Khi niềm vui của người khác vô tình thành áp lực của mình
Những ngày nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và sắp tới là kỳ nghỉ dài 30/4 - 1/5, mạng xã hội tràn ngập hình ảnh nghỉ dưỡng ở resort, những bữa tiệc sum vầy hay các chuyến du lịch đông vui cùng bạn bè... Với nhiều người, đó đơn giản là cách lưu giữ kỷ niệm. Nhưng với không ít người, mỗi lần lướt mạng lại là một lần chạnh lòng.
Chiều muộn một ngày nghỉ lễ, Thu Hà (30 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) nằm ở nhà sau nhiều ngày tăng ca. Chỉ vài phút lướt Facebook, cô liên tục thấy bạn bè check-in ở Đà Lạt, Phú Quốc, người quen khoe ảnh ăn uống sang chảnh hay quây quần bên gia đình.
"Ban đầu chỉ xem cho vui, nhưng càng xem càng thấy tủi thân. Cảm giác như ai cũng đang tận hưởng cuộc sống, còn mình thì bị bỏ lại", Hà chia sẻ.
Không riêng Thu Hà, nhiều người trẻ thừa nhận càng vào dịp lễ càng dễ rơi vào cảm giác cô đơn, áp lực, thậm chí FOMO (hội chứng sợ bị bỏ lỡ), dù thực tế họ vẫn đang có một kỳ nghỉ bình thường.
Nhiều người trẻ dễ rơi vào cảm giác cô đơn, tủi thân khi lướt mạng xã hội dịp nghỉ lễ. Ảnh minh họa.
Lý giải về hiện tượng này, Thạc sĩ tâm lý Chu Thị Thảo - Trung tâm Tâm lý và phát triển con người NHC Việt Nam cho rằng, có ba cơ chế tâm lý cốt lõi:
Trước hết là cơ chế so sánh xã hội. Theo chuyên gia, con người có xu hướng định nghĩa giá trị bản thân thông qua việc so sánh với người khác. Nhưng trên mạng xã hội, thứ chúng ta nhìn thấy không phải đời thực trọn vẹn mà chỉ là những khoảnh khắc đẹp nhất, được chọn lọc và chỉnh sửa.
"Đó là phần nổi của tảng băng chìm. Điều này vô tình tạo ra sự sai lệch trong nhận thức, khiến người ta cảm thấy cuộc sống của mình kém hấp dẫn hơn, từ đó nảy sinh cảm giác tự ti, thua kém. Nhưng thực tế không hẳn như vậy", Thạc sĩ tâm lý Chu Thị Thảo phân tích.
Thứ hai là nhu cầu được thuộc về bị kích hoạt. Dịp nghỉ lễ vốn gắn liền với hình ảnh sum họp, kết nối, quây quần bên gia đình và bạn bè. Khi một người không có chuyến đi chơi, không có người đồng hành hoặc phải ở một mình, não bộ dễ diễn giải rằng mình đang cô đơn, bị bỏ lại phía sau. "Đó là cảm giác thiếu nhịp đập chung với mọi người", chuyên gia nói.
Thứ ba là những mô thức tiêu cực trong tâm lý bị kích hoạt. Nhiều người vốn mang sẵn trong mình những niềm tin như "mình không đủ tốt", "mình thua kém", "mình không xứng đáng được tận hưởng niềm vui"... Khi nhìn thấy những hình ảnh lung linh trên mạng xã hội, chúng vô tình trở thành tác nhân kích hoạt, khiến cảm giác tự ti, tủi thân tăng lên. Những hình ảnh đó không chỉ là thông tin mà đôi khi còn trở thành 'bằng chứng' củng cố niềm tin tiêu cực bên trong.
Cảm giác FOMO dễ xuất hiện khi mạng xã hội tràn ngập hình ảnh du lịch, tụ họp dịp nghỉ lễ.
Theo Thạc sĩ tâm lý Chu Thị Thảo, điều khiến con người tổn thương không nằm ở bản thân những bức ảnh hay video trên mạng xã hội, mà ở cách mỗi người diễn giải chúng trong tâm trí.
"Thực chất, cảm giác tổn thương thường bắt nguồn từ những vết thương bên trong mà chúng ta chưa nhận diện và chưa được chữa lành", chuyên gia nhận định
Từng trải qua cảm giác này, Minh Anh (24 tuổi, quê Hưng Yên) kể rằng năm ngoái cô ở lại Hà Nội làm thêm trong dịp lễ, trong khi bạn bè đi biển, đi nước ngoài.
"Có lúc tôi thấy bản thân thua kém thật. Nhưng rồi nghĩ lại, mình đang cố gắng kiếm tiền để phụ giúp bố mẹ. Kỳ nghỉ của mình không hào nhoáng nhưng vẫn có ý nghĩa riêng", Minh Anh chia sẻ.
Học cách tận hưởng kỳ nghỉ theo cách riêng
Theo Thạc sĩ tâm lý Chu Thị Thảo, đây không phải vấn đề có thể giải quyết trong một sớm một chiều mà là quá trình tái cấu trúc lại nhận thức.
Điều cốt lõi không phải là tránh hoàn toàn mạng xã hội, mà là thay đổi cách diễn giải những gì mình nhìn thấy. Chúng ta không thực sự thua kém ai cả. Chỉ là đang đặt toàn bộ cuộc sống chưa chỉnh sửa của mình cạnh những khoảnh khắc được chọn lọc, cắt ghép và tối ưu của người khác. Nói cách khác, mình đang so sánh 'hậu trường' của mình với 'sân khấu' của người ta.
Bên cạnh đó, mỗi người cần bảo vệ trạng thái tâm lý của mình như một nguồn lực hữu hạn. Khi đang mệt mỏi, cô đơn hoặc kiệt sức, con người dễ trở nên nhạy cảm hơn trước những thông tin tiêu cực.
Thạc sĩ tâm lý Chu Thị Thảo - Trung tâm Tâm lý và phát triển Con người NHC Việt Nam.
"Nếu sau một ngày căng thẳng mà tiếp tục lướt mạng hàng giờ, bạn có thể càng mệt mỏi và dễ bị cảm xúc tiêu cực chi phối. Nhưng nếu bạn nghỉ ngơi, ổn định cảm xúc trước, thì cùng những nội dung đó sẽ không còn tác động mạnh như trước nữa", chuyên gia khuyến nghị.
Quan trọng hơn, mỗi người nên quay về với nhu cầu thật sự của bản thân thay vì quá chú ý đến việc người khác đang sống thế nào.
"Một kỳ nghỉ hạnh phúc không nhất thiết phải là chuyến du lịch xa. Đó có thể là bữa cơm ấm cúng cùng gia đình, một cuộc trò chuyện sâu sắc với bạn thân, hay đơn giản là một ngày nghỉ trọn vẹn sau chuỗi ngày làm việc mệt mỏi. Những điều đó đôi khi mang lại sự hồi phục mà các trải nghiệm hào nhoáng không thể thay thế", chuyên gia tâm lý Thảo nói.
Giữa những ngày nghỉ lễ ngập tràn hình ảnh "check-in" và tiếng cười trên mạng xã hội, điều mỗi người cần nhớ là hạnh phúc không có một khuôn mẫu chung. Không đi đâu xa không đồng nghĩa với một kỳ nghỉ kém vui. Đôi khi, cảm giác đủ đầy bắt đầu từ việc ngừng so sánh mình với cuộc sống của người khác.
