Nghiên cứu mới về cơ chế giải tỏa căng thẳng và cải thiện trí nhớ của cà phê

Từ lâu, thưởng thức tách cà phê mỗi sáng đã trở thành thói quen giúp nhiều người duy trì sự tỉnh táo trước khi bắt đầu ngày làm việc. Tuy nhiên, một công trình nghiên cứu vừa công bố trên tạp chí khoa học Nature Communications đã chỉ ra rằng thức uống này mang lại nhiều lợi ích hơn với sức khỏe tinh thần và hệ thần kinh của con người. 

Đội ngũ chuyên gia từ trung tâm APC Microbiome Ireland thuộc Đại học Cao đẳng Cork (Cộng Hòa Ireland) đã phát hiện ra mối liên hệ chặt chẽ giữa việc tiêu thụ cà phê với những chuyển biến tích cực trong hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó tác động trực tiếp đến khả năng ghi nhớ và mức độ căng thẳng của não bộ.

Lợi ích không chỉ dừng ở caffeine

Để đi tìm lời giải cho cơ chế hoạt động này, các nhà khoa học đã tiến hành thử nghiệm lâm sàng trên 62 người trưởng thành khỏe mạnh ở độ tuổi 30-50. Nhóm nghiên cứu chia các tình nguyện viên thành 2 nhóm ngang nhau, trong đó một nửa là những người uống 3-5 tách cà phê/ngày và nửa còn lại hoàn toàn không có thói quen sử dụng thức uống này. 

Ở giai đoạn đầu, nhóm người có thói quen uống cà phê được yêu cầu ngừng tiêu thụ hoàn toàn trong vòng 2 tuần. Sự gián đoạn đột ngột này ngay lập tức tạo ra những thay đổi đáng kể trong chuyển hóa ở hệ tiêu hóa của họ so với nhóm đối chứng.

Sau thời gian tạm dừng, các chuyên gia đưa cà phê trở lại chế độ ăn uống của các tình nguyện viên trong 21 ngày theo phương pháp mù đôi. Một nửa số người tham gia được cho uống cà phê chứa caffeine thông thường, trong khi nửa còn lại uống cà phê đã tách caffeine. 

Tất cả mọi người đều không được biết loại cà phê mình đang sử dụng nhằm đảm bảo tính khách quan cho kết quả đánh giá tâm lý. Suốt quá trình này, đội ngũ nghiên cứu liên tục thu thập mẫu phân, mẫu nước tiểu cũng như tiến hành các bài kiểm tra tâm lý để theo dõi tâm trạng, mức độ lo âu và khả năng nhận thức của các đối tượng.

Kết quả thu được khiến các nhà khoa học bất ngờ, khi cả hai nhóm sử dụng cà phê thường và cà phê tách caffeine đều ghi nhận sự sụt giảm rõ rệt về mức độ căng thẳng, chỉ số trầm cảm cũng như tính bốc đồng. 

Phát hiện này gợi mở rằng, những lợi ích cải thiện tâm trạng của cà phê không đơn thuần phụ thuộc vào caffeine như quan niệm phổ biến trước đây. Các thành phần sinh học khác trong hạt cà phê cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xoa dịu cảm xúc và điều hòa hệ thần kinh.

Đáng chú ý hơn, hai loại cà phê lại thể hiện những ưu thế riêng biệt đối với chức năng não bộ. Nhóm sử dụng cà phê tách caffeine ghi nhận sự cải thiện vượt trội trong các bài kiểm tra về khả năng học tập và trí nhớ. 

Trong khi đó, nhóm tiêu thụ cà phê chứa caffeine lại cho thấy mức độ lo âu giảm xuống đáng kể, đồng thời khả năng tập trung, độ cảnh giác và tốc độ xử lý thông tin được nâng cao rõ rệt. Ngoài ra, caffeine cũng được liên kết với việc làm giảm các tín hiệu gây viêm trong cơ thể.

"Chìa khóa" tác động từ trục ruột - não

"Chìa khóa" giải thích cho những khác biệt này nằm ở trục vi sinh vật ruột và não, mạng lưới giao tiếp 2 chiều liên tục giữa hệ tiêu hóa và não bộ. Phân tích mẫu vi sinh cho thấy, việc uống cà phê làm gia tăng mật độ của một số chủng vi khuẩn đường ruột có lợi như Eggertella sp, Cryptobacterium curtum và nhóm vi khuẩn Firmicutes. 

Các chủng vi khuẩn này tham gia tích cực vào quá trình tiết axit dạ dày, sản xuất axit mật để ngăn ngừa vi khuẩn có hại, đồng thời giải phóng các chất chuyển hóa có tác động tích cực tới cảm xúc con người.

Hạt cà phê chứa hàng nghìn hợp chất thực vật tự nhiên, nổi bật là polyphenol với khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ. Khi đi vào đường tiêu hóa, các hợp chất này tương tác trực tiếp với cộng đồng vi sinh vật ruột, kích thích chúng tạo ra các sản phẩm chuyển hóa đặc trưng. 

Những tín hiệu hóa học này sau đó truyền qua hệ thần kinh, nội tiết tố và hệ miễn dịch để đi thẳng lên não, từ đó điều chỉnh các hoạt động nhận thức cũng như trạng thái tâm lý.

"Cà phê không chỉ đơn thuần là caffeine - đó là một yếu tố dinh dưỡng phức tạp tương tác với các vi khuẩn đường ruột, quá trình trao đổi chất và thậm chí cả sức khỏe cảm xúc của chúng ta", Giáo sư John Cryan, chủ nhiệm nghiên cứu tại Đại học Cao đẳng Cork, đánh giá về ý nghĩa của công trình. 

Ông Cryan cũng nhấn mạnh, cộng đồng đang ngày càng quan tâm hơn tới sức khỏe đường ruột, và những phát hiện mới này mở ra triển vọng đưa cà phê vào các chế độ ăn uống cân bằng nhằm hỗ trợ duy trì sự cân bằng tối ưu cho cả hệ tiêu hóa lẫn não bộ.

Tuy mang lại nhiều góc nhìn triển vọng, các tác giả nghiên cứu cũng đưa ra khuyến cáo cẩn trọng khi diễn giải kết quả. Do quy mô thử nghiệm còn khiêm tốn và diễn ra trong thời gian ngắn, kết luận hiện tại chưa thể khẳng định cà phê có khả năng điều trị các bệnh lý tâm thần hay ngăn ngừa suy giảm trí nhớ về lâu dài. 

Dù vậy, việc hiểu rõ sự tương tác giữa cà phê và trục ruột não sẽ giúp mỗi người có cách tiếp cận chủ động hơn đối với thói quen thưởng thức thức uống này mỗi ngày.