Ngoài điều trị theo nguyên nhân, người bị rối loạn tiền đình cần chú ý chế độ ăn uống, sinh hoạt và môi trường sống. Một số thực phẩm, đồ uống và thói quen có thể khiến triệu chứng chóng mặt, mất thăng bằng, ù tai nặng hơn hoặc làm tăng nguy cơ té ngã.
Rối loạn tiền đình là tình trạng hệ thống tiền đình - bộ phận nằm ở tai trong và các đường dẫn truyền thần kinh liên quan đến não - hoạt động bất thường, gây ra các triệu chứng như chóng mặt, quay cuồng, mất thăng bằng, buồn nôn hoặc cảm giác chao đảo.
Nguyên nhân gây chóng mặt rất đa dạng, từ bệnh lý tai trong, rối loạn tiền đình ngoại biên đến các vấn đề thần kinh, tim mạch, huyết áp hoặc tác dụng phụ của thuốc. Vì vậy, không có một chế độ "kiêng" chung cho tất cả người bệnh. Tuy nhiên, một số thực phẩm và thói quen nên được hạn chế để tránh làm triệu chứng nặng hơn.
1. Rối loạn tiền đình kiêng ăn gì?
- Hạn chế đồ uống có cồn
Rượu, bia có thể ảnh hưởng đến chức năng của hệ thần kinh và hệ thống tiền đình, đồng thời làm thay đổi cảm nhận về thăng bằng. Sau khi uống rượu, người bệnh có thể cảm thấy chóng mặt, chao đảo và phản xạ kém hơn. Đồ uống có cồn cũng ảnh hưởng đến giấc ngủ, từ đó có thể khiến tình trạng chóng mặt khó chịu hơn ở một số người.
Vì vậy, người thường xuyên bị chóng mặt nên hạn chế hoặc tránh rượu, bia, đặc biệt khi đang có triệu chứng. Không nên tự đặt ra một mức "cồn an toàn" để điều trị rối loạn tiền đình. Nếu triệu chứng xuất hiện hoặc nặng lên sau khi uống rượu, nên tránh sử dụng.
- Hạn chế thực phẩm nhiều muối
Ăn quá nhiều muối có thể gây giữ nước và làm tăng huyết áp. Với người mắc một số bệnh lý tai trong, đặc biệt là bệnh Ménière, bác sĩ có thể khuyến nghị kiểm soát lượng muối trong chế độ ăn nhằm góp phần ổn định dịch ở tai trong.
Các thực phẩm thường chứa nhiều muối gồm thức ăn chế biến sẵn, đồ hộp, thịt chế biến, mì ăn liền, đồ ăn nhanh, nước chấm và các loại thực phẩm muối. Không nên kiêng muối quá mức nếu không có chỉ định mà cần duy trì chế độ ăn cân đối, ưu tiên thực phẩm tươi và đọc kỹ hàm lượng natri trên nhãn sản phẩm.
Người bị rối loạn tiền đình cần chú ý chế độ ăn uống. Ảnh: Hải Phong.
- Sử dụng caffeine phù hợp
Cà phê, trà đặc, nước tăng lực, chocolate và một số loại đồ uống khác có chứa caffeine. Ở một số người, caffeine có thể làm tăng cảm giác bồn chồn, ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc khiến ù tai rõ hơn. Tuy nhiên, không phải tất cả người bị chóng mặt đều phải loại bỏ hoàn toàn caffeine.
Nếu nhận thấy triệu chứng xuất hiện hoặc tăng lên sau khi sử dụng nhiều caffeine, có thể giảm lượng dùng và theo dõi đáp ứng. Người thường xuyên sử dụng caffeine cũng không nên ngừng đột ngột với lượng lớn vì có thể xuất hiện đau đầu, mệt mỏi hoặc khó chịu do cai caffeine.
- Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn
Thịt chế biến, đồ ăn nhanh, đồ hộp, snack và nhiều loại thực phẩm đóng gói thường chứa nhiều muối, chất béo hoặc đường. Sử dụng thường xuyên không có lợi cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa, từ đó có thể ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe tổng thể.
Không nên mặc định các phụ gia như bột ngọt, nitrat hay nitrit là nguyên nhân trực tiếp gây rối loạn tiền đình ở tất cả mọi người. Quan trọng hơn là xây dựng chế độ ăn đa dạng, ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein lành mạnh và uống đủ nước.
2. Những thói quen cần tránh
- Không hút thuốc lá
Nicotine có thể gây co mạch và ảnh hưởng đến hệ tim mạch. Bỏ thuốc lá giúp giảm nhiều nguy cơ sức khỏe và là lựa chọn có lợi đối với người thường xuyên bị chóng mặt, ù tai.
- Tránh thay đổi tư thế quá đột ngột
Đứng lên nhanh từ tư thế nằm hoặc ngồi có thể gây tụt huyết áp tư thế, dẫn đến hoa mắt, choáng váng. Người bệnh nên chuyển tư thế từ từ, đặc biệt khi vừa ngủ dậy.
- Hạn chế các hoạt động dễ gây mất thăng bằng khi đang chóng mặt
Khi triệu chứng xuất hiện, không nên lái xe, leo cao, vận hành máy móc hoặc thực hiện các động tác xoay đầu nhanh nếu những hoạt động này khiến tình trạng nặng hơn. Tập phục hồi chức năng tiền đình có thể mang lại lợi ích trong một số trường hợp nhưng cần thực hiện đúng hướng dẫn chuyên môn.
- Kiểm soát căng thẳng và bảo đảm giấc ngủ
Stress, lo âu và thiếu ngủ có thể khiến cảm giác chóng mặt, chao đảo khó chịu hơn ở một số người. Người bệnh nên duy trì thời gian ngủ nghỉ hợp lý, vận động phù hợp và áp dụng các biện pháp thư giãn.
Ngoài ra, người làm việc trong môi trường có hóa chất cần tuân thủ quy định an toàn lao động và sử dụng phương tiện bảo hộ. Một số hóa chất và thuốc có thể ảnh hưởng đến tai trong hoặc hệ thần kinh, nhưng nguy cơ phụ thuộc vào từng chất và mức độ phơi nhiễm. Không nên quy kết mọi trường hợp chóng mặt do hóa chất.
Rối loạn tiền đình không phải là một bệnh duy nhất nên việc điều trị cần xác định đúng nguyên nhân. Nếu chóng mặt tái diễn, kéo dài hoặc kèm giảm thính lực, ù tai, đau đầu, nôn nhiều, đi lại khó khăn, người bệnh nên đi khám để được đánh giá.
Đặc biệt, nếu chóng mặt xuất hiện đột ngột kèm yếu hoặc tê một bên cơ thể, méo miệng, nói khó, nhìn đôi, đau đầu dữ dội, mất ý thức hoặc không thể đi lại, cần đến cơ sở y tế cấp cứu vì đây có thể là dấu hiệu của đột quỵ hoặc một tình trạng thần kinh cấp tính.
