Người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cần làm gì để khỏe hơn trong mùa lạnh?

Vậy người mắc COPD cần lưu ý những gì để bảo vệ sức khỏe trong mùa lạnh?

1. Vì sao bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính dễ nặng lên khi trời lạnh?

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một bệnh lý mạn tính của đường hô hấp, đặc trưng bởi tình trạng tắc nghẽn luồng khí thở ra không hồi phục hoàn toàn. Bệnh tiến triển chậm nhưng kéo dài suốt đời, thường gặp ở người trung niên và cao tuổi, đặc biệt là những người có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào, tiếp xúc lâu dài với khói bụi, ô nhiễm môi trường hoặc hóa chất độc hại.

Vào mùa lạnh, nguy cơ tái phát và trở nặng của COPD tăng cao do nhiều yếu tố. Nhiệt độ thấp khiến đường thở dễ bị co thắt, tăng tiết đờm, làm cho việc hô hấp trở nên khó khăn hơn. Đồng thời, sức đề kháng của cơ thể suy giảm, tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus xâm nhập gây nhiễm trùng đường hô hấp. Những đợt nhiễm trùng này có thể khởi phát các đợt cấp COPD, khiến người bệnh phải nhập viện, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Tất cả những thay đổi của môi trường bên ngoài đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến phổi. Đặc biệt, với các đối tượng có sức đề kháng kém như người cao tuổi, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, người có bệnh lý nền (hen phế quản, COPD, giãn phế quản, suy giảm miễn dịch…), phổi càng dễ bị tổn thương khi thời tiết giao mùa hoặc giá rét kéo dài.

Không khí đi vào cơ thể thường được làm ấm và làm ẩm nhờ mũi, miệng và đường hô hấp trên. Tuy nhiên, khi nhiệt độ môi trường xuống quá thấp, khả năng "sưởi ấm" này trở nên kém hiệu quả, khiến không khí lạnh đi thẳng vào phổi, gây kích thích và làm nặng thêm tình trạng viêm. Bên cạnh đó, môi trường sống hiện nay chứa nhiều yếu tố ô nhiễm, khói bụi, khí thải… càng làm gia tăng nguy cơ tổn thương phổi và thúc đẩy bệnh tiến triển nặng hơn.

2. Làm thế nào để nhận biết mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính?

Các triệu chứng phổ biến của COPD bao gồm:

• Khó thở (đặc biệt khi gắng sức, về sau có thể khó thở cả khi nghỉ ngơi).
• Ho kéo dài, ho khạc đờm mạn tính, khò khè, tức ngực, mệt mỏi kéo dài. Những triệu chứng này thường tiến triển âm thầm, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường hoặc bị người bệnh chủ quan bỏ qua.

Ở giai đoạn sớm, nhiều người mắc COPD gần như không nhận thấy triệu chứng rõ ràng, hoặc chỉ có ho, khạc đờm nhẹ vào buổi sáng. Chính vì vậy, bệnh thường được phát hiện muộn, khi chức năng phổi đã suy giảm đáng kể.

Những người có yếu tố nguy cơ cao như hút thuốc lá lâu năm, làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, ô nhiễm, hoặc có tiền sử bệnh hô hấp mạn tính nên chủ động đi khám sức khỏe định kỳ. Bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm và cận lâm sàng cần thiết như chụp X-quang tim phổi, đo chức năng hô hấp (hô hấp ký)… để chẩn đoán và đánh giá mức độ bệnh.

3. Người bệnh COPD cần chú ý gì trong thời tiết rét lạnh?

Sau khi được chẩn đoán mắc COPD, người bệnh cần được quản lý và điều trị một cách bài bản, khoa học và lâu dài. Việc tuân thủ điều trị không chỉ giúp cải thiện triệu chứng ho, khó thở mà còn làm chậm quá trình suy giảm chức năng phổi, giảm số lần nhập viện và nâng cao chất lượng cuộc sống.

COPD là bệnh mạn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn. Những vùng phổi đã bị tổn thương sẽ không thể hồi phục như ban đầu. Tuy nhiên, nếu điều trị đúng và đều đặn, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát bệnh, sống khỏe mạnh và sinh hoạt gần như bình thường.

