Mỡ máu cao là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Khi nhận kết quả xét nghiệm bất thường, nhiều người tìm đến viên dầu cá hoặc omega-3 với hy vọng cải thiện chỉ số mỡ máu. Tuy nhiên, omega-3 không phải giải pháp chung cho mọi trường hợp rối loạn lipid máu. Điều quan trọng là hiểu đúng omega-3 có tác dụng với loại mỡ máu nào và khi nào nên bổ sung.
1. Không phải mọi trường hợp mỡ máu cao đều cần uống omega-3
Mỡ máu cao là cách gọi chung của tình trạng rối loạn lipid máu, trong đó có thể bao gồm:
- LDL-C (cholesterol "xấu") tăng;
- Triglycerid (TG) tăng;
- HDL-C (cholesterol "tốt") giảm;
- Hoặc kết hợp nhiều bất thường cùng lúc.
Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), lợi ích được chứng minh rõ nhất của omega-3 là giảm triglycerid, chứ không phải giảm LDL cholesterol. Đây là điểm nhiều người thường nhầm lẫn. Nếu xét nghiệm cho thấy LDL cholesterol tăng nhưng triglycerid bình thường, việc tự mua viên dầu cá uống hằng ngày có thể không mang lại lợi ích đáng kể.
Trong điều trị rối loạn lipid máu, mục tiêu điều trị sẽ khác nhau tùy từng người. Với đa số bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao, giảm LDL cholesterol vẫn là ưu tiên hàng đầu, thường bằng thay đổi lối sống kết hợp thuốc statin nếu có chỉ định.
2. Omega-3 giúp giảm triglycerid như thế nào?
Omega-3 gồm ba acid béo chính:
- EPA (eicosapentaenoic acid);
- DHA (docosahexaenoic acid);
- ALA (alpha-linolenic acid).
EPA và DHA có nhiều trong các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá mòi, cá trích..., còn ALA chủ yếu có trong hạt lanh, hạt chia, quả óc chó và một số loại dầu thực vật.
Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), omega-3 làm giảm quá trình gan sản xuất triglycerid và tăng đào thải các hạt giàu triglycerid khỏi máu. Khi sử dụng omega-3 kê đơn với liều 4 g/ngày, triglycerid có thể giảm khoảng 20-30% ở người tăng triglycerid, và ở một số trường hợp tăng rất cao có thể giảm trên 30%. Tuy nhiên, hiệu quả này chủ yếu được ghi nhận với thuốc omega-3 kê đơn, không phải các sản phẩm thực phẩm bổ sung bán trên thị trường.
Việc sử dụng omega-3 phụ thuộc vào loại rối loạn mỡ máu, mức độ bệnh và chỉ định của bác sĩ. Ảnh AI.
3. Viên dầu cá bán ngoài thị trường có giống thuốc omega-3?
Đây là điều nhiều người chưa phân biệt rõ. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), các thực phẩm bổ sung dầu cá không được xem là thuốc điều trị tăng triglycerid. Hàm lượng EPA và DHA giữa các sản phẩm rất khác nhau, quy trình kiểm soát chất lượng cũng không giống thuốc kê đơn.
Tương tự, Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp (NCCIH) của NIH cũng nhấn mạnh rằng các thuốc omega-3 kê đơn và thực phẩm bổ sung không giống nhau về thành phần, tiêu chuẩn sản xuất cũng như bằng chứng lâm sàng. Vì vậy, không thể coi viên dầu cá thông thường là lựa chọn thay thế thuốc điều trị.
4. Những ai có thể được bác sĩ chỉ định bổ sung omega-3?
Các hướng dẫn tim mạch hiện nay không khuyến cáo mọi người bị mỡ máu cao đều uống omega-3. Omega-3 kê đơn thường được cân nhắc ở các trường hợp:
- Người có triglycerid tăng cao hoặc rất cao, đặc biệt từ 500 mg/dL trở lên, nhằm giảm nguy cơ viêm tụy cấp.
- Người có bệnh tim mạch hoặc nguy cơ tim mạch cao vẫn còn tăng triglycerid dù đã điều trị statin và thay đổi lối sống phù hợp.
- Một số trường hợp đặc biệt khác theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.
Ngược lại, nếu chỉ có LDL cholesterol tăng, người bệnh không nên tự ý dùng omega-3 thay cho thuốc hạ cholesterol.
5. Nguồn omega-3 tốt nhất vẫn là thực phẩm
Các tổ chức y tế đều khuyến khích ưu tiên bổ sung omega-3 từ chế độ ăn. Theo NIH, chế độ ăn có khoảng 8 ounce (khoảng 225 g) hải sản mỗi tuần, tương đương khoảng hai khẩu phần cá, giúp cung cấp trung bình khoảng 250 mg EPA và DHA mỗi ngày, đồng thời liên quan đến giảm nguy cơ tử vong do bệnh tim.
Những thực phẩm giàu omega-3 nên ưu tiên gồm:
- Cá: Cá hồi, cá thu, cá mòi, cá trích, cá cơm…
- Hạt: Hạt chia, hạt lanh, quả óc chó…
- Đậu nành.
6. Uống omega-3 mỗi ngày có an toàn?
Omega-3 từ thực phẩm được đánh giá là an toàn đối với hầu hết mọi người. Đối với thực phẩm bổ sung, đa số tác dụng phụ thường nhẹ như: Ợ mùi cá, khó tiêu, buồn nôn, tiêu chảy nhẹ.
Người đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu nên thông báo với bác sĩ trước khi dùng omega-3 liều cao vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở một số trường hợp.
Điều quan trọng là người bệnh không nên tự tăng liều với suy nghĩ "uống càng nhiều càng tốt". Liều điều trị tăng triglycerid trong các nghiên cứu thường là 4 g/ngày omega-3 kê đơn, khác hoàn toàn với các viên dầu cá thông thường bán trên thị trường.
Dù omega-3 có vai trò nhất định, nhưng nền tảng kiểm soát rối loạn lipid máu vẫn là thay đổi lối sống. Người bệnh nên:
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Hạn chế chất béo bão hòa và chất béo trans.
- Tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
- Ăn cá béo 2 lần mỗi tuần.
- Hạn chế rượu bia, đặc biệt nếu triglycerid tăng.
- Tập thể dục ít nhất 150 phút/tuần.
- Tuân thủ thuốc hạ mỡ máu theo chỉ định nếu bác sĩ kê đơn.
Omega-3 không phải là thuốc chữa mỡ máu cao cho mọi trường hợp. Bằng chứng hiện nay cho thấy dưỡng chất này có hiệu quả rõ nhất trong giảm triglycerid, đặc biệt khi sử dụng thuốc omega-3 kê đơn ở đúng đối tượng. Với đa số người bị rối loạn mỡ máu, ưu tiên vẫn là chế độ ăn lành mạnh, tập luyện, kiểm soát cân nặng và dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc tự ý uống viên dầu cá mỗi ngày không phải lúc nào cũng cần thiết và không thể thay thế điều trị chuẩn.
Mời độc giả xem thêm:
