Đái tháo đường là bệnh mạn tính cần được kiểm soát lâu dài. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người bệnh sau một thời gian điều trị thấy đường huyết ổn định đã tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc mà không tham khảo ý kiến bác sĩ. Đây là sai lầm có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe, vì việc ngừng thuốc giữa chừng bởi có thể khiến lượng đường trong máu tăng nhanh và gây ra các biến chứng nguy hiểm.
1. Điều gì xảy ra khi ngừng thuốc điều trị đái tháo đường?
Ở người mắc đái tháo đường, cơ thể hoặc không sản xuất đủ insulin, hoặc sử dụng insulin không hiệu quả. Thuốc điều trị giúp kiểm soát lượng đường trong máu và duy trì sự ổn định chuyển hóa trong cơ thể. Khi người bệnh đột ngột ngừng thuốc, đường huyết có thể tăng cao trong thời gian ngắn.
Tình trạng này thường gây ra các biểu hiện như:
- Khát nước nhiều, khô miệng.
- Đi tiểu thường xuyên.
- Mệt mỏi, suy nhược, sụt cân bất thường.
- Nhìn mờ.
- Đói nhiều…
Trong một số trường hợp, đường huyết tăng quá cao có thể dẫn đến các tình trạng cấp cứu như nhiễm toan ceton do đái tháo đường hoặc tăng áp lực thẩm thấu máu. Đây đều là những biến chứng nguy hiểm, cần được điều trị khẩn cấp. Theo khuyến cáo của Hiệp dội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), người bệnh cần duy trì điều trị đều đặn, không tự ý ngừng thuốc dù đường huyết đã ổn định.
Ngừng thuốc khi thấy đường huyết ổn định có thể khiến đường huyết tăng vọt, làm tổn thương tim, thận...
2. Tự ý ngừng thuốc có thể làm tăng nguy cơ biến chứng
Đái tháo đường (tiểu đường) không được kiểm soát tốt trong thời gian dài có thể gây tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể. Điều đáng lo ngại là các biến chứng này tiến triển âm thầm và thường chỉ được phát hiện khi đã nặng.
- Ảnh hưởng đến tim mạch: Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu, thúc đẩy xơ vữa động mạch và tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ… Người mắc tiểu đường vốn đã có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn người bình thường. Nếu tự ý ngừng thuốc, nguy cơ này tiếp tục tăng lên.
- Làm tăng nguy cơ suy thận: Thận là cơ quan dễ bị tổn thương do đường huyết cao. Khi lượng đường trong máu không được kiểm soát, các vi mạch tại thận dần bị phá hủy, làm suy giảm chức năng lọc của thận. Theo WHO, đái tháo đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn trên toàn cầu.
Người bệnh có thể xuất hiện: Phù chân, tăng huyết áp, protein niệu, suy giảm chức năng thận… Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể phải lọc máu định kỳ.
- Gây tổn thương mắt và giảm thị lực: Biến chứng võng mạc do tiểu đường là nguyên nhân phổ biến gây giảm thị lực ở người trưởng thành. Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong mắt, gây nhìn mờ, xuất huyết võng mạc, phù hoàng điểm, mất thị lực… Nguy cơ này tăng lên nếu người bệnh bỏ thuốc hoặc kiểm soát đường huyết không tốt trong thời gian dài.
- Tổn thương thần kinh ngoại biên: Đường huyết cao cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh. Người bệnh có thể cảm thấy tê bì tay chân, châm chích, nóng rát bàn chân, giảm cảm giác… Nếu kéo dài, người bệnh dễ bị loét bàn chân do tiểu đường, nhiễm trùng và có nguy cơ phải cắt cụt chi.
3. Vì sao nhiều người thấy đường huyết ổn định rồi muốn ngừng thuốc?
Nhiều bệnh nhân cho rằng khi chỉ số đường huyết trở về bình thường nghĩa là bệnh đã khỏi. Tuy nhiên, đái tháo đường type 2 là bệnh mạn tính liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Đường huyết ổn định thường là kết quả của sự phối hợp giữa: Thuốc điều trị, chế độ ăn, vận động, kiểm soát cân nặng, giấc ngủ và lối sống… Nếu ngừng thuốc đột ngột, sự cân bằng này có thể bị phá vỡ và đường huyết tăng trở lại.
Một số người lo ngại việc dùng thuốc lâu dài sẽ "phụ thuộc thuốc" hoặc gây hại gan, thận. Tuy nhiên, theo các chuyên gia nội tiết, nguy cơ biến chứng do tiểu đường không kiểm soát còn lớn hơn nhiều so với nguy cơ từ thuốc khi được sử dụng đúng chỉ định.
Người bệnh đái tháo đường cần duy trì lối sống lành mạnh, duy trì vận động mỗi ngày để kiểm soát đường huyết hiệu quả.
4. Có trường hợp nào được giảm hoặc ngừng thuốc không?
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều hoặc ngừng một số thuốc điều trị nếu người bệnh:
- Giảm cân hiệu quả.
- Kiểm soát tốt chế độ ăn.
- Tập luyện đều đặn.
- Duy trì đường huyết ổn định trong thời gian dài.
- Không còn tình trạng kháng insulin rõ rệt...
Đặc biệt ở giai đoạn tiền tiểu đường hoặc tiểu đường type 2 mới phát hiện, việc thay đổi lối sống tích cực có thể giúp cải thiện đáng kể tình trạng bệnh. Tuy nhiên, mọi quyết định điều chỉnh thuốc đều cần được thực hiện dưới sự theo dõi của bác sĩ. Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều dùng.
5. Làm thế nào để kiểm soát đường huyết ổn định?
Bên cạnh việc dùng thuốc đúng chỉ định, người bệnh tiểu đường cần duy trì lối sống lành mạnh để kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn.
Duy trì vận động mỗi ngày: Người bệnh nên đi bộ khoảng 30 phút/ngày; tập thể dục đều đặn; thực hiện yoga hoặc các bài tập hít thở phù hợp thể trạng… Vận động giúp cơ thể sử dụng insulin hiệu quả hơn và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Ăn uống hợp lý: Người bệnh cần hạn chế đồ ngọt và nước uống có đường, giảm tinh bột tinh chế, tăng rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, ăn đủ đạm và hạn chế đồ ăn chế biến sẵn… Việc chia nhỏ bữa ăn và ăn đúng giờ cũng giúp hạn chế dao động đường huyết.
Ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng: Stress kéo dài và thiếu ngủ có thể làm tăng hormone gây tăng đường huyết. Người bệnh nên ngủ đủ 7-8 giờ mỗi đêm và duy trì tinh thần ổn định.
Không tự ý ngừng thuốc điều trị: Các chuyên gia nhấn mạnh, dùng thuốc đều đặn là nguyên tắc quan trọng trong điều trị tiểu đường. Người bệnh chỉ nên giảm liều hoặc ngừng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ sau khi đã đánh giá đầy đủ tình trạng sức khỏe, chỉ số đường huyết và nguy cơ biến chứng.
Việc tự ý bỏ thuốc vì thấy "khỏe hơn" hoặc "đường huyết đã ổn" có thể khiến bệnh tiến triển âm thầm và gây hậu quả nghiêm trọng về lâu dài.
Mời bạn xem thêm video:
Bệnh nhân đái tháo đường có nên kiêng hoa quả ngọt hay không?
