Nghệ thuật tạo hình và sân khấu xiếc Việt Nam

Suckhoedoisong.vn - Nằm trong ngôi nhà chung của các loại hình nghệ thuật đương đại Việt Nam, suốt hơn nửa thế kỷ qua, nghệ thuật xiếc Việt Nam đã tạo nên nhiều thành quả to lớn, làm nên một dấu son, đóng thành một cột mốc; được khán giả Việt Nam yêu mến, với nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế…

Trong công cuộc đổi mới, hội nhập toàn cầu hiện nay, ngày càng khẳng định giá trị cũng như đã tạo nên một phong cách xiếc Việt Nam  khá độc đáo, đậm đà bản sắc dân tộc, cố gắng bắt kịp tính hiện đại của các phong cách xiếc khác nhau trong khu vực, cũng như trên thế giới. Không quá tự mãn với những thành quả đã đạt được; cũng như không quá bi quan trước một số ý kiến cho rằng gần đây, xiếc Việt Nam đã có những bước chững lại về chất lượng nghệ thuật; nếu tự nhìn lại mình một cách bình tĩnh, tự tin, khách quan và khoa học; công bằng mà nói, xiếc Việt Nam của chúng ta vẫn còn không ít những công việc phải làm, để nâng cao giá trị hơn nữa, để thực sự khẳng định vị trí của mình trong ngôi nhà chung của xiếc quốc tế.

Suốt hơn nửa thế kỷ qua, nghệ thuật xiếc Việt Nam đã tạo nên nhiều thành quả to lớn, được khán giả Việt Nam và thế giới mến mộ.

Suốt hơn nửa thế kỷ qua, nghệ thuật xiếc Việt Nam đã tạo nên nhiều thành quả to lớn, được khán giả Việt Nam và thế giới mến mộ.

Nhớ lại từ những thập kỷ 70 - 90 của thế kỷ XX; trên 40 năm qua, người Hà Nội vẫn mang trong trái tim mình tình yêu và tấm lòng yêu quý, trân trọng nghệ thuật xiếc và các nghệ sĩ Đoàn Xiếc Trung ương với một nhà bạt xiếc ở đối diện bến xe Kim Liên thân thuộc -  bằng niềm tin và hy vọng rằng, xiếc Việt Nam sẽ ngày càng trưởng thành một cách mạnh mẽ hơn, điêu luyện hơn, tinh xảo hơn, cuốn hút hơn, hấp dẫn hơn, đẹp đẽ và độc đáo hơn...

Nói đến nghệ thuật xiếc, là nói đến sự khéo léo tuyệt vời và lòng dũng cảm. Nói đến xiếc là nói đến sự hấp dẫn kỳ lạ đầy biến ảo. Nói đến xiếc là nói đến sức mạnh, niềm tin và lòng điềm tĩnh một cách lạ lùng. Nói đến xiếc là cả sự ly kỳ, có khi rùng rợn. Nói đến xiếc là nói đến những tiếng cười đầy sướng vui, sảng khoái sâu lắng, chua cay của anh hề và cả những ước mơ, khát vọng cháy bỏng luôn bay tới của con người. Xiếc là cái đẹp hoàn chỉnh mang tính thẩm mỹ cao, mà từ khi loài người sáng tạo ra nó đến nay, vượt qua mọi thời gian, mọi không gian cũng như qua nhiều giai đoạn lịch sử, luôn được con người say mê và không ngừng giữ gìn, phát triển...

