Ngày 12/9, Bệnh viện Lê Văn Việt (TPHCM) tổ chức Hội nghị sinh hoạt khoa học kỹ thuật lần 4 năm 2026 với chủ đề "Tiến bộ mới trong quản lý toàn diện bệnh lý Tim mạch - Thận - Chuyển hóa trên người cao tuổi".
Một trong những báo cáo thu hút sự quan tâm tại hội nghị là "Khuyến cáo dinh dưỡng ở người bệnh thận mạn tính lọc máu chu kỳ - từ bằng chứng đến thực hành lâm sàng", do BS.CKII Nguyễn Thị Bích Uyên đại diện nhóm nghiên cứu Bệnh viện Lê Văn Việt (Nguyễn Thị Bích Uyên, Nguyễn Khoa Lý và Ngô Thị Thảo Trang) trình bày.
Điểm đáng chú ý của báo cáo không chỉ nằm ở những con số về protein, năng lượng hay điện giải, mà ở sự thay đổi trong cách nhìn về dinh dưỡng cho người bệnh thận mạn: Từ lo ngại ăn uống làm bệnh nặng hơn sang chủ động phòng ngừa suy dinh dưỡng, suy mòn protein, năng lượng và cá thể hóa chế độ ăn theo từng giai đoạn bệnh.
Không chỉ nhìn vào urê, creatinin hay huyết áp
Theo nhóm nghiên cứu, trong thực hành lâm sàng, người bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ thường được theo dõi nhiều chỉ số như urê, creatinin, huyết áp hay hiệu quả lọc máu. Trong khi đó, tình trạng dinh dưỡng có thể chưa được quan tâm tương xứng.
Đây là vấn đề đáng lưu ý bởi suy dinh dưỡng ở người bệnh thận mạn không đơn thuần là ăn ít, mà có thể dẫn tới suy mòn protein - năng lượng, với sự thiếu hụt cả protein và năng lượng cần thiết cho cơ thể.
BS.CKII Nguyễn Thị Bích Uyên đại diện nhóm nghiên cứu Bệnh viện Lê Văn Việt báo cáo tại hội nghị. Ảnh: Mimosa
Báo cáo dẫn các nghiên cứu cho thấy người bệnh thận mạn có suy mòn protein - năng lượng có nguy cơ tử vong cao hơn. Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở người bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ cũng được ghi nhận rất khác nhau giữa các trung tâm, trong một số nghiên cứu tại Việt Nam ở mức cao.
Một nguyên nhân được nhóm nghiên cứu lưu ý là "dư âm" của chế độ kiêng khem trước khi người bệnh bước vào giai đoạn lọc máu. Ở các giai đoạn bệnh thận mạn trước đó, người bệnh thường được tư vấn hạn chế đạm nhằm làm chậm tiến triển bệnh. Vì vậy, khi chuyển sang lọc máu, không ít người vẫn giữ tâm lý "kiêng đạm", thậm chí rất sợ ăn.
Trong khi đó, khi đã lọc máu chu kỳ, nhu cầu dinh dưỡng thay đổi. Quá trình lọc máu có thể làm mất một phần protein, glucose, vitamin và các thành phần dinh dưỡng khác. Người bệnh lại thường mắc kèm đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, nhiễm trùng… và có thể chán ăn do tình trạng bệnh lý.
Những yếu tố này tạo thành một vòng xoáy khiến người bệnh càng dễ suy dinh dưỡng.
Theo báo cáo, khuyến cáo về lượng protein cũng thay đổi theo giai đoạn bệnh. Với người bệnh thận mạn chưa lọc máu, việc kiểm soát protein nhằm làm chậm tiến triển bệnh vẫn được đặt ra. Nhưng khi đã bước vào giai đoạn lọc máu, nhu cầu protein cần được tăng lên, khoảng 1-1,2 g/kg/ngày, theo nội dung trình bày tại hội nghị.
Vì vậy, một thông điệp được nhóm nghiên cứu nhấn mạnh là không nên tiếp tục duy trì chế độ ăn quá nghiêm ngặt về đạm khi người bệnh đã bắt đầu lọc máu.
Nhu cầu năng lượng cũng cần được bảo đảm. Theo báo cáo, người dưới 60 tuổi có thể cần khoảng 35 kcal/kg/ngày, trong khi người từ 60 tuổi trở lên khoảng 30-35 kcal/kg/ngày, sau đó điều chỉnh theo chỉ số khối cơ thể và mức độ hoạt động hằng ngày.
Điều quan trọng là không có một thực đơn chung cho tất cả người bệnh.
