Theo PGS.TS.BS Trần Quang Nam - Trưởng khoa Nội tiết Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM, béo phì là một bệnh lý mạn tính và có thể dẫn đến hàng loạt bệnh lý nguy hiểm như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, rối loạn hô hấp, đột quỵ, thuyên tắc phổi, bệnh lý xương khớp, huyết khối…
Đáng lo ngại, tình trạng béo phì tại Việt Nam và các nước trên thế giới đang có xu hướng tăng mạnh. Dự báo đến năm 2035, hơn một nửa dân số toàn cầu sẽ rơi vào tình trạng thừa cân, béo phì.
Riêng Việt Nam, hiện có khoảng 19,5% dân số Việt Nam (tương đương gần 20 triệu người) đang sống chung với tình trạng thừa cân, béo phì. Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ gia tăng béo phì nhanh nhất khu vực Đông Nam Á.
Đáng chú ý, tỷ lệ béo phì tại khu vực thành thị lên tới 26,8%, trong khi ở nông thôn là 18,3%. Ở nhóm trẻ em và thanh thiếu niên, con số này còn đáng báo động hơn, với tỷ lệ vượt 50% tại TPHCM và trên 41% tại Hà Nội.
Theo PGS.TS.BS Trần Quang Nam, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thay đổi lối sống và môi trường sống hiện đại. Người dân ngày càng ít vận động, căng thẳng kéo dài, thời gian tiếp xúc màn hình tăng cao, trong khi chế độ ăn lại dư thừa năng lượng với nhiều thức ăn nhanh, mì ăn liền, nước ngọt, thực phẩm nhiều muối nhưng thiếu rau xanh…
Một khảo sát cho thấy 83% người Việt Nam biết béo phì là bệnh. Tuy nhiên, khoảng 1/3 người béo phì không tự nhận ra tình trạng của mình, và 3/5 cho rằng giảm cân hoàn toàn là trách nhiệm cá nhân, không cần đến sự hỗ trợ của bác sĩ.
Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ gia tăng béo phì nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Hình minh hoạ.
"Phần lớn bệnh nhân chỉ đi khám khi đã xuất hiện biến chứng nặng. Lúc đó, việc điều trị trở nên phức tạp và tốn kém hơn rất nhiều", bác sĩ Nam cho hay.
ThS.BS Phạm Thị Minh Châu - bộ môn Tâm thần Đại học Y dược TPHCM cho hay, ngoài gánh nặng về sức khỏe và tài chính, người thừa cân, béo phì còn chịu áp lực và tổn thương tinh thần từ chính sự kỳ thị của người xung quanh và tâm lý tự trách bản thân.
Theo bác sĩ Châu, bệnh nhân hiếm khi tìm đến chuyên khoa tâm thần vì lý do béo phì. Họ thường đến khám vì mất ngủ, đau đầu, mệt mỏi, giảm hiệu suất làm việc hoặc các vấn đề cảm xúc. Tuy nhiên, thông qua dữ liệu chiều cao, cân nặng, chỉ số BMI, bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ liên quan đến cân nặng để có hướng tiếp cận phù hợp.
Béo phì và trầm cảm có mối liên hệ hai chiều. Thống kê cho thấy khoảng 43% người trưởng thành mắc trầm cảm bị béo phì. Người bị trầm cảm có nguy cơ béo phì cao hơn, trong khi người béo phì có nguy cơ trầm cảm cao gấp đôi so với người bình thường. Trầm cảm dễ dẫn đến ăn theo cảm xúc, ít vận động; ngược lại, tăng cân làm gia tăng mặc cảm, căng thẳng và tự ti.
"Tuy vậy, không phải mọi trường hợp béo phì đều cần can thiệp chuyên khoa tâm thần. Nếu người bệnh có động lực, hiểu rõ mục tiêu điều trị và kiểm soát cảm xúc tốt, họ vẫn có thể đạt hiệu quả khi tuân thủ phác đồ dinh dưỡng và vận động", bác sĩ Châu cho hay.
Việc phối hợp chuyên khoa tâm thần được khuyến nghị khi xuất hiện các dấu hiệu như chán nản, dễ bỏ cuộc giữa chừng; rối loạn ăn uống (ăn mất kiểm soát, ăn xong hối hận); mất ngủ kéo dài, lo âu, trầm cảm; cân nặng chững lại kèm theo thay đổi cảm xúc rõ rệt.
Đặc biệt, với những người thường xuyên ăn rất nhiều trong thời gian ngắn, cảm thấy không thể dừng lại và sau đó xuất hiện cảm giác tội lỗi, xấu hổ, cần sớm tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý. Đây có thể là biểu hiện của rối loạn ăn uống, không đơn thuần là "thiếu ý chí".
Liên quan tới việc giảm cân nhanh, PGS.TS.BS Trần Quang Nam cho biết, việc giảm cân nhanh có thể gây mất nước, mất cơ, rối loạn chuyển hóa và dễ tăng cân trở lại. Muốn bền vững, cần kết hợp điều chỉnh chế độ ăn và tăng vận động, đặc biệt là tập luyện để duy trì khối cơ.
