Khi cảm giác nóng, lạnh và đau ở bàn chân giảm, người bệnh đái tháo đường có thể không nhận ra vết bỏng hay trầy xước. Vì vậy, cần biết cách vệ sinh, kiểm tra bàn chân và đi khám khi có dấu hiệu bất thường.
1. Tê bì có phải do biến chứng đái tháo đường?
Tê bì, kiến bò, châm chích, nóng rát hoặc đau nhói ở bàn chân, bàn tay có thể là biểu hiện tổn thương thần kinh ngoại biên do đái tháo đường. Triệu chứng thường bắt đầu ở các ngón chân, lan lên cẳng chân rồi có thể ảnh hưởng đến bàn tay. Có người đau rát nhiều; có người lại giảm cảm giác nóng, lạnh và đau. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), khoảng một nửa số người mắc đái tháo đường có thể gặp tổn thương thần kinh ngoại biên.
Tê bì cũng có thể liên quan đến thiếu vitamin B12, nhất là khi dùng metformin kéo dài ở người đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, bệnh thận, uống nhiều rượu, chèn ép dây thần kinh hoặc tác dụng phụ của một số thuốc. Khuyến cáo năm 2026 của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) lưu ý bác sĩ cần tìm những nguyên nhân này khi đánh giá người bệnh. Người bệnh cũng nên ghi lại thời điểm bắt đầu tê, vùng bị tê, triệu chứng đi kèm và các thuốc đang dùng để trao đổi với bác sĩ; không tự mua thuốc hay vitamin quảng cáo là "bổ thần kinh" để tự điều trị.
Nếu tê xuất hiện đột ngột, nhất là ở một bên cơ thể, kèm yếu liệt, méo miệng hoặc nói khó, hãy gọi cấp cứu. Đây có thể là dấu hiệu đột quỵ, không nên chờ theo dõi tại nhà.

Người mắc đái tháo đường bị tê bì chân tay không nên tùy tiện ngâm chân bằng nước nóng, chườm nóng hoặc đắp lá. Ảnh minh họa AI.
2. Vì sao cần tránh ngâm chân và chườm nóng?
Tổn thương thần kinh có thể làm giảm cảm giác nóng, lạnh và đau. Người bệnh vì thế có thể không nhận ra nước quá nóng, túi chườm hoặc chai nước nóng đang làm bỏng da. Vết bỏng có khi chỉ được phát hiện khi da đã đỏ, phồng rộp hoặc trợt loét. Nếu tuần hoàn kém, vết thương cũng có thể lâu lành và dễ nhiễm trùng.
Hướng dẫn của Nhóm Công tác Quốc tế về Bệnh lý Bàn chân Đái tháo đường (IWGDF) khuyên người có nguy cơ loét rửa chân hằng ngày, lau khô kỹ và tránh ngâm chân thường xuyên. Nước rửa chân cần dưới 37°C.
Lá lốt, ngải cứu, gừng hay lá trầu không chưa được chứng minh có thể điều trị nguyên nhân tê bì hoặc phục hồi dây thần kinh. Lá không sạch, rượu, muối hay chất bôi không rõ thành phần có thể gây kích ứng, nhất là khi da đã trầy xước. Không đắp lá hoặc bôi thuốc dân gian lên vùng da nứt, phồng rộp hay có vết loét.
3. Vệ sinh và bảo vệ bàn chân như thế nào?
Rửa chân nhẹ nhàng mỗi ngày bằng nước ấm vừa phải, không nóng. Nếu bàn chân giảm cảm giác, hãy dùng nhiệt kế kiểm tra nước hoặc nhờ người thân; không dùng chân để thử nhiệt độ. Lau khô bằng khăn mềm, chú ý kẽ ngón; có thể bôi kem dưỡng ẩm lên vùng da khô ở lòng bàn chân, gót và mu bàn chân, nhưng tránh bôi vào kẽ ngón.
Mỗi ngày, quan sát cả hai bàn chân, lòng bàn chân, gót và kẽ ngón để phát hiện vết đỏ, nứt, phồng rộp, vết cắt, chai chân hoặc vùng đổi màu; có thể dùng gương hoặc nhờ người thân nếu khó cúi nhìn; mang giày vừa chân, đi tất sạch và không đi chân trần, kể cả trong nhà; tránh đèn sưởi, túi chườm và chai nước nóng; không tự cắt chai chân hoặc dùng miếng dán, dung dịch tẩy chai; hãy hỏi nhân viên y tế cách xử lý.
Theo khuyến cáo của ADA và IWGDF, người mắc đái tháo đường cần được khám bàn chân ít nhất mỗi năm một lần. Người đã giảm cảm giác, có bệnh mạch máu ngoại biên, biến dạng bàn chân hoặc từng loét cần được theo dõi thường xuyên hơn, tùy mức nguy cơ.
4. Khi nào cần đi khám sớm?
Khi phát hiện vết phồng rộp, vết cắt, nứt da hoặc loét, người bệnh nên đi khám để được đánh giá; đừng chờ đến khi đau do giảm cảm giác có thể khiến tổn thương bị bỏ sót. Bàn chân đỏ, nóng, sưng, chảy dịch, có mủ hoặc đổi màu cũng cần được khám sớm.
NIDDK lưu ý bàn chân mới sưng, nóng và đỏ ở người mắc đái tháo đường có thể là nhiễm trùng hoặc bàn chân Charcot, kể cả khi không đau nhiều. Người bệnh cần đi khám ngay; trong lúc chờ, hạn chế đi lại và tì đè lên chân đó. Nếu có sốt, rét run, mủ hoặc vùng đỏ lan rộng, hãy đến bệnh viện ngay.
Với người mắc đái tháo đường, giữ da bàn chân lành lặn và xử trí sớm các tổn thương giúp hạn chế bỏng, loét và nhiễm trùng.
Mời độc giả xem thêm video:
Người bệnh đái tháo đường cần lưu ý để kiểm soát bệnh vào mùa đông | SKĐS

