Sau một trận mưa lớn, khu phố mất điện. Gia đình đưa máy phát điện ra khu vực gần cửa phía sau để duy trì tủ lạnh và một vài thiết bị cần thiết.
Nhưng vài giờ sau, nhiều người cùng ở trong một không gian bắt đầu có những triệu chứng giống nhau, đặc biệt trong lúc đang sử dụng máy phát điện, bếp than hoặc thiết bị đốt nhiên liệu, một nguyên nhân khác cần được nghĩ đến ngay: ngộ độc carbon monoxide, viết tắt là CO.
Máy phát điện cần được đặt ngoài trời, cách xa cửa ra vào, cửa sổ và lỗ thông gió để hạn chế khí CO xâm nhập vào nhà. Hình minh họa AI.
1. CO từ đâu xuất hiện?
Carbon monoxide được sinh ra khi nhiên liệu chứa carbon cháy không hoàn toàn.
Trong đời sống, nguồn có thể gồm:
- Máy phát điện chạy xăng hoặc dầu.
- Bếp than.
- Bếp dã ngoại sử dụng nhiên liệu.
- Thiết bị sưởi đốt nhiên liệu.
- Động cơ ô tô.
- Một số thiết bị chạy xăng.
- Khói từ đám cháy.
Nguy cơ đặc biệt tăng khi những thiết bị này hoạt động trong không gian kín hoặc bán kín.
Máy phát điện đặt trong nhà, tầng hầm, garage, hành lang kín hay quá gần cửa sổ đều có thể khiến khí CO đi vào khu vực sinh hoạt.
2. Vì sao CO lại nguy hiểm?
Sau khi hít vào, CO đi từ phổi vào máu và gắn rất mạnh với hemoglobin, thành phần có nhiệm vụ vận chuyển oxy.
Kết quả là khả năng đưa oxy đến các mô bị ảnh hưởng.
Tim và não là hai cơ quan có nhu cầu oxy cao nên có thể chịu hậu quả nghiêm trọng khi ngộ độc nặng.
CO còn ảnh hưởng tới cách tế bào sử dụng oxy, vì vậy vấn đề không đơn giản chỉ là “thiếu oxy trong phòng”.
Một người tiếp xúc nồng độ thấp trong thời gian dài có thể xuất hiện triệu chứng từ từ.
Ở nồng độ cao, tình trạng có thể diễn biến nhanh, gây mất ý thức và tử vong.
3. Ngộ độc CO dễ bị nhầm với cảm cúm, mệt hoặc ngộ độc thức ăn
Các triệu chứng ban đầu của ngộ độc CO khá không đặc hiệu.
Người bệnh có thể thấy:
- Đau đầu.
- Chóng mặt.
- Yếu, mệt.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Đau hoặc tức ngực.
- Khó tập trung.
- Lú lẫn.
Đây chính là lý do nhiều người không nhận ra nguy hiểm.
Tuy nhiên, có vài chi tiết làm khả năng phơi nhiễm CO đáng được nghĩ tới hơn.
| Tình huống | Điều cần nghĩ tới |
|---|---|
| Nhiều người trong cùng nhà cùng đau đầu, chóng mặt hoặc buồn nôn | Cần tìm nguồn phơi nhiễm chung, trong đó có CO |
| Triệu chứng xuất hiện khi máy phát điện hoặc thiết bị đốt nhiên liệu đang hoạt động | Nguy cơ CO tăng |
| Ra khỏi nhà, đến nơi thoáng khí thấy đỡ hơn | Là dấu hiệu gợi ý có nguồn khí trong môi trường |
| Đau đầu, chóng mặt nhưng không sốt | Không loại trừ bệnh khác, nhưng CO cần được xem xét nếu có nguồn phơi nhiễm |
| Có người lú lẫn, ngất, đau ngực hoặc khó thở | Cần xử trí cấp cứu |
| Người trong nhà và vật nuôi cùng biểu hiện bất thường | Càng phải nghĩ đến yếu tố môi trường |
Những dấu hiệu này không tự chẩn đoán ngộ độc CO.
Ngộ độc thực phẩm, bệnh tim mạch, hạ đường huyết, nhiễm virus và nhiều bệnh khác vẫn có thể gây triệu chứng tương tự.
Nhưng trong bối cảnh có máy phát điện hoặc nguồn đốt nhiên liệu, bỏ sót CO có thể nguy hiểm.
Nhiều người trong gia đình cùng đau đầu, chóng mặt hoặc buồn nôn khi đang sử dụng máy phát điện là dấu hiệu không nên bỏ qua. Hình minh họa AI.
4. Nghi ngờ ngộ độc CO: Rời ra chỗ thoáng khí và gọi cấp cứu
Nếu nhiều người trong nhà xuất hiện đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hoặc lú lẫn trong lúc máy phát điện hay thiết bị đốt nhiên liệu đang hoạt động, ưu tiên là rời khỏi khu vực phơi nhiễm.
Đưa mọi người ra nơi có không khí trong lành nếu có thể làm điều đó an toàn.
Sau đó gọi cấp cứu 115 hoặc tìm hỗ trợ y tế phù hợp.
Không nên đứng lại trong khu vực nguy hiểm để:
- Mở thêm cửa.
- Tìm nguyên nhân.
- Tắt từng thiết bị.
- Thu dọn đồ.
- Chờ xem triệu chứng có hết không.
5. Những dấu hiệu nào cần cấp cứu ngay?
Cần đặc biệt khẩn trương nếu có:
- Mất ý thức hoặc gần ngất.
- Lú lẫn.
- Khó thở.
- Đau ngực.
- Co giật.
- Đi đứng loạng choạng.
- Yếu nhiều.
- Nôn liên tục.
- Hành vi bất thường.
- Phụ nữ mang thai có nghi ngờ phơi nhiễm đáng kể.
Ngộ độc nặng có thể gây rối loạn nhịp tim, tổn thương cơ tim, tổn thương thần kinh, hôn mê và tử vong.
