Metformin là một trong những thuốc được sử dụng phổ biến để điều trị đái tháo đường type 2 nhờ hiệu quả kiểm soát đường huyết và giá thành hợp lý. Tuy nhiên, người bệnh cần hiểu rõ cách dùng thuốc, những yếu tố cần tránh và các dấu hiệu bất thường cần lưu ý để hạn chế nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.
1. Tránh rượu bia khi dùng metformin
Rượu làm giảm khả năng chuyển hóa lactate của gan. Khi dùng metformin, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ như suy thận, suy gan hoặc thiếu oxy mô, sự kết hợp với rượu có thể làm tăng nguy cơ nhiễm toan lactic – biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng. Nguy cơ đáng lưu ý hơn khi uống nhiều rượu trong thời gian ngắn, uống rượu kéo dài hoặc uống khi bụng đói.
Với người dùng insulin hoặc thuốc nhóm sulfonylurea, rượu còn làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, kể cả hạ đường huyết muộn vào ban đêm. Vì vậy, người mắc đái tháo đường cần thận trọng với rượu bia khi sử dụng thuốc, đồng thời trao đổi với bác sĩ về nguy cơ tương tác tùy loại thuốc và tình trạng sức khỏe.
Trong quá trình dùng thuốc, người bệnh nên theo dõi đường huyết tại nhà, tái khám đều đặn, kiểm tra chức năng thận, chức năng gan và chỉ số HbA1c theo lịch hẹn. Nguồn ảnh minh họa Pexels.
2. Tránh uống thuốc với nước ép trái cây, nước ngọt
Nguyên tắc chung là uống metformin với nước lọc, trong bữa ăn hoặc ngay sau ăn để giảm khó chịu đường tiêu hóa. Không nên dùng nước ép trái cây hay nước ngọt để uống thuốc. Những loại nước này chứa nhiều đường tự do, được hấp thu rất nhanh và làm đường huyết tăng cao, đi ngược với mục tiêu điều trị.
Một cốc nước ép cam khoảng 240 ml thường chứa 20 - 25 gram đường, một lon nước ngọt có ga cỡ 330 ml chứa khoảng 35 gram. Ngay cả nước ép nguyên chất không thêm đường cũng không phải ngoại lệ, vì quá trình ép đã loại bỏ phần lớn chất xơ giúp làm chậm hấp thu đường.
Với nước ép bưởi chùm và có thể cả bưởi, cần thận trọng ở người dùng nhiều loại thuốc, vì loại nước ép này được biết là làm thay đổi nồng độ của khá nhiều thuốc, trong đó có một số thuốc hạ mỡ máu và thuốc tim mạch. Với metformin chưa ghi nhận tương tác đáng kể, nhưng nếu đang dùng phối hợp nhiều thuốc thì nên hỏi dược sĩ trước.
Trà không đường cũng chưa có bằng chứng rõ ràng làm giảm tác dụng của metformin, tuy vậy nước lọc vẫn là lựa chọn đơn giản và an toàn nhất.
3. Một số lưu ý
Ngoài rượu bia, nhiễm toan lactic có thể bị thúc đẩy bởi nhiễm trùng nặng, mất nước, thiếu oxy do suy tim hoặc suy hô hấp, mới phẫu thuật lớn, suy giảm chức năng thận nặng và việc dùng thuốc cản quang có iod trong một số xét nghiệm hình ảnh, nên cần báo cho nhân viên y tế biết mình đang dùng metformin trước khi chụp hay phẫu thuật. Các dấu hiệu cảnh báo gồm mệt lả không rõ nguyên nhân, đau cơ lan tỏa, buồn nôn, nôn, đau bụng, khó thở, lơ mơ. Khi xuất hiện các dấu hiệu này cần ngừng thuốc và đến cơ sở y tế ngay.
Dùng metformin kéo dài còn có thể làm giảm hấp thu vitamin B12, dẫn đến thiếu B12 với biểu hiện tê bì tay chân, thiếu máu, mệt mỏi, dễ bị nhầm với biến chứng thần kinh của đái tháo đường. Người dùng thuốc lâu năm nên được bác sĩ cân nhắc kiểm tra nồng độ B12 định kỳ và chỉ bổ sung theo hướng dẫn, không tự mua thực phẩm bổ sung.
Về tương tác thuốc, một số thuốc như cimetidin, thuốc điều trị loét dạ dày, có thể làm tăng nồng độ metformin trong máu. Phối hợp với insulin hoặc sulfonylure cũng làm tăng nguy cơ hạ đường huyết. Vì vậy cần báo cho bác sĩ và dược sĩ biết tất cả các thuốc đang dùng, kể cả thuốc không kê đơn và thảo dược, đồng thời không tự ý tăng giảm liều.
Nhiều người khi mới dùng metformin bị đầy bụng, buồn nôn, tiêu chảy. Thông thường bác sĩ sẽ bắt đầu với liều thấp, uống cùng bữa ăn rồi tăng dần sau mỗi 1 đến 2 tuần để đường tiêu hóa thích nghi, vì vậy không nên tự ý ngừng thuốc ngay khi thấy khó chịu mà cần trao đổi với bác sĩ.
Người bệnh nên theo dõi đường huyết tại nhà, tái khám đều đặn, kiểm tra chức năng thận, chức năng gan và chỉ số HbA1c theo lịch hẹn, đồng thời duy trì chế độ ăn hợp lý và vận động đều đặn, vì thuốc chỉ phát huy tốt khi đi kèm lối sống lành mạnh. Mọi thắc mắc về thuốc nên được giải đáp trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ.
