Khi năm học dần khép lại, nhiều gia đình bắt đầu bước vào một bài toán quen thuộc đó là làm gì để con có một mùa hè vừa bổ ích, vừa an toàn? Giữa lựa chọn cho con về quê, đăng ký học thêm hay để con tự do vui chơi, không ít phụ huynh rơi vào trạng thái phân vân.
Chị Nguyễn Thu Hà (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) chia sẻ, con trai chị năm nay học lớp 5, sắp bước vào kỳ nghỉ dài sau một năm học nhiều áp lực. "Tôi cũng muốn cho con nghỉ ngơi, nhưng lại lo con ở nhà sẽ thường xuyên dùng điện thoại. Nghĩ đến việc đăng ký vài lớp học thêm cho con, phần vì ôn tập, phần để con có việc làm, đỡ buồn hơn", chị Hà nói.
Cùng nỗi trăn trở, chị Quỳnh Mai (phường Hà Đông, Hà Nội) lại lựa chọn một hướng khác. Chị cho biết dự định mùa hè này sẽ gửi hai con về quê với ông bà. "Ở quê, các con có không gian chạy nhảy, được chơi những trò đơn giản như thả diều, bắt cá, phụ giúp việc nhà. Tôi nghĩ đó là những trải nghiệm mà ở thành phố khó có được", chị Mai chia sẻ, đồng thời cho rằng điều quan trọng là để trẻ được sống chậm lại và khám phá thế giới xung quanh theo cách tự nhiên nhất.
Chị Quỳnh Mai lựa chọn gửi hai con về quê trong dịp hè để các bé được trải nghiệm cuộc sống gần gũi thiên nhiên. Ảnh: Quỳnh Mai.
Không riêng hai trường hợp trên, tâm lý loay hoay lựa chọn cách "lấp đầy" mùa hè cho con khá phổ biến ở nhiều gia đình. Một số phụ huynh nghiêng về phương án học thêm để con duy trì nhịp học tập và tránh sa đà vào thiết bị điện tử. Số khác lại ưu tiên cho con nghỉ ngơi, trải nghiệm thực tế. Tuy nhiên, không ít gia đình vẫn chọn giải pháp trung hòa nhưng thiếu định hướng rõ ràng, khiến trẻ rơi vào trạng thái "nửa học – nửa chơi", không thực sự hiệu quả.
Trẻ không có nghỉ hè, mất cơ hội phục hồi cảm xúc
Thực tế, nhiều học sinh hiện nay đang biến mùa hè thành một "học kỳ thứ ba" với lịch học dày đặc từ sáng đến tối. Ngược lại, không ít trẻ lại có một "kỳ nghỉ ảo" khi phần lớn thời gian gắn với điện thoại, mạng xã hội hay video ngắn. Cả hai xu hướng này đều khiến mùa hè vốn là khoảng thời gian quan trọng để trẻ phục hồi và phát triển không được trọn vẹn.
Chia sẻ về vấn đề này, chuyên gia tâm lý Phạm Thị Hiền - Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, mùa hè không đơn thuần là thời gian nghỉ học mà là giai đoạn phục hồi và tái tạo cần thiết cho trẻ. Sau 9 tháng học tập liên tục, não bộ cần chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi tích cực, giúp giảm hormone căng thẳng và tái thiết các chức năng như tập trung, trí nhớ.
Đáng chú ý, chính những khoảng thời gian rảnh rỗi điều mà nhiều phụ huynh lo ngại lại đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng sáng tạo, khả năng tự điều chỉnh cảm xúc và kỹ năng xã hội. Nhà tâm lý học Peter Gray từng nhấn mạnh rằng chơi đùa là môi trường tự nhiên để trẻ học cách giải quyết vấn đề, kiểm soát cảm xúc và phát triển tính tự chủ.
Một mùa hè đầy đủ và vui chơi thoải mái giúp giảm nguy cơ lo âu, căng thẳng ở trẻ. Ảnh: Đan Tâm.
Theo chuyên gia tâm lý Phạm Thị Hiền, nếu không có mùa hè, trẻ giống như chiếc điện thoại cạn pin vẫn hoạt động nhưng không hiệu quả. Vì vậy, thay vì lấp kín thời gian bằng các lớp học, phụ huynh có thể cân nhắc cách phân bổ hợp lý. Chẳng hạn, dành khoảng một nửa thời gian cho vui chơi tự do và vận động ngoài trời; phần còn lại cho các hoạt động có định hướng nhẹ nhàng như học kỹ năng, đọc sách, và một phần nhỏ để ôn tập.
Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Hiền cho hay, một mùa hè đúng nghĩa không cần quá cầu kỳ, mà quan trọng là tạo điều kiện để trẻ được vận động, khám phá và kết nối với thế giới xung quanh. Đó có thể là những buổi chơi ngoài trời, tham gia hoạt động nhóm, học nấu ăn, hay những ngày về quê trải nghiệm cuộc sống.
Bởi lẽ, những trải nghiệm ấy không chỉ giúp trẻ "xả hơi" sau một năm học mà còn là nền tảng nuôi dưỡng cảm xúc, kỹ năng sống và động lực nội tại – những bài học mà không lớp học thêm nào có thể thay thế. Có những đứa trẻ, sau một tháng về quê, học được cách thả diều, trồng cây, tự chế đồ chơi hay khám phá thiên nhiên. Những trải nghiệm này không chỉ nuôi dưỡng cảm xúc mà còn trở thành chất liệu sống động cho sự phát triển tâm hồn.
Tuy nhiên, không ít học sinh đánh mất mùa hè của mình. Có em phải "chạy" theo lịch học thêm dày đặc từ sáng đến tối. Có em lại "nghỉ hè" trong thế giới ảo của điện thoại, TikTok hay YouTube. Một số khác rơi vào trạng thái sinh hoạt đảo lộn, thức khuya dậy muộn, thiếu định hướng.
Theo chuyên gia Phạm Thị Hiền, đây có thể được xem là biểu hiện của "nỗi sợ thua thiệt" từ người lớn, vô tình chiếu lên tuổi thơ của trẻ. Ba kiểu "đánh cắp mùa hè" phổ biến gồm mùa hè học thêm quá tải, mùa hè gắn với màn hình và mùa hè thiếu tổ chức. Hệ quả là trẻ không được tái tạo cảm xúc, thiếu động lực nội tại, thậm chí gia tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm khi thời gian vui chơi tự do bị thu hẹp.
