Người bệnh đái tháo đường khi chọn thuốc giảm đau hoặc thuốc cảm cúm cần kiểm tra kỹ bảng thành phần (hoạt chất và tá dược) trên nhãn để tránh các chất gây tăng đường huyết, tăng huyết áp hoặc tổn thương thận.
Bởi phần lớn thuốc cảm bán trên thị trường là chế phẩm phối hợp nhiều thành phần, dễ gây quá liều hoặc tác dụng phụ nếu không đọc kỹ.
1. Hướng dẫn đọc hoạt chất trong chế phẩm phối hợp
Nhiều thuốc cảm cúm phối hợp từ 2 hoạt chất trở lên trong một viên nén hoặc gói bột, vì vậy cần đối chiếu tên gốc (tên hoạt chất viết chữ nhỏ dưới tên thương mại) theo nguyên tắc: Tránh trùng lặp hoạt chất giảm đau vì một hoạt chất có thể có nhiều tên gọi khác nhau. Nhiều thuốc cảm đã chứa sẵn paracetamol (tên khác là acetaminophen), nếu uống thêm thuốc hạ sốt hoặc giảm đau riêng lẻ có cùng hoạt chất này sẽ bị quá liều.
Không dùng vượt quá liều tối đa ghi trên nhãn hoặc liều bác sĩ chỉ định. Với người lớn, tổng liều paracetamol từ tất cả các thuốc không được vượt quá 4.000 mg trong 24 giờ; dùng quá liều có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng, thậm chí suy gan.
Người bệnh chỉ nên chọn thuốc để trị triệu chứng đang gặp. Nếu chỉ đau đầu hoặc sốt, hãy dùng thuốc đơn chất. Chỉ dùng chế phẩm phối hợp khi có đồng thời nhiều triệu chứng như sốt kèm nghẹt mũi và ho.
Kiểm tra cảnh báo sai lệch máy đo đường huyết: Hoạt chất paracetamol và aspirin có thể làm sai lệch kết quả trên một số dòng máy đo đường huyết liên tục; nên ưu tiên dùng máy đo đường huyết mao mạch để kiểm tra trong thời gian uống các thuốc này.

Người bệnh đái tháo đường cần thận trọng khi dùng thuốc giảm đau, thuốc cảm. Ảnh: AI.
2. Tá dược ẩn chứa đường và cồn
Các dạng bào chế lỏng, viên ngậm hoặc gói pha uống thường bổ sung tá dược tạo ngọt và dung môi để dễ uống, cần tìm dòng chữ "không đường" (sugar-free) và "không cồn" (alcohol-free) trên bao bì.
Thành phần cần kiểm tra | Thường gặp ở dạng thuốc nào | Tác động lên người bệnh đái tháo đường |
Đường (sucrose, glucose, fructose, siro ngô, mật ong) | Siro ho, thuốc cảm dạng gói bột sủi, viên ngậm đau họng | Làm tăng đường huyết sau khi uống |
Cồn (ethanol, alcohol) | Siro ho, thuốc cảm dạng lỏng | Ethanol có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, đặc biệt ở người sử dụng insulin hoặc thuốc sulfonylurea, nhất là khi ăn uống kém. |
3. Hoạt chất ảnh hưởng đến huyết áp, thận và đường huyết
Người bệnh đái tháo đường thường đi kèm nguy cơ biến chứng tim mạch và thận, cần rà soát kỹ ba nhóm hoạt chất phổ biến sau trên nhãn thuốc:
- Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs): Bao gồm ibuprofen, naproxen, diclofenac, meloxicam và aspirin liều cao... NSAIDs có thể làm giảm tưới máu thận, gây giữ nước, làm tăng huyết áp và tăng nguy cơ tổn thương thận cấp, đặc biệt ở người đã có bệnh thận, mất nước hoặc có các yếu tố nguy cơ khác.
- Thuốc thông mũi có tác dụng co mạch: Bao gồm pseudoephedrine và phenylephrine (thường ký hiệu thêm chữ "D" hoặc "Flu" trên tên thuốc). Các thuốc này có tác dụng co mạch, có thể làm tăng huyết áp và nhịp tim. Người bệnh đái tháo đường, đặc biệt khi kèm tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch, cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.
- Thuốc kháng viêm corticoid: Bao gồm prednisolone, methylprednisolone, dexamethasone hoặc betamethasone. Corticoid đường uống hoặc đường tiêm có thể được chỉ định trong một số bệnh lý nhất định. Nhóm thuốc này có thể làm tăng đường huyết đáng kể, do đó người bệnh đái tháo đường cần được theo dõi và điều chỉnh điều trị theo chỉ định của bác sĩ.
4. Lựa chọn thay thế an toàn hơn
Người bệnh đái tháo đường nếu bị cảm có thể tham khảo các giải pháp giảm triệu chứng ít ảnh hưởng đến chuyển hóa như sau:
- Giảm đau và hạ sốt: Có thể sử dụng paracetamol đơn chất để giảm đau, hạ sốt khi cần, với liều phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ; cần kiểm tra để tránh dùng trùng hoạt chất trong các chế phẩm phối hợp.
- Trị nghẹt mũi: Dùng dung dịch nước muối sinh lý dạng xịt hoặc rửa mũi thay vì thuốc uống co mạch. Nếu cần dùng thuốc xịt mũi co mạch tại chỗ như oxymetazoline, người bệnh đái tháo đường nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ và không sử dụng quá 3 ngày liên tiếp.
- Trị ho và đau họng: Có thể cân nhắc thuốc chứa dextromethorphan khi ho khan hoặc guaifenesin khi ho có đờm nếu phù hợp; nên ưu tiên chế phẩm đơn chất, dạng viên nén hoặc siro không đường, kiểm tra thành phần tá dược và hỏi ý kiến dược sĩ trước khi sử dụng; có thể súc họng bằng nước muối ấm hoặc dùng viên ngậm không đường.
Khi đang bị cảm cúm, phản ứng viêm của cơ thể tự nhiên cũng làm đường huyết tăng cao. Người bệnh nên theo dõi đường huyết thường xuyên hơn theo hướng dẫn của bác sĩ; ở một số trường hợp có thể cần kiểm tra mỗi 2 - 4 giờ, uống đủ nước lọc.
Không tự ý ngừng hoặc điều chỉnh thuốc đái tháo đường. Khi bị ốm, người bệnh cần thực hiện kế hoạch dùng thuốc trong ngày ốm đã được bác sĩ hướng dẫn; liên hệ cơ sở y tế nếu không ăn uống được, nôn, tiêu chảy hoặc đường huyết bất thường.
Xem thêm bài đang được quan tâm:


