Ngộ độc thuốc ở trẻ em là tình trạng rất phổ biến. Phần lớn trẻ bị ngộ độc thuốc là do sự thiếu kiến thức và vô ý của người lớn. Khi ngộ độc, trẻ thường bị dị ứng, nặng hơn nữa là tổn thương gan, thận, sốc phản vệ, nếu không được cấp cứu kịp thời sẽ nguy hiểm tới tính mạng.
Có rất nhiều lý do dẫn tới ngộ độc thuốc ở trẻ em. Ngộ độc có thể gây cho trẻ những bệnh cảnh nặng nề hoặc để lại những di chứng lâu dài, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Vậy đâu là nguyên nhân và giải pháp?
Cả hai lần con tôi bị ngộ độc đều do người lớn
Bà Nguyễn Thị Thạc (Tứ Kỳ, Hải Dương). |
Hồi con tôi được hơn 2 tháng tuổi, cháu hay bị nôn trớ. Lúc đó nghe có người mách cắt thuốc đông y cho cháu uống, khi uống vào dạ dày sẽ nóng lên không còn nôn trớ nữa. Nghe theo lời mách đó tôi đến nhà thầy lang và nói triệu chứng, được thầy lang bán cho 5 gói thuốc bột bảo về nhà pha với nước cho cháu uống. Tôi làm theo chỉ dẫn. Nhưng cho cháu uống được 2 gói thì cháu bị tiêu chảy... và kết quả là tôi phải mang cháu đi cấp cứu tại bệnh viện.
Lần thứ hai lúc đó cháu được gần 2 tuổi. Khi sang hàng xóm chơi, bác hàng xóm quý cháu nên đã mang thuốc "bổ" ra đãi cháu. Loay hoay thế nào cháu đã mở được nắp lọ lấy 4 - 5 viên thuốc cho vào miệng. Tôi thấy cháu uống thuốc thì sợ nhưng bác hàng xóm bảo cứ yên tâm, đây là thuốc bổ bác sĩ cho khi đi khám đau tay đấy. Tôi không biết đó là thuốc bổ gì nhưng viên thuốc có màu trắng giống như viên B1 và có chữ TK. Một tiếng sau cháu bị nôn dữ dội, môi khô... và cuối cùng phải vào phòng cấp cứu. Sau khi được tiếp nước, rửa dạ dày, vài ngày sau cháu mới bình phục trở lại. Thế là cả hai lần con tôi bị ngộ độc thuốc đều do người lớn cả. Sao lúc đó tôi lại ấu trĩ đến thế.
Tháng nào cũng có bệnh nhân đến cấp cứu vì ngộ độc thuốc
PGS.TS. Nguyễn Tiến Dũng (Trưởng Khoa nhi Bệnh viện Bạch Mai). |
Nguyên nhân chủ yếu dẫn tới các tai nạn thuốc ở trẻ em là do sự thiếu hiểu biết của người lớn. Các bà mẹ theo thói quen tự đi mua thuốc điều trị theo kinh nghiệm của mình khi trẻ bị bệnh hoặc nghe theo lời mách bảo của những người xung quanh... đã dẫn tới tình trạng lạm dụng thuốc hoặc dùng không đúng thuốc, không đúng liều hoặc đúng thuốc nhưng dùng quá liều mà không biết rằng thuốc có thể gây hại cho trẻ. Hơn nữa, tình trạng các bà mẹ tự ý bỏ hay tăng liều thuốc hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ, lấy thuốc của trẻ này cho trẻ khác dùng, thậm chí có người còn lấy thuốc của người lớn rồi tự phân liều cho trẻ uống... dẫn dến nguy cơ ngộ độc thuốc không cố ý. Ngoài ra, cách cất giữ thuốc không cẩn thận, để thuốc bừa bãi trong tầm với của trẻ,... đã trở thành những nguy cơ tiềm ẩn dẫn tới các tai nạn liên quan đến thuốc ở trẻ em. Hay gặp nhất là các thuốc thông thường: nhóm thuốc hạ sốt, thuốc cảm cúm, đặc biệt là các dạng phối hợp của chúng (phối hợp paracetamol với các kháng histamin). Có trẻ chỉ bị sổ mũi, bà mẹ mua thuốc chữa sổ mũi cho con nhưng không biết rằng trong thành phần thuốc còn có cả paracetamol, như vậy vô hình chung con của họ không bị sốt nhưng vẫn phải uống paracetamol kéo dài. Ngộ độc paracetamol gây hại gan, viêm gan, vàng da. Đây là tình trạng quá phổ biến. Vừa qua tại khoa chúng tôi còn gặp hiện tượng ngộ độc thuốc ghi chữa ban nóng, cảm sốt, sổ mũi trẻ em mà thành phần của thuốc hạ sốt paracetamol phối hợp với kháng histamin clorpheniramin và quinin (một thuốc chống sốt rét). Đây là một sự phối hợp thuốc hết sức nguy hiểm khi dùng để chữa cảm sốt, sổ mũi ở trẻ em.
