"Son tràng" là nghi lễ nhận và dạy con tràng nhập môn của người Tày. Đây không chỉ là một nghi thức tâm linh, "Son tràng" còn mang ý nghĩa trao truyền di sản, giáo dục đạo đức, nhắc nhở người thực hành Then sống lương thiện, hướng thiện và gìn giữ cội nguồn.
Các nghệ nhân cùng thực hành nghi lễ trong nhà sàn.
Không gian Then linh thiêng
Các nghệ nhân người Tày trong trang phục truyền thống cùng thực hành nghi lễ "Son tràng" trong không gian nhà sàn. Mâm lễ được chuẩn bị công phu với hương, rượu, bánh, hoa quả và các vật phẩm dâng cúng tổ tiên, thần linh.
Mâm lễ dâng cúng được bày trang trọng trước nghi thức.
Nghi lễ mở đầu bằng phần chuẩn bị lễ vật. Gạo mới, vải hoa, tiền lễ, mâm cỗ chay, rượu, chè, trầu cau, hoa quả… được sắp đặt trang trọng, thể hiện lòng thành kính của người hành lễ.
Theo quan niệm của người Tày, đây là cách mời gọi tổ tiên, thần linh về chứng giám, đồng thời mở đầu cho hành trình kết nối giữa con người với thế giới tâm linh.
Lễ vật truyền thống được chuẩn bị cho lễ "Son tràng".
Trong đời sống văn hóa của người Tày ở Bình Liêu, Then giữ vai trò như "con đường" kết nối con người với tổ tiên, thần linh và vũ trụ. Vì vậy, "Son tràng" có ý nghĩa đặc biệt, đánh dấu bước khởi đầu của người học Then trên hành trình hành đạo.
Trao truyền di sản qua lời Then
Trong không khí trang nghiêm, các bà Then cùng con tràng thực hiện nghi thức trước sự chứng kiến của cộng đồng. Tiếng Then cổ, tiếng đàn tính và động tác phẩy quạt dẫn dắt con tràng mới bước vào hành trình biểu tượng lên "mường trời".
Qua từng lời ca, con tràng được truyền dạy không chỉ kỹ năng thực hành nghi lễ mà còn cả đạo đức, trách nhiệm với cộng đồng. Điểm nhấn của nghi lễ là khoảnh khắc con tràng mới trình lễ, xin quyền hành đạo. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện sự chuyển biến từ người học việc thành người được cộng đồng thừa nhận trong thực hành Then.
Gương mặt trẻ trong không gian nghi lễ Then của người Tày.
Với người Tày, "Son tràng" còn là không gian giáo dục đạo đức. Con tràng mới cùng các bà Then thực hiện lời thề trước tổ tiên, thần linh: sống lương thiện, không làm điều xấu, không lừa dối, luôn giúp đỡ mọi người.
Việc tái hiện nghi lễ "Son tràng" tại Hà Nội giúp công chúng hiểu hơn về văn hóa người Tày Bình Liêu, đồng thời góp phần lan tỏa giá trị di sản Then trong đời sống đương đại.
Chuông nghi lễ được sử dụng trong thực hành Then.
Nghi thức trao vật phẩm trong lễ "Son tràng".
Bà Then thực hiện nghi thức trước sự chứng kiến của cộng đồng.
