Tình hình dịch sốt xuất huyết (SXH) trên địa bàn các tỉnh miền Trung, đặc biệt là TP. Đà Nẵng đang diễn biến rất phức tạp với số lượng bệnh nhân tăng nhiều lần so với cùng kỳ năm ngoái. Bước vào mùa mưa, dịch bệnh lại có xu hướng ngày càng gia tăng. Để biết rõ hơn về thông tin dịch bệnh ở các tỉnh miền Trung, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với TS. Viên Quang Mai - Phó Viện trưởng Viện Pasteur Nha Trang.
PV: Thưa ông, diễn biến dịch bệnh SXH năm nay có gì khác so với năm trước?
TS. Viên Quang Mai: SXH năm nay ở khu vực miền Trung 8 tháng đầu năm 2010 có những diễn biến khác so với mọi năm, cụ thể:
Năm 2009 là năm dịch SXH bùng phát mạnh và kéo dài ở các tỉnh miền Bắc thì năm 2010, dịch SXH bùng phát ngay từ đầu năm ở các tỉnh phía Bắc của khu vực miền Trung như TP.Đà Nẵng (giống hình thái dịch SXH của miền Bắc) nhưng kéo dài, trong khi các tỉnh phía Nam miền Trung như Bình Thuận, Ninh Thuận thì dịch SXH có vẻ lại giảm so với các năm trước (giống như hình thái dịch SXH các tỉnh phía Nam).
Năm nay đột ngột dịch SXH tăng cao ở khu vực miền Trung và Tây Nguyên (mọi năm chủ yếu là ở miền Nam).
Các ca bệnh người lớn tăng nhiều hơn các năm.
Số ca sốc do SXH và tái sốc nhiều hơn so với các năm.
SXH năm nay ở khu vực miền Trung có 3 týp virut Dengue gây nên: D1, D2 và D3, trong đó chủ yếu là D1.
PV: Tình hình dịch bệnh đang diễn biến khá phức tạp, theo ông đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên?
TS.Viên Quang Mai: Nguyên nhân chính của SXH năm nay diễn biến phức tạp có thể do:
Sự biến đổi khí hậu, sự thay đổi nhiệt độ, lượng mưa tác động đến sự sinh sản và phát triển của muỗi Aedes acgipty truyền bệnh SXH (chúng ta đã được nghe, xem hằng ngày trên tivi, đài, báo về sự nóng lên ở châu Âu, cháy rừng ở Nga, núi băng tan ở Bắc cực...).
Tất cả mọi ngành, mọi người, các cấp chính quyền đều nhận thức và công nhận dịch SXH là nguy hiểm cần phải phòng chống kịp thời nhưng trong thực tế hầu như giao phó cho ngành y tế. Các lực lượng xã hội chưa tích cực tham gia, hoặc có tham gia theo chỉ đạo của chính quyền cũng làm qua loa, chiếu lệ. Điển hình là vấn đề diệt bọ gậy, lăng quăng; nhiều địa phương báo cáo đã tổ chức 2 -3 chiến dịch tổng vệ sinh gia đình, làng xóm, thau rửa dụng cụ chứa nước đọng để diệt bọ gậy nhưng khi các viện về điều tra thì không thấy giảm (có nơi còn ngược lại - tăng thêm). Đây là một trong những nguyên nhân mấu chốt làm bệnh dịch lây lan rộng, kéo dài.
Một số cơ chế chính sách chưa hợp lý và kịp thời như: khi chưa công bố dịch SXH thì không được phép chi kinh phí cho cán bộ tham gia giám sát, điều trị, xét nghiệm, lấy mẫu hoặc xử lý ổ dịch. Công cho người đi phun quá thấp so với công lao động thực tế nên không thuê được người đi phun. Hóa chất diệt muỗi phải chờ đợi đấu thầu qua nhiều thủ tục rất lâu. Sinh phẩm chẩn đoán thì đắt, ít nơi cung cấp, mua với số lượng ít lại phải đấu thầu nên không kịp thời; hạn sử dụng ngắn nên các tỉnh rất khó khăn.
Mức lương của cán bộ y tế dự phòng thấp nên không thu hút được cán bộ vào ngành, do vậy rất nhiều trung tâm YTDP tỉnh, huyện luôn thiếu người có đủ chuyên môn, năng lực và nhiệt tình với công việc. Đặc biệt thiếu bác sĩ dịch tễ và cán bộ giám sát côn trùng.
 Phun hóa chất phòng chống sốt xuất huyết. |
PV: Dưới sự chỉ đạo của Bộ Y tế, Viện đã và đang có những biện pháp nào để dập dịch và ngăn chặn dịch SXH lan rộng trên địa bàn các tỉnh miền Trung, thưa ông?