Ngoài ra, sự tương tác thuốc do dùng quá nhiều thuốc một lúc cũng gây ra ngộ độc thuốc, thậm chí làm thay đổi chức năng gan, gây độc thận... trong khi trẻ vẫn ăn, chơi bình thường, chỉ khi làm các xét nghiệm mới phát hiện ra. Trường hợp này người ta gọi là các tác hại khó thấy khi dùng đồng thời quá nhiều thuốc. Vì thế đối với trẻ, trường hợp phải dùng tới trên 4 loại thuốc một lúc cần phải tính toán, cân nhắc kỹ. Tốt nhất chỉ nên dùng ít thuốc nhất có thể được. Trường hợp ngộ độc do cố ý phần lớn là có chủ ý tự tử và chủ yếu là ở nhóm thuốc an thần gây ngủ (rotunda). Tại Khoa Nhi của bệnh viện không tháng nào là không có trẻ đến cấp cứu do ngộ độc thuốc.
Kiến thức y học là rất quan trọng
GS. Nguyễn Thu Nhạn (Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam). |
Tình trạng dùng thuốc hiện nay không đúng cách và chưa hợp lý, xuất phát từ hai nơi: phía cán bộ y tế và người bệnh nên đã gây ra những tai nạn về thuốc cho trẻ. Vì thế để phòng tránh các tai biến nói trên, về phía cán bộ y tế cần cập nhật kiến thức cho các bác sĩ. Đây là vấn đề hết sức quan trọng. Nếu sau 5 năm không cập nhật các kiến thức mới, bác sĩ sẽ bị lạc hậu trong điều trị (vì trong 5 năm đó các phác đồ điều trị có khi có rất nhiều thay đổi rồi). Với trẻ em khi kê đơn thuốc nhất thiết phải xem xét về tuổi, cân nặng. Cố gắng dùng ít nhất thuốc có thể, dùng thuốc từ thấp đến cao. Không được quan niệm là phải dùng nhiều thuốc, thuốc mới, đắt tiền mới khỏi bệnh. Dùng ít thuốc mà khỏi bệnh mới là tốt. Khi phải dùng nhiều thuốc phải xem xét các thuốc này có tương tác với nhau hay không. Khi kê đơn thuốc phải ghi rõ ràng, rành mạch tên thuốc, liều dùng, đặc biệt phải hướng dẫn cặn kẽ cách sử dụng thuốc cho người trong gia đình biết cách sử dụng khi cho trẻ uống thuốc. Người bán thuốc không được kê đơn thuốc cho bệnh nhân.
Phần lớn trẻ ngộ độc thuốc là do sự thiếu kiến thức và vô ý của người lớn nên về phía người nhà, gia đình của trẻ cần truyền thông, giáo dục cho họ có kiến thức trong chăm sóc sức khỏe cho trẻ và trong vấn đề sử dụng thuốc. Không được để thuốc trong tầm với của trẻ. Khi trẻ bị ốm cần cho trẻ đi khám bệnh để có phương pháp điều trị thích hợp.
Phương Hà (thực hiện)