Ngay cả việc hạn chế kali, phospho, nước hay natri cũng cần được cá thể hóa dựa trên tình trạng của từng người. Chẳng hạn, nếu kali và phospho đang ổn định, không nhất thiết phải kiêng khem quá mức. Với lượng nước, người bệnh vẫn còn duy trì được lượng nước tiểu có thể được tính toán lượng nước đưa vào cơ thể phù hợp thay vì tuyệt đối không uống.
Từ một bữa ăn đến quản lý người bệnh toàn diện
Một điểm mới được đề cập là việc xem xét cho người bệnh ăn nhẹ trong quá trình lọc máu, thay vì mặc định phải nhịn ăn suốt buổi lọc. Tại Bệnh viện Lê Văn Việt, cách tiếp cận này đã được áp dụng bước đầu.
Tuy nhiên, việc ăn trong lúc lọc máu phải bảo đảm an toàn, dựa trên tình trạng huyết động, đường huyết, nguy cơ hít sặc và các yếu tố nhiễm trùng. Người bệnh được khuyến cáo chuẩn bị khẩu phần ăn nhẹ phù hợp để hạn chế tình trạng mệt mỏi sau buổi lọc, nhất là khi có nguy cơ hạ đường huyết.
Để phát hiện sớm nguy cơ suy dinh dưỡng, Bệnh viện Lê Văn Việt đang triển khai sàng lọc người bệnh thận mạn bằng nhiều công cụ, gồm đánh giá BMI, trọng lượng khô, vòng eo, vòng mông, chu vi cánh tay và khối cơ; đồng thời sử dụng các thang điểm đánh giá tình trạng dinh dưỡng và nguy cơ nhập viện, tử vong liên quan đến viêm và dinh dưỡng.
Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Mimosa
Sau sàng lọc, người bệnh được tư vấn và cá thể hóa chế độ dinh dưỡng. Nhóm nghiên cứu cũng hướng tới xây dựng nhật ký dinh dưỡng hằng ngày để có thêm dữ liệu theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chế độ ăn.
Câu chuyện dinh dưỡng của người bệnh thận mạn vì thế cũng phản ánh rõ tinh thần của hội nghị: Quản lý người cao tuổi không thể chỉ tách riêng từng bệnh.
Phát biểu khai mạc, TTƯT.BS.CKII Nguyễn Khoa Lý - Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Việt, cho rằng trước xu hướng già hóa dân số và sự gia tăng các bệnh lý mạn tính, việc quản lý người cao tuổi cần hướng đến cách tiếp cận toàn diện, đa chuyên khoa và cá thể hóa. Đặc biệt, các bệnh lý tim mạch, thận và chuyển hóa có mối liên hệ chặt chẽ, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống người bệnh.
Tinh thần này được thể hiện qua chương trình hội nghị với nhiều báo cáo chuyên môn, từ lão hóa hệ miễn dịch và vai trò của tiêm ngừa, đánh giá suy yếu để cá thể hóa chăm sóc người cao tuổi, chụp mạch vành sau ngừng tim ngoại viện, đến quản lý đái tháo đường mắc kèm bệnh mạch vành, điều trị đái tháo đường típ 2 ở người cao tuổi, tăng đường huyết do stress, tăng triglycerid máu rất nặng và sử dụng kháng sinh tại khoa Nội tổng hợp.
Theo BS.CKII Nguyễn Thị Bích Uyên, cá thể hóa cần được thực hiện xuyên suốt quá trình bệnh. Từ giai đoạn bệnh thận mạn sớm, người bệnh đã cần được quan tâm về dinh dưỡng; khi bệnh chuyển sang giai đoạn tiến triển, cần được tư vấn và chuẩn bị cho điều trị thay thế thận; đến khi lọc máu, chế độ ăn cũng phải được đánh giá và điều chỉnh lại.
Đây cũng là điểm giao nhau giữa dinh dưỡng, thận, tim mạch, nội tiết và nhiều chuyên khoa khác. Thay vì mỗi chuyên khoa chỉ nhìn vào một vấn đề, người bệnh cần được nhìn nhận như một tổng thể.
Hội nghị khoa học kỹ thuật lần 4 năm 2026 của Bệnh viện Lê Văn Việt vì vậy không chỉ là dịp cập nhật kiến thức chuyên môn, mà còn đặt ra yêu cầu đưa những bằng chứng khoa học vào thực hành, từ những việc rất cụ thể như đánh giá một người bệnh có đang suy dinh dưỡng hay không, họ cần ăn bao nhiêu, kiêng gì và kiêng đến mức nào.
Mục tiêu cuối cùng vẫn là giúp người bệnh được chăm sóc phù hợp hơn, hạn chế suy mòn, nâng cao chất lượng sống và góp phần giảm nguy cơ biến chứng, tử vong.