TS. Viên Quang Mai: Theo sự phân công của Bộ Y tế, Viện chúng tôi đã triển khai thực hiện:
Thành lập, kiện toàn và họp Ban chỉ đạo phòng chống SXH khu vực miền Trung, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng viện, từng thành viên (gồm Viện Pasteur Nha Trang, Viện Sốt rét, ký sinh trùng Quy Nhơn, BV Trung ương Huế, BV Các bệnh nhiệt đới TP.HCM, BV Nhi Đồng I và BV Nhi đồng II); Tăng cường kiểm tra, góp ý xây dựng kế hoạch hoạt động phòng chống SXH của các tỉnh trong khu vực; Trực tiếp giám sát, chỉ đạo công tác giám sát, lấy mẫu, điều tra ca bệnh, điều tra côn trùng, xử lý ổ dịch tại các địa bàn trọng điểm của các tỉnh; Hỗ trợ các tỉnh xác minh tác nhân gây dịch, đặc biệt phân lập chủng Dengue gây dịch ở từng địa phương (năm 2010 phát hiện có 3 chủng D1, D2 và D3, trong đó D1 là týp chủ yếu gây dịch SXH ở miền Trung). Đồng thời với tìm tác nhân Dengue gây SXH, Viện cũng đang triển khai xác minh thêm tác nhân Chikungunia gây bệnh cảnh tương tự; Hỗ trợ hóa chất và hướng dẫn kỹ thuật phun xe ôtô cho các tỉnh. (đã hỗ trợ gần 3.000 lít hóa chất diệt muỗi các loại). Trực tiếp thử kháng và thử sinh học cho các tỉnh để có cơ sở khoa học kiến nghị sử dụng hóa chất hợp lý, hiệu quả; Chỉ đạo phun chủ động trước mùa dịch 4 thành phố có đông học sinh đến tham dự thi đại học và cao đẳng như TP.Huế, TP.Đà Nẵng, TP.Quy Nhơn và TP.Nha Trang; Từ kinh nghiệm thực tiễn trực tiếp phòng chống dịch tại các địa phương, tham gia xây dựng và góp ý các nội dung, biện pháp phòng chống SXH cho các tỉnh và cho Bộ Y tế.
PV: Trước diễn biến phức tạp của dịch SXH, ông có lời khuyên gì đối với người dân miền Trung nói riêng và cả nước nói chung?
TS. Viên Quang Mai: Thực hiện tốt các khuyến cáo của ngành y tế về phòng bệnh SXH như ngủ màn, dùng các biện pháp dân gian xua, diệt muỗi, dùng bình xịt muỗi cá nhân, nhang muỗi, vợt muỗi... và khi có dấu hiệu nguy hiểm cần đưa ngay người bệnh tới cơ sở y tế.
Đặc biệt tích cực thường xuyên kiểm tra, xóa bỏ nơi trú ngụ của bọ gậy, nơi sinh đẻ của muỗi ngay trong nhà và vườn của gia định mình như: đổ bỏ dụng cụ phế thải, bịt kín hoặc thả cá vào hồ, bể nước ăn uống, sinh hoạt; bỏ muối vào chân chạn bát, thau rửa các hồ, bể làm lạnh chưng cất rượu, các máng ăn, uống của gà, vịt, chó, lọ hoa, chậu, bể cảnh.
Khi y tế tổ chức phun thuốc diệt muỗi cần mở cửa ra vào, cửa sổ để thuốc có thể bay vào trong nhà diệt muỗi.
Các địa phương cần tổ chức các tổ/nhóm kiểm tra, giám sát quyết liệt hàng ngày, thông báo cụ thể bằng các phương tiện thông tin sẵn có của địa phương, nêu đích danh những gia đình không thực hiện hoặc thực hiện chưa tốt và có biện pháp, chế tài thưởng, phạt đúng mức đối với các gia đình không nghiêm túc thực hiện các biện pháp phòng chống dịch.
Tránh quá lo lắng, yêu cầu phải được nằm BV, phải được truyền dịch khi cán bộ y tế khuyên chưa cần thiết.
Không truyền dịch tại nhà hoặc thầy thuốc tư. Không dùng các thuốc hạ sốt khác ngoài paracetamol.
Khi bị bệnh đến mức phải nằm bệnh viện thì phải tuân thủ đúng nội quy bệnh viện, không tự ý trốn, bỏ viện về nhà sẽ có nguy cơ lây bệnh cho người trong gia đình hoặc hàng xóm xung quanh.
Xin cảm ơn ông!
Hà Anh (thực hiện)