Nghi lễ cầu mùa của người Nùng giữa lòng Hà Nội

Sáng 30/8, tại không gian nhà dân tộc Nùng, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, xã Đoài Phương, Hà Nội, đồng bào Nùng đến từ Cao Bằng tái hiện nghi lễ cầu mùa trong khuôn khổ chuỗi hoạt động "Vui Tết Độc lập". 

Chương trình năm nay có sự tham gia của đồng bào Tày, Nùng, Mông, Dao, Thái và nhiều cộng đồng dân tộc, góp phần giới thiệu những nét văn hóa truyền thống tới du khách dịp Quốc khánh 2/9.

Lễ cầu mùa là một nghi lễ gắn với đời sống sản xuất nông nghiệp của đồng bào Nùng. Theo tư liệu của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, nghi lễ thường được tổ chức vào dịp đầu năm, với mong ước mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ và mọi người khỏe mạnh.

Trước khi nghi lễ bắt đầu, bà con chuẩn bị ban thờ, mâm lễ cùng những đồ dùng phục vụ các nghi thức. Trong lễ cầu mùa truyền thống của người Nùng, lễ vật dâng thần linh thường là những sản vật gần gũi với đời sống của đồng bào như gà, xôi, bánh, hoa quả và rượu.

Tham gia thực hiện nghi lễ lần này có chủ lễ - thầy pụt Nông Văn Long cùng hai thầy phụ Nông Thị Luyến và Triệu Bích Phượng. Trước giờ hành lễ, các thầy chỉnh trang trang phục, đồ lễ và chuẩn bị những vật dụng cần thiết.

Phần lễ bắt đầu với các nghi thức mang ý nghĩa thanh tịnh không gian, chuẩn bị cho việc báo cáo và thỉnh mời thần linh. Theo nội dung nghi lễ của đồng bào Nùng Cao Bằng, chủ lễ thực hiện tẩy uế, sau đó thắp hương, dâng rượu, xin phép Thổ Công, Thần Nông cùng các vị thần linh chứng giám.

Sau khi báo cáo thần linh, chủ lễ tiếp tục thực hiện các nghi thức truyền thống như xin âm dương, Xỉnh Thén, khai quang và quản binh mã. Những nghi thức này mang màu sắc tín ngưỡng đặc trưng, thể hiện quan niệm của đồng bào về sự kết nối giữa con người với thế giới tâm linh.

Trong phần quản binh mã, chủ lễ thực hiện nghi thức khai quang các đồ dùng hành lễ, sau đó thỉnh mời Thổ Công, Thổ Địa, Thành Hoàng, Thần Nông và các vị thần về chứng lễ.

Từ những nghi thức này, lễ cầu mùa không chỉ thể hiện niềm tin tâm linh mà còn phản ánh mong muốn về sự yên ổn của cộng đồng, cây trồng sinh trưởng tốt và cuộc sống ngày càng no đủ.

Gửi ước vọng vào mùa vụ mới

Trọng tâm của nghi lễ là phần cầu mùa, cầu an, cầu phúc.

Trong bài khấn, quá trình sản xuất nông nghiệp được nhắc lại theo vòng mùa vụ, từ dọn cỏ, làm đất, gieo mạ, cấy lúa, chăm sóc đến lúc lúa trổ bông, chín vàng rồi thu hoạch.

Qua đó, người Nùng gửi gắm mong ước mưa thuận gió hòa, lúa đầy đồng, vật nuôi khỏe mạnh, người già mạnh khỏe, trẻ nhỏ bình an, bản làng ấm no.

Những tư liệu trước đây về lễ cầu mùa của người Nùng cũng cho thấy cầu mùa không chỉ hướng đến sản xuất mà còn là lời cầu cho sức khỏe và cuộc sống sung túc của cả cộng đồng.

Rộn ràng phần hội

Sau những nghi thức trang nghiêm là không khí sôi động của phần hội. Một điểm nhấn là múa kỳ lân - loại hình diễn xướng quen thuộc trong đời sống văn hóa của người Nùng.

Theo tư liệu của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, sau phần nghi lễ, kỳ lân thường xuất hiện trong tiếng nhạc rộn ràng cùng các màn diễn dân gian, thể hiện mong ước về may mắn, no đủ và tinh thần thượng võ của cộng đồng.

Với quan niệm kỳ lân mang đến may mắn và thịnh vượng, màn múa vừa tạo không khí vui tươi, vừa gửi gắm ước vọng xua đi những điều không may để bước vào một mùa vụ mới thuận lợi.

Từ không gian hành lễ trang nghiêm đến những bước múa kỳ lân rộn ràng, nghi lễ cầu mùa là một lát cắt sinh động trong đời sống văn hóa của người Nùng. Việc tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam giúp du khách có dịp trực tiếp tìm hiểu những tín ngưỡng, phong tục gắn với sản xuất nông nghiệp và đời sống cộng đồng.