Ngày 14/11, Bệnh viện Quân y 175 phối hợp với các đơn vị tổ chức chuỗi hoạt động “Nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ”, nhằm giúp người dân nhận biết sớm dấu hiệu bệnh, chủ động thăm khám và nâng cao nhận thức về chăm sóc người bệnh.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2021, toàn cầu có khoảng 57 triệu người sống chung với sa sút trí tuệ. Trong đó, Alzheimer là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 60–70% trường hợp.
Hiệp hội Alzheimer Quốc tế (ADI) ước tính, cứ mỗi 3 giây, thế giới lại có thêm một người mắc sa sút trí tuệ. Tại Việt Nam, ước tính khoảng 660.000 người đang sống chung với tình trạng này và con số được dự báo tiếp tục gia tăng cùng tốc độ già hóa dân số.
Chương trình đi bộ đồng hành vì sức khoẻ trí nhớ. Ảnh: P.Thương.
PGS.TS.BS Đào Đức Tiến - Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 175 cho biết, Alzheimer và sa sút trí tuệ không chỉ ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng nhận thức, chất lượng cuộc sống của người bệnh mà còn tạo ra gánh nặng về kinh tế, tinh thần đối với gia đình và cộng đồng.
Mới ngoài 30 tuổi đã mắc Alzheimer
ThS.BS Trần Thị Hoài Thu - Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175 cho biết, sa sút trí tuệ là tình trạng suy giảm các chức năng nhận thức như ghi nhớ, học tập, suy nghĩ và xử lý thông tin, ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt độc lập.
Bệnh không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi mà còn có thể xảy ra ở những người trong độ tuổi 30–40. Các biểu hiện ở người trẻ thường không điển hình và dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe tâm thần.
ThS.BS Trần Thị Hoài Thu cho hay: “Đã từng có một nam bệnh nhân 33 tuổi, ban đầu xuất hiện những thay đổi bất thường về hành vi, tính cách. Gia đình đưa đi khám chuyên khoa sức khỏe tâm thần và được chẩn đoán trầm cảm. Tuy nhiên, tình trạng bệnh ngày càng nghiêm trọng, khả năng xử lý công việc suy giảm, đến mức người bệnh phải nghỉ việc”.
Kết quả đánh giá chuyên sâu tại Bệnh viện Quân y 175 cho thấy, tình trạng giảm chuyển hóa tại một số vùng não, ghi nhận dấu ấn sinh học phù hợp với bệnh Alzheimer. Các bác sĩ xác định bệnh nhân mắc sa sút trí tuệ do Alzheimer khi mới ngoài 30 tuổi.
Sa sút trí tuệ, Alzheimer không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi mà còn có thể xảy ra ở những người trong độ tuổi 30–40. Ảnh: P.Thương.
Một trường hợp khác là nam giáo viên khoảng 40 tuổi, ban đầu cũng xuất hiện những thay đổi về tính cách, hành vi. Dù vẫn có thể giảng dạy nhưng người bệnh bắt đầu gặp khó khăn trong việc chuẩn bị giáo án, xử lý công việc và thường xuyên phải nhờ đồng nghiệp hỗ trợ.
Nhận thấy những bất thường của chồng, người vợ đưa bệnh nhân đến bệnh viện thăm khám. Kết quả chẩn đoán hình ảnh ghi nhận nhiều tổn thương chất trắng trong não. Xét nghiệm di truyền sau đó phát hiện bệnh lý mạch máu não có yếu tố di truyền, gây suy giảm nhận thức.
Theo bác sĩ Thu, những dấu hiệu cảnh báo sa sút trí tuệ thường gặp gồm: Quên sự việc vừa xảy ra, hỏi đi hỏi lại cùng một vấn đề, quên vị trí cất đồ vật hoặc gặp khó khăn khi thực hiện những công việc quen thuộc… Người bệnh cũng có thể thay đổi tính cách, trở nên ít nói, thu mình, giảm giao tiếp xã hội, khó diễn đạt ngôn ngữ hoặc mất định hướng thời gian, không gian.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp suy giảm trí nhớ đều do Alzheimer. Tình trạng này còn có thể liên quan đến trầm cảm, căng thẳng kéo dài, đột quỵ hoặc các bệnh lý mạch máu não.
Phát hiện sớm, chăm sóc đúng cách để giảm gánh nặng bệnh tật
Ths.BS Trần Thị Hoài Thu cho biết, khoảng 45% trường hợp sa sút trí tuệ có tiềm năng được phòng ngừa hoặc trì hoãn thông qua kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi. Nếu xác định được nguyên nhân có thể điều trị, chức năng nhận thức của người bệnh có khả năng cải thiện. Trong khi đó, với các bệnh lý thoái hóa thần kinh, việc điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng, làm chậm tiến triển bệnh và duy trì chất lượng cuộc sống.
Để bảo vệ sức khỏe não bộ, người dân cần duy trì vận động thể chất, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc, tăng cường giao tiếp xã hội và thường xuyên rèn luyện trí não. Người cao tuổi có thể bắt đầu từ những hoạt động đơn giản như cùng con cháu học chữ, làm toán, đọc sách, chơi cờ, chăm sóc cây cảnh hoặc học kỹ năng mới. Việc tham gia các câu lạc bộ, gặp gỡ bạn bè và sinh hoạt cộng đồng cũng góp phần duy trì khả năng nhận thức.
“Gia đình có người mắc sa sút trí tuệ cần duy trì môi trường sống quen thuộc, kiên nhẫn trong giao tiếp, sử dụng câu nói ngắn gọn, dễ hiểu và tránh tranh cãi khi người bệnh cáu gắt. Người bệnh có thể quên nội dung cuộc tranh cãi nhưng những cảm xúc tiêu cực vẫn có thể tồn tại, khiến họ ngày càng khó hợp tác với người chăm sóc”, bác sĩ Thu chia sẻ.
Bác sĩ Thu nhấn mạnh, khi xuất hiện tình trạng suy giảm trí nhớ kéo dài, thay đổi tính cách hoặc giảm khả năng thực hiện những công việc quen thuộc, người dân cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá, xác định nguyên nhân và can thiệp kịp thời.