Khác với các loại hình nghệ thuật sân khấu như tuồng, chèo, cải lương, dân ca, kịch nói... xiếc không phải là một vở diễn suốt trên dưới 2 tiếng đồng hồ với kịch bản, đạo diễn, với các nhân vật của dân gian, truyền thống, lịch sử, cận đại hay đương đại (ngoại trừ một số tiết mục mang tính thử nghiệm có tích, có trò dân gian trong thời gian qua; nhưng chúng tôi không bàn đến những mặt được và chưa được của nó trong bài viết ngắn này). Tiết mục xiếc là sự sáng tạo và biểu diễn riêng biệt của mỗi nghệ sĩ. Vì vậy, sân khấu xiếc không có màn, lớp, chương, hồi, không óc trang trí từng cảnh và cái quan trọng nhất là nghệ thuật xiếc không phải diễn ra trong không gian của sân khấu hộp kín 3 mặt mà là sân khấu tròn, cả 4 hướng (Đông, Tây, Nam, Bắc) đều có khán giả ngồi từ thấp lên cao. Ở giữa sân khấu tròn ấy là một tấm thảm. Chính trên thảm tròn hàng chục tiết mục với màu sắc rực rỡ, lộng lẫy của bao nhiêu bộ phục trang và màu sắc của các loại đạo cụ; nhưng nếu hoạ sĩ sáng tác với những gam màu quá rực rỡ, quá nhiều chi tiết, sẽ làm cho khán giả không còn nhận ra được đâu là phục trang diễn viên, đâu là màu sắc đạo cụ. Thêm nữa, nếu ánh sáng được phô diễn một cách loè loẹt, thiếu nhất quán thì rõ ràng, nghệ thuật tạo hình không những không đóng góp gì cho nghệ thuật xiếc mà trái lại, còn làm cho tất cả trở nên rối mắt, loè loẹt và phi thẩm mỹ. Sân khấu xiếc của ta nhiều năm qua (nhất là một vài gánh xiếc tư nhân, hay đoàn xiếc của địa phương), do hoàn cảnh nghèo nàn, thiếu thốn và cũng do quan niệm còn đơn giản, nên xem xiếc, khán giả chỉ được nhìn ngắm mãi một tấm thảm nhàm chán và đơn điệu... Trong khi các chương trình xiếc nhiều nước, ta thấy mỗi đêm biểu diễn, họ thay đến dăm ba lần thảm biểu diễn là chuyện bình thường. Với một rạp xiếc hiện đại tầm cỡ quốc tế ở Hà Nội hiện nay, phải ghi nhận rằng, trong những năm qua, Liên đoàn Xiếc Việt Nam  đã có nhiều cố gắng đáng kể về mặt nghệ thuật, trong cả hình thức mỹ thuật, cũng như nội dung các tiết mục với các giải thưởng tại liên hoan xiếc trong nước và quốc tế. Trên tinh thần ấy, khi trao đổi với NSND Tạ Duy Ánh - Giám đốc Liên đoàn xiếc Việt Nam, ông cũng nói lên nguyện vọng của các nghệ sĩ xiếc Việt Nam là hết sức quyết tâm, phấn đấu để xây dựng  một tổng thể nghệ thuật xiếc Việt Nam hiện đại, mang đậm phong cách dân gian, dân tộc độc đáo - khi xiếc Việt Nam đang bước vào năm thứ hai mươi của thế kỷ XXI...

Như chúng ta đã biết, nằm trong tổng thể sáng tạo của nghệ thuật xiếc, thì nghệ thuật tạo hình phải làm cho sân khấu lộng lẫy hơn, rực rỡ hơn và đạt hiệu quả nghệ thuật cao hơn. Do đó, phục trang nghệ thuật xiếc Việt Nam không thể lẫn lộn với phục trang của bất kỳ một đoàn xiếc nào trên thế giới. Cũng những bộ quần áo bó sát, ngắn dài hoặc hai mảnh. Cũng những bộ quần áo nửa gilê Tây, nửa gilê các dân tộc thiểu số của ta. Cũng những bộ quần áo hài hước với mũ phớt Tây, ca rô Tây đâu đó. Cũng những bộ váy nửa ngắn, nửa dài của ba lê hiện đại. Đã đành, khác với tính chất phục trang nhân vật của các loại hình sân khấu, phục trang nghệ thuật xiếc còn có một đặc điểm lớn nhất, khác biệt nhất, là nó liên quan đến đặc điểm tiết mục và kỹ thuật biểu diễn. Chẳng lẽ biểu diễn trên dây dọc và đu bay lại mặc áo váy tứ thân dân tộc? Chẳng lẽ tiết mục hài hước về cuộc sống ngày hôm nay, lại khăn đóng áo the cho ra dáng Việt Nam? Tất cả những suy nghĩ ấy đã gợi mở cho mỗi hoạ sĩ một ý tưởng kiếm tìm cho mình một phong cách phục trang thật Việt Nam, nhưng lại mang đậm đà ngôn ngữ của nghệ thuật xiếc đương đại. Tuy nhiên, ta vẫn thấy đẹp biết bao một tà áo dài Việt Nam trong tiết mục ảo thuật nào đó. Ta vẫn thấy đâu đây trong các kiểu cách quần áo bó sát hiện đại, là xử lý các hoa văn dân tộc Việt Nam. Những hoa văn chim lạc, những nam nữ vừa chèo thuyền, vừa nhảy múa trên trống đồng; biểu hiện nguyên thủy và sơ khai nguồn gốc của nghệ thuật dân gian Việt Nam... Cũng như khi nói đến những vẻ đẹp ấn tượng trên; là ta nói đến những bộ trang phục cho xiếc cố gắng hướng tới những giá trị nhất định; mà tự nó, đã được nghệ thuật hóa, đã được thả hồn sáng tạo vào đó, nâng cao hơn lên, với những ý tưởng thẩm mỹ mới mẻ, dân tộc, nhưng vẫn hiện đại, tiên tiến; tạo nên một phong cách riêng biệt, độc đáo của trang phục xiếc Việt Nam...

Nghệ thuật tạo hình và sân khấu xiếc - đó là tình yêu, là máu thịt, là sự gắn bó mật thiết để góp phần tạo nên vẻ đẹp hoàn chỉnh của nghệ thuật xiếc - một trong những vẻ đẹp bất tử của con người. Chắc chắn, các nghệ sĩ của Liên đoàn Xiếc Việt Nam, cùng với những thành quả to lớn đã đạt được, sẽ có những bứt phá mới về nghệ thuật trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế!

NSND. Lê Huy Quang

Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Nghệ thuật tạo hình và sân khấu xiếc Việt Nam

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐỌC NHIỀU NHẤT