đó là Tây Hải (vùng biển nằm ở phía Tây của Nam Bộ, tiếp giáp với hải phận của Thái Lan), Nam Hải (phần lãnh hải nằm ở phía Nam của Nam Bộ, tiếp giáp với hải phận của các nước Malaysia, Indonesia...) và Đông Hải (biển Đông của nước ta hiện tại). Trên những hình ảnh về các vùng biển này có nhiều chi tiết thể hiện các đảo của nước ta, trong đó có quần đảo Hoàng Sa. Với những hình ảnh biển đảo được khắc trên cửu đỉnh cho thấy, hải phận của Việt Nam đã được triều đình nhà Nguyễn lúc bấy giờ quan tâm đặc biệt. Quả là chứng cứ lịch sử hùng hồn chứng minh cho chủ quyền biển đảo Việt Nam ngay từ đầu thế kỷ XIX.
 Tờ Châu bản có bút phê của vua Bảo Đại khẳng định chủ quyền Hoàng Sa được cụ Phan Thuận An phát hiện. Nguồn: UBND huyện Hoàng Sa |
Nói đến nhà nghiên cứu Phan Thuận An, giới nghiên cứu lịch sử đều biết cụ là người đóng vai trò quan trọng trong việc lập hồ sơ để quần thể di tích Cố đô Huế và Nhã nhạc Cung đình Huế được UNESCO công nhận là Di sản của thế giới. Những gì cụ làm được là kết quả của cả một đời tích lũy cho những đam mê nghiên cứu của mình. Hơn 50 năm trước, khi còn là sinh viên, cụ đã bắt tay sưu tầm các tư liệu, hình ảnh về lịch sử, văn hóa, kiến trúc Huế để sử dụng cho công tác nghiên cứu sau này. Nhiều người coi cụ là nhà Việt Nam học, nhà Huế học và tuy nghỉ hưu từ 11 năm trước nhưng đến nay, nhiều đoàn nghiên cứu trong và ngoài nước đến Huế đều phải cậy đến cụ thuyết trình về lịch sử, văn hóa, kiến trúc của Việt Nam nói chung và Huế nói riêng.Với cụ, nhà nghiên cứu không có hưu, tình yêu nước và lòng say nghề lại càng không có hưu. Và sau khi nghỉ hưu, dường như cụ có được nhiều thời gian hơn dành cho công việc nghiên cứu. “Gừng càng già càng cay”, hành trình nghiên cứu tìm bằng chứng chứng minh chủ quyền biển đảo Tổ quốc của cụ càng công phu, chặt chẽ khi đối chiếu kỹ các tài liệu trong và ngoài nước. Ngoài 2 tờ Châu bản chứng minh chủ quyền Hoàng Sa đã được cụ hiến tặng cho nhà nước, hiện cụ đang viết một cuốn sách về những phát hiện thú vị của mình liên quan đến chủ quyền biển đảo trên cửu đỉnh.
Thỉnh thoảng, người dân Huế lại thấy nhà nghiên cứu Phan Thuận An có mặt ở bãi biển Thuận An đau đáu nhìn ra biển khơi xa như gửi lòng mình đến với quần đảo quê hương. Và đấy là động lực trong cụ chăng khi tuổi cao sức yếu, nhiều người lo cho cụ song cụ vẫn thiết tha "Tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu để tìm ra thêm nhiều bằng chứng về sự thực thi liên tục chủ quyền của Việt Nam tại Hoàng Sa nói riêng và biển đảo nước mình nói chung. Chỉ mong ngày càng thêm nhiều người nghiên cứu về vấn đề này và những chứng cứ tìm thấy sẽ phát huy tối đa tác dụng". Trước thực tế hiện nay, khát khao đi tìm những tài liệu làm bằng chứng chứng minh chủ quyền biển đảo của nước ta trong cụ ngày càng cháy bỏng. Cụ cứ mong và mong những phát hiện của cụ và các thế hệ đồng nghiệp cần phải được viết thành sách và dịch ra nhiều thứ tiếng, nhất là các thứ tiếng Anh, Pháp, Trung Quốc... để dư luận thế giới ủng hộ nước ta đấu tranh ngoại giao bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Mong muốn của cụ đã thành sự thật khi đội ngũ nghiên cứu biển đảo Việt Nam ngày càng được bổ sung và thêm đông đảo bởi sóng Hoàng Sa và Trường Sa luôn vỗ trong mọi trái tim những người con nước Việt.
Với những đóng góp quan trọng trên, cụ Phan Thuận An đã được Bộ Nội vụ, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế và các cơ quan cấp Trung ương nhiều lần tặng thưởng. Năm 2009, Cụ được Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch tặng bằng khen vì đã có nhiều phát hiện, giữ gìn và hiến tặng Nhà nước tư liệu liên quan đến quần đảo. Tháng 6/2012, cụ được Bộ Tài nguyên & Môi trường tặng Giải thưởng "Biển xanh quê hương" cũng vì những phát hiện quan trọng liên quan đến chủ quyền Hoàng Sa nói riêng và biển đảo nói chung.
Tình yêu, trách nhiệm trước chủ quyền đất nước không bao giờ có tuổi bởi những con sóng vỗ bờ trên biển đảo quê hương còn dào dạt, trẻ mãi và luôn luôn mang sức trẻ của một dân tộc yêu hòa bình nhưng không bao giờ chịu khuất phục...
Lê Thuận