Bên cạnh việc dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh cần đặc biệt lưu ý những vấn đề sau trong mùa lạnh:

3.1. Giữ ấm và phòng tránh nhiễm trùng hô hấp

Người bệnh COPD cần luôn mang khẩu trang khi ra ngoài, nhất là trong thời điểm giao mùa hoặc khi thời tiết rét đậm. Tránh tiếp xúc gần với người đang bị cảm cúm, viêm đường hô hấp. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh mũi họng hằng ngày bằng nước muối sinh lý để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

Khi nhiệt độ xuống thấp, cần giữ ấm cơ thể toàn diện, đặc biệt là bàn chân, bàn tay, ngực, cổ và đầu. Hạn chế ra ngoài vào sáng sớm hoặc đêm muộn khi trời lạnh sâu. Tránh tụ tập nơi đông người, không gian kín, kém thông thoáng. Giữ nhà cửa sạch sẽ, ấm áp, tránh gió lùa.

Khi có dấu hiệu cảm cúm, ho nhiều, sốt, khó thở tăng lên, người bệnh cần đi khám sớm để được điều trị kịp thời, tránh biến chứng nặng.

3.2. Tuân thủ điều trị và sử dụng thuốc đúng cách

Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Một số triệu chứng có thể cải thiện khi người bệnh ngừng hút thuốc, dùng thuốc đều đặn và tham gia chương trình phục hồi chức năng phổi. Tuy nhiên, việc điều trị COPD là suốt đời, đòi hỏi sự kiên trì và hợp tác chặt chẽ giữa người bệnh và nhân viên y tế.

3.3. Kiểm soát cân nặng và duy trì vận động phù hợp

COPD khiến phổi và tim phải làm việc nhiều hơn. Nếu người bệnh thừa cân, béo phì, gánh nặng lên tim phổi càng tăng, làm tình trạng khó thở trở nên trầm trọng hơn. Do đó, việc kiểm soát cân nặng là rất quan trọng.

Người bệnh nên duy trì vận động nhẹ nhàng, phù hợp với thể trạng như đi bộ, tập thở, tập phục hồi chức năng phổi. Việc tập luyện cần có sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

3.4. Chế độ dinh dưỡng hợp lý

Người mắc COPD cần có chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, ưu tiên thực phẩm giàu protein để duy trì khối cơ, giàu chất chống oxy hóa từ rau xanh và trái cây, bổ sung omega-3 từ cá béo, kali từ chuối, bơ và chất xơ từ ngũ cốc nguyên hạt.

Nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày, ăn chậm, nhai kỹ, tránh ăn quá no vì có thể gây chèn ép cơ hoành, làm khó thở. Uống đủ nước nhưng tránh vừa ăn vừa uống. Hạn chế đường, muối, chất béo bão hòa, đồ ăn gây đầy hơi, nước có gas và caffeine để giảm triệu chứng khó chịu.

3.5. Tiêm phòng đầy đủ

Người mắc COPD được khuyến cáo tiêm vắc-xin phòng cúm hằng năm và vắc-xin phế cầu theo chỉ định. Đây là biện pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp – nguyên nhân hàng đầu gây đợt cấp COPD, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh phổi mạn tính.

3.6. Tránh hoàn toàn khói thuốc lá, thuốc lào

Khói thuốc là nguyên nhân hàng đầu gây COPD và làm bệnh tiến triển nhanh hơn. Người bệnh cần ngưng hút thuốc hoàn toàn và tránh hít phải khói thuốc thụ động trong gia đình hoặc nơi làm việc. Đây là yếu tố then chốt giúp làm chậm tiến triển bệnh và cải thiện sức khỏe lâu dài.

3.7. Khám sức khỏe định kỳ

Người bệnh COPD cần khám định kỳ để theo dõi chức năng phổi, đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ khi cần thiết. Việc theo dõi thường xuyên giúp phát hiện sớm các biến chứng và kiểm soát bệnh tốt hơn, từ đó giúp người bệnh sống khỏe mạnh, giảm nguy cơ nhập viện và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bệnh nhân COPD dùng thuốc và không dùng thuốc cái nào tốt hơn?

SKĐS – Điều trị bằng thuốc đã được chứng minh làm giảm tình trạng sức khỏe xấu đi theo thời gian ở bệnh nhân COPD. Tuy nhiên, một số biện pháp can thiệp không dùng thuốc cũng rất quan trọng để đảm bảo kết quả thành công.