Cụ ông hoại tử ngón chân do thiếu máu chi
Tại Bệnh viện Đà Nẵng, các bác sĩ vừa điều trị thành công một trường hợp nặng liên quan đến tắc động mạch chi.
Bệnh nhân là cụ ông T.T.S., 81 tuổi, quê ở Nghệ An, nhập viện trong tình trạng đau dữ dội, các ngón chân phải bị hoại tử. Kết quả thăm khám cho thấy người bệnh bị hẹp động mạch chậu hai bên, tắc động mạch đùi nông phải, kèm theo tình trạng xơ vữa và vôi hóa mạch máu lan tỏa.
Ban đầu, các bác sĩ tiến hành can thiệp nội mạch và nong thành công động mạch chậu trái. Tuy nhiên, hệ mạch bên phải bị vôi hóa nặng nên không thể tái thông hoàn toàn bằng phương pháp này.
Trước tình trạng phức tạp, ê-kíp điều trị đã chuyển sang phẫu thuật nhiều giai đoạn, thực hiện bắc cầu động mạch đùi trái - đùi phải, đồng thời bóc nội mạc động mạch đùi phải nhằm tái lập dòng máu xuống chi. Sau phẫu thuật, tình trạng tưới máu được cải thiện rõ rệt, bàn chân dần hồng trở lại. Người bệnh có thể đi lại, sinh hoạt bình thường và đã được xuất viện. Trường hợp này là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ nguy hiểm của bệnh nếu không được phát hiện sớm.
Bệnh tắc động mạch chân thường tiến triển âm thầm, triệu chứng không rõ ràng, đặc biệt ở giai đoạn đầu.
Tắc động mạch dễ nhầm lẫn với bệnh xương khớp
Tắc động mạch chi là tình trạng dòng máu nuôi dưỡng các chi (tay, chân) bị cản trở do hẹp hoặc tắc nghẽn động mạch. Bệnh thường tiến triển âm thầm, triệu chứng không rõ ràng, đặc biệt ở giai đoạn đầu.
Ở người lớn tuổi, biểu hiện đau chân khi đi lại, tê bì hoặc yếu chi rất dễ bị nhầm lẫn với thoái hóa khớp, thoát vị đĩa đệm hoặc các bệnh lý thần kinh. Chính vì vậy, nhiều trường hợp chỉ đến bệnh viện khi bệnh đã ở giai đoạn nặng, gây thiếu máu nghiêm trọng, thậm chí hoại tử.
Tắc động mạch chi có thể xảy ra theo hai cơ chế chính:
- Tắc động mạch cấp tính do thuyên tắc: Cục máu đông hình thành ở nơi khác trong hệ tuần hoàn (thường từ tim) di chuyển đến và gây tắc mạch.
- Huyết khối tại chỗ: Hình thành cục máu đông ngay tại vị trí động mạch bị tổn thương, thường liên quan đến xơ vữa động mạch.
Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá… cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.
Những dấu hiệu cảnh báo tắc động mạch
Nhận biết sớm triệu chứng là yếu tố quyết định trong việc cứu chi và giảm nguy cơ biến chứng. Một số dấu hiệu điển hình của tắc động mạch chi cấp tính bao gồm:
- Đau đột ngột
Người bệnh có thể xuất hiện cơn đau dữ dội, đột ngột tại chi bị tắc mạch. Cơn đau thường khiến bệnh nhân phải ngừng mọi hoạt động, thậm chí không thể đi lại.
- Dị cảm
Cảm giác tê bì, châm chích như kiến bò là dấu hiệu thường gặp. Ban đầu, cảm giác nông ngoài da giảm dần, sau đó có thể mất hoàn toàn cả cảm giác sâu.
- Chân lạnh
Chi bị tắc động mạch thường lạnh hơn rõ rệt so với bên còn lại. Ở những trường hợp đến muộn, khi sờ vào có thể thấy lạnh như "vật vô tri", phản ánh tình trạng thiếu máu nghiêm trọng.
- Thay đổi màu sắc da
Ngay sau khi bị tắc mạch, vùng da chi bị thiếu máu trở nên tái nhợt. Sau đó, có thể xuất hiện các đốm tím do xuất huyết dưới da và hoại tử mô. Đây là dấu hiệu quan trọng giúp chẩn đoán. Mạch ở phía dưới vị trí tắc thường không bắt được. Khi kết hợp với dấu hiệu chi lạnh và đổi màu da, đây là những bằng chứng có giá trị cao trong xác định bệnh.
- Yếu hoặc liệt cơ
Do thiếu máu nuôi, các cơ ở chi bị ảnh hưởng sẽ suy giảm chức năng. Ban đầu là yếu, sau đó có thể tiến triển thành liệt hoàn toàn nếu không được can thiệp kịp thời.
Biến chứng nguy hiểm nếu chậm trễ điều trị
Tắc động mạch chi là tình trạng cấp cứu y khoa. Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với nhiều hậu quả nghiêm trọng:
- Hoại tử chi: Do thiếu máu kéo dài, mô không được nuôi dưỡng sẽ bị chết, buộc phải cắt cụt chi.
- Nhiễm trùng: Vùng hoại tử dễ bị nhiễm khuẩn, lan rộng ra toàn thân.
- Nhiễm trùng huyết: Vi khuẩn xâm nhập vào máu gây nguy hiểm đến tính mạng.
- Tử vong: Trong các trường hợp nặng, đặc biệt ở người cao tuổi có bệnh nền.
Để xác định chính xác tình trạng tắc động mạch chi, bác sĩ có thể chỉ định một số phương pháp cận lâm sàng như:
- Siêu âm Doppler mạch máu: Giúp đánh giá lưu lượng và vị trí tắc nghẽn
- Chụp X-quang động mạch (chụp mạch): Xác định rõ cấu trúc và mức độ tổn thương của hệ mạch
Tùy theo mức độ bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp như dùng thuốc, can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật.
Khi nào cần đi khám?
Các khuyến cáo cho thấy chúng ta cần khám định kỳ đặc biệt là người cao tuổi không nên chủ quan khi xuất hiện các triệu chứng như:
- Đau chân khi đi lại, phải dừng lại nghỉ
- Tê bì, lạnh chân kéo dài
- Da chân đổi màu bất thường
- Vết thương ở chân lâu lành
Khi có các dấu hiệu trên, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm. Việc phát hiện và điều trị kịp thời có thể giúp bảo tồn chi và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Để giảm nguy cơ mắc tắc động mạch nên:
- Kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường
- Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế mỡ động vật
- Tập thể dục đều đặn, phù hợp với thể trạng
- Không hút thuốc lá Khám sức khỏe định kỳ
Tóm lại: Tắc động mạch chi là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm. Những dấu hiệu tưởng chừng đơn giản như đau, tê chân kéo dài ở người lớn tuổi không nên bị xem nhẹ.
Chủ động lắng nghe cơ thể và đi khám kịp thời chính là chìa khóa giúp phòng tránh biến chứng, bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.
