Từ tình bạn văn với nhà văn Sơn Tùng, tôi tìm hiểu để viết chân dung anh. Tôi đặc biệt khâm phục ý chí tự chữa bệnh và kiến thức y học cổ truyền anh tiếp thụ từ gia đình ở mức tự tin để từ chối hoặc rút ngắn những chuyến đi chữa bệnh nước ngoài. Tôi nghe anh kể chậm từng chi tiết công phu tự chữa bệnh và ghi lại.
Nhân dịp nhà văn Sơn Tùng được Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết ký quyết định tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, xin giới thiệu một phần phẩm chất anh hùng của anh trong lĩnh vực tự chữa bệnh.
Điều làm anh lo sợ nhất là sau khi bị trọng thương tỉnh dậy, anh quên đi rất nhiều điều. Mình là Bùi Sơn Tùng, quê ở Diễn Châu, Nghệ An thì rất nhớ. Nhưng thuở nhỏ mình lớn lên như thế nào nhỉ? Chịu! Không nhớ nổi! Anh hoảng lên, tự ôn lại cả quá trình đã sống. Cuốn phim dĩ vãng như bị ẩm mốc, loang lổ từng đám. Thử sang lĩnh vực thứ hai những điều do học được mà có, điều tối cần cho một nhà văn thì… chữ Hán anh quên sạch, tiếng Pháp còn nhớ lõm bõm vài từ. Ngày đi học, anh thuộc lòng Phan Trần, Nhị Độ Mai, Truyện Kiều không sót một câu. Thế mà, trời ơi! Chả lẽ mình phải học lại như một đứa trẻ!
 Nhà văn Sơn Tùng. |
May thay, dần dần, song song với quá trình tập luyện, khi cơ thể phục hồi dần thì trí nhớ cũng theo đó hồi phục. Cụ Nguyễn Du trở về với anh trước tiên, rồi đến những câu tục ngữ, phương ngôn xứ Nghệ. Rồi lần lượt đến thơ Nguyễn Bính. RồiBên kia sông Đuống, rồi Tây Tiến… Trở về chậm nhất với anh là âm nhạc, mãi gần đây mới nhớ lại hết Thiên Thai và Trương Chi, hai bài hát anh mê từ nhỏ. Chữ Hán trở lại trước tiếng Pháp. Gần đây, anh lại đọc được sách Pháp, nhưng nói thì vẫn lúng túng…
Việc tự chữa bệnh của anh cũng đáng được nghiên cứu, bổ ích cho cả người bệnh lẫn thầy thuốc. Hồi mới bị thương, anh hay bị choáng, ngất, thường là sau một tiếng động mạnh, thí dụ tiếng sét. Đặc biệt, anh thường ngã vật bất tỉnh trước khi người nhà nghe thấy tiếng sét. Khi ngã xuống, anh thường bị co giật, quằn quại. Lúc đầu, người nhà lo sợ giữ tay giữ chân cho anh, cơn co giật càng kéo dài. Sau cứ để mặc thì cơn co giật lại qua nhanh. Các cơn co giật bớt dần theo kết quả luyện tập. Đến năm 1985 thì hết hẳn.
Cũng may mà hồi trẻ, Sơn Tùng từng luyện khí công, nay nhớ lại, luyện lại. Ngày nào anh cũng dậy từ 2 giờ sáng, bắt đầu luyện tập và làm việc. Anh vận động nội công trước, khi nội công mạnh, anh cảm thấy nội lực vững dần, có được sự tự tin.
