Tiêm vaccine zona tái tổ hợp giúp giảm biến cố tim mạch
Nhắc đến zona thần kinh, nhiều người cao tuổi thường nghĩ tới những mụn nước đau rát chạy thành dải trên một bên cơ thể.
Một số người hết tổn thương ngoài da nhưng cơn đau dây thần kinh vẫn dai dẳng hàng tháng.
Vì vậy, mục tiêu quen thuộc của vaccine zona là ngăn bệnh zona và biến chứng đau thần kinh sau zona.
Nhưng một nghiên cứu lớn công bố cuối tháng 8/2026 lại khiến vaccine này được chú ý ở một góc khác: tim mạch.
Những người cao tuổi được tiêm vaccine zona tái tổ hợp trong nghiên cứu có gánh nặng một số biến cố tim mạch thấp hơn trong những năm tiếp theo so với nhóm từng sử dụng vaccine zona sống giảm độc lực thế hệ cũ.
Vaccine zona tái tổ hợp được sử dụng chủ yếu để phòng zona và đau thần kinh sau zona; lợi ích tim mạch hiện vẫn đang được nghiên cứu. Hình minh họa AI.
Nghiên cứu sử dụng một “thí nghiệm tự nhiên” xảy ra khi Mỹ chuyển khá nhanh từ vaccine zona sống giảm độc lực sang vaccine zona tái tổ hợp.
Các nhà khoa học so sánh hai nhóm người từ 60 tuổi trở lên được tiêm vaccine vào cùng khoảng thời gian trong năm nhưng ở hai năm khác nhau.
Nhóm thứ nhất gồm 36.460 người được tiêm trong năm 2017, thời điểm gần như toàn bộ sử dụng vaccine sống thế hệ cũ.
Nhóm thứ hai gồm 36.460 người được tiêm năm 2018, khi hơn 90% đã chuyển sang vaccine tái tổ hợp.
Hai nhóm được ghép tương đồng về nhiều đặc điểm để giảm bớt sai lệch.
Sau đó, các nhà nghiên cứu theo dõi những biến cố gồm:
- Bệnh tim thiếu máu cục bộ.
- Suy tim.
- Đột quỵ thiếu máu não.
Thời gian theo dõi kéo dài tới 7 năm.
Người cao tuổi không nên xem vaccine zona là biện pháp thay thế kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết và các thuốc tim mạch được chỉ định. Hình minh họa AI.
Vì sao zona lại có thể liên quan đến tim và mạch máu?
Zona do virus varicella-zoster gây ra. Đây cũng là virus gây bệnh thủy đậu.
Sau khi một người mắc thủy đậu, virus không biến mất hoàn toàn. Nó tồn tại trong trạng thái “ngủ” ở các hạch thần kinh.
Nhiều năm sau, khi miễn dịch suy giảm theo tuổi hoặc do bệnh lý, virus có thể tái hoạt động và gây zona.
Ở tuổi càng cao, nguy cơ tái hoạt động càng lớn. Nhưng ảnh hưởng của zona có thể không dừng ở da và dây thần kinh.
Một số nghiên cứu đã quan sát thấy nguy cơ biến cố tim mạch tăng lên sau một đợt zona, đặc biệt trong những tuần hoặc tháng gần thời điểm mắc bệnh.
Virus có thể liên quan tới thành mạch
Một giả thuyết là virus varicella-zoster có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến mạch máu.
Virus có thể liên quan đến tình trạng viêm thành động mạch và tổn thương mạch máu.
Trong khi đó, viêm cũng đóng vai trò quan trọng trong:
- Xơ vữa động mạch.
- Làm mất ổn định mảng xơ vữa.
- Hình thành huyết khối.
- Một số biến cố tim mạch cấp.
Một đợt nhiễm trùng cấp còn có thể làm:
- Nhịp tim tăng;
- Nhu cầu oxy của cơ thể tăng;
- Tình trạng đông máu thay đổi;
- Phản ứng viêm toàn thân mạnh lên.
Ở một người vốn đã có mảng xơ vữa, những thay đổi này về lý thuyết có thể góp phần làm tăng nguy cơ xuất hiện biến cố.
Nếu vaccine ngăn zona, liệu tim mạch cũng được hưởng lợi?
Đây là giả thuyết khá hợp lý.
Nếu một đợt zona có thể làm tăng viêm và thúc đẩy nguy cơ tim mạch, việc phòng được zona có thể gián tiếp tránh một trong những yếu tố kích hoạt đó.
Nhưng đó chưa phải lời giải thích duy nhất.
Vaccine tái tổ hợp còn tạo ra phản ứng miễn dịch mạnh. Các nhà khoa học đang đặt câu hỏi liệu cách hệ miễn dịch được kích hoạt sau tiêm có thể tạo ra những ảnh hưởng rộng hơn ngoài việc chống virus hay không.
Hiện chưa thể xác định chắc chắn cơ chế nào giải thích kết quả nghiên cứu.
Đây chính là lý do các tác giả kêu gọi tiếp tục nghiên cứu cơ chế và thực hiện thử nghiệm lâm sàng.
Vaccine zona hiện được tiêm chủ yếu để phòng điều gì?
Mục đích chính vẫn là phòng herpes zoster và biến chứng liên quan.
Vaccine tái tổ hợp hiện được đánh giá có hiệu quả rất cao trong phòng zona và đau thần kinh sau zona ở người lớn tuổi có hệ miễn dịch bình thường.
Đau thần kinh sau zona là biến chứng đặc biệt đáng ngại.
Cơn đau có thể:
- Bỏng rát.
- Như điện giật.
- Châm chích.
- Đau ngay cả khi quần áo chạm nhẹ vào da.
Có người phải chịu đau nhiều tháng hoặc lâu hơn sau khi tổn thương da đã biến mất.
Ở người cao tuổi, cơn đau kéo dài còn ảnh hưởng giấc ngủ, vận động, tâm trạng và khả năng sinh hoạt độc lập.
Người đã từng bị zona còn cần tiêm không?
Việc từng mắc zona không có nghĩa một người chắc chắn sẽ không mắc lại. Virus vẫn tồn tại trong cơ thể và bệnh có thể tái phát.
Theo các hướng dẫn tiêm chủng hiện hành tại Mỹ, người đủ tuổi vẫn được khuyến nghị tiêm vaccine tái tổ hợp kể cả đã từng bị zona trước đó.
Tuy nhiên, vaccine không dùng để điều trị một đợt zona đang hoạt động.
Người đang mắc bệnh nên chờ giai đoạn cấp qua đi và trao đổi với nhân viên y tế về thời điểm phù hợp.
Người bệnh tim mạch có tiêm được vaccine zona không?
Việc có tăng huyết áp, bệnh mạch vành hoặc từng đột quỵ không tự động là chống chỉ định vaccine zona tái tổ hợp.
Ngược lại, nhiều người trong độ tuổi cần tiêm chính là nhóm đồng thời có bệnh tim mạch.
Tuy nhiên, trước tiêm cần thông báo:
- Bệnh nền.
- Thuốc đang dùng.
- Dị ứng nghiêm trọng trước đây.
- Tình trạng sốt hoặc bệnh cấp tính.
- Tình trạng suy giảm miễn dịch.
Người từng phản ứng dị ứng nghiêm trọng với một thành phần vaccine cần được nhân viên y tế đánh giá.
Phòng tim mạch vẫn không thể bỏ qua những việc quen thuộc
Dù nghiên cứu về vaccine zona có tiếp tục mang lại kết quả tích cực, những biện pháp đã được chứng minh để phòng nhồi máu cơ tim và đột quỵ vẫn không thay đổi.
Người cao tuổi cần:
- Kiểm soát huyết áp.
- Kiểm soát đường huyết nếu mắc đái tháo đường.
- Điều trị rối loạn lipid máu.
- Không hút thuốc.
- Vận động phù hợp.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Điều trị rung nhĩ khi có.
- Tuân thủ thuốc được kê.
Vaccine, nếu sau này được chứng minh có thêm lợi ích tim mạch, sẽ là một lớp bảo vệ bổ sung chứ không thay thế những nền tảng này.