Lặng lẽ và kiên trì. Hai bàn tay ngón giao nhau ở dưới huyệt đan điền, anh hít sâu vào và đưa dần lên mũi, lên đầu, vào não, trong khi hai cánh tay xòe dần đưa lên. Ngón của hai bàn tay lại chạm nhau ở huyệt bách hội đỉnh đầu, từ từ đẩy khí xuống huyệt đan điền rồi dừng lại. Khi thở ra bằng miệng, anh lại vận khí theo vòng quay chu kỳ… Bàn tay phải co quắp teo đi, nay dần tươi giãn. Chân phải dần nâng lên được, lần bước… Mắt phải cũng sáng dần ra. Đầu năm 1981 thì anh đưa được tay phải xuống, đến 1982 thì quay được cánh tay. Chỉ có mấy ngón là không duỗi ra được vì thần kinh trụ đã bị hỏng hẳn. Nhưng chỉ cần mở hé được ngón tay cái của bàn tay phải là anh đã kẹp được bút, không thể ngờ một kẽ ngón nhỏ hẹp như vậy lại mở đường cho bao trang viết, cho một đời văn! Trước đó anh đã tập viết bằng tay trái, nhưng viết quá chậm. Hồi viết Búp sen xanh, chưa mở được kẽ đó, anh phải cột chặt bút vào ngón tay bằng dây cao su, chữ loằng ngoằng rất khó đọc. Đang viết, khi bị cơn đau dạ dày, anh phải ôm chặt bình nước nóng vào lòng mà viết...
Mỗi ngày tập khí công xong, anh mới tọa thiền. Lúc đầu, chân rất khó điều khiển, anh ngồi bán kết, khá lâu sau mới ngồi kết sen được thoải mái. Gần hai chục năm trước, cứ mùa rét là anh bị đau và chảy máu dạ dày, 4 năm liền như vậy, đã tưởng phải mổ. Sau nghiên cứu sách Đông y, anh tự chữa bằng ăn nghệ tươi kèm ít mật ong. Trong vòng 4 tháng, anh ăn hết 3 kilô nghệ. Thế mà mười năm nay không bị đau lại! Có ai khen ý chí, nghị lực tự rèn luyện của anh, anh đều nhắc đến chị, người bạn đời thật hiếm có! Có thể nói không có chị, sẽ không có đoạn đời thứ hai của anh sau ngày thương tật. Nếu định mệnh muốn có một nhà văn viết được trong hoàn cảnh như anh thì định mệnh cũng đã an bài một người phụ nữ có thể hy sinh tất cả mọi lạc thú của cuộc sống tối thiểu để giúp anh trong văn nghiệp. Chị từ chối làm mẹ để giúp anh nuôi dạy bốn đứa con riêng của chồng trưởng thành, thôi làm y tá bệnh viện để làm hộ lý suốt đời cho anh. Chị vừa là thư ký riêng, dìu anh đi lấy tài liệu khắp nơi, đánh máy bản thảo, đưa bản thảo đến các nhà xuất bản, vừa lo mọi sinh hoạt cho anh…
Năm xưa, có một cô bé Phan Hồng Mai vừa hết tuổi Đội được một nhà báo biểu dương trên mặt báo Tiền Phong về thành tích học tập. Ai ngờ, khi cô gái này lớn lên, làm y tá một bệnh viện đã gặp lại tác giả bài viết trong một hoàn cảnh thương tật khắc nghiệt đến vậy! Nếu cái ơn tri ngộ của nhân vật với tác giả đều được thể hiện như Phan Hồng Mai với Sơn Tùng thì các nhà văn hạnh phúc biết bao!
Có một người vợ tuyệt vời thì có thể kể ra được, nhưng anh còn một điểm tựa tinh thần (nhiều khi cả vật chất) là bạn hữu những ngày khó khăn nhất thì làm sao có thể kể hết! Bát cơm Siếu mẫu đành chỉ trả ơn bằng… ngàn trang bản thảo vậy thôi!
Nhà văn Sơn Tùng còn được động viên bằng một nguồn khác không kém quan trọng: Thủ tướng Phạm Văn Đồng gặp anh, đã nói một câu rất tình nghĩa, rất hình tượng: “Nhà văn còn có 3 ngón tay mà vẫn bấu được vào cuộc đời để làm việc bằng óc, dẫu bộ óc ấy còn găm 3 mảnh đạn!”.
Nhà văn Sơn Tùng đặt viên đá nhỏ của Thủ tướng Phạm Văn Đồng tặng trước bàn làm việc. Đây là một kỷ niệm được nhân thêm nhiều giá trị! Chính viên đá này Bác Hồ đã dùng để luyện ngón tay, trao lại cho Thủ tướng. Một cảm giác ấm nóng mỗi khi anh nắm viên đá trong tay, vẳng đâu đây lời thư Bác ngày nào căn dặn thương binh tàn mà không phế